Adhyaya 224
মাৰ্কণ্ডেয় যুধিষ্ঠিৰক ৰেৱা (নর্মদা)–সাগৰ সঙ্গমৰ ওচৰত, এক ক্ৰোশ পৰিসৰৰ ভিতৰত অৱস্থিত পৰম তীৰ্থ ‘কোটীশ্বৰ’ৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। ইয়াত ভক্তিভাৱে স্নান, দান, জপ, হোম আৰু অৰ্চনা কৰিলে তাৰ ফল ‘কোটি-গুণ’ বৃদ্ধি পায়—এই অধ্যায়ৰ মূল তত্ত্ব। নদী–সাগৰ মিলনৰ অপূৰ্ব দৰ্শন কৰিবলৈ দেৱ, গন্ধৰ্ব, ঋষি, সিদ্ধ আৰু চাৰণসকল তাত সমবেত হয়। স্নানৰ পিছত ভক্তি অনুসাৰে শিৱ (কোটীশ্বৰ) স্থাপন কৰি বিল্বপত্ৰ, অৰ্কফুল, ঋতু-উপযোগী অৰ্পণ, ধুতুৰা, কুশ আদি দ্ৰব্যেৰে মন্ত্রপূৰ্বক উপচাৰ, ধূপ-দীপ আৰু নৈবেদ্য সহ পূজা কৰিবলৈ বিধি দিয়া হৈছে। এই তীৰ্থ-আশ্ৰিত যাত্ৰী আৰু তপস্বীসকলক পিতৃলোক, দেৱলোক আদি উত্তম গতি লাভৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হয়। পৌষ কৃষ্ণ অষ্টমী বিশেষ পুণ্যদিন; লগতে চতুৰ্দশী আৰু অষ্টমীত নিয়ম-পূজা কৰি যোগ্য ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰোৱাটো প্ৰশস্ত বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पार्थ तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च जपहोमार्चनादिकम् । भक्त्या कृतं नरैस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে পাৰ্থ! তাৰ পাছত এক ক্ৰোশ দূৰত পৰম তীৰ্থ কোটীশ্বৰ আছে। তাত স্নান, দান, আৰু জপ-হোম-অৰ্চনা আদি যি ভক্তিভাৱে কৰা হয়, সেয়া সকলো কোটিগুণ ফলদায়ক হয়।
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । जलधिं प्रतिगच्छन्ति नर्मदां वीक्षितुं किल
তাত দেৱতাসকল গন্ধৰ্বসহ, ঋষি, সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলেও—বলা হয়—কেৱল নৰ্মদাক দৰ্শন কৰিবলৈ সাগৰলৈকে যায়।
Verse 3
मिलिताः कोटिशो राजन्रेवासागरसङ्गमे । विनोदमतुलं दृष्ट्वा रेवार्णवसमागमे
হে ৰাজন! ৰেৱা আৰু সাগৰৰ সঙ্গমত কোটি কোটি লোক একত্ৰিত হয়; ৰেৱা-অৰ্ণৱৰ মিলনত দেখা সেই অতুল বিস্ময় দৰ্শন কৰি আনন্দ লাভ কৰে।
Verse 4
स्नात्वा शिवं च संस्थाप्य पूजयित्वा महेश्वरम् । कोटीश्वराभिधानं तु स्वस्वभक्त्या विधानतः
স্নান কৰি, শিৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰি আৰু মহেশ্বৰক পূজা কৰি—তাৰ পাছত বিধিমতে আৰু নিজ নিজ ভক্তি অনুসাৰে সেই প্ৰভু ‘কোটীশ্বৰ’ নামেৰে খ্যাত আৰু পূজিত হয়।
Verse 5
कोटीतीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ताः सर्वतोषणात् । तेन तत्पुण्यमतुलं सर्वतीर्थेषु चोत्तमम्
কোটী তীৰ্থত, সম্পূৰ্ণ তোষণ (পূজাৰে প্ৰভুক সন্তুষ্ট কৰি) তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে। সেয়ে সেই স্থানৰ পুণ্য অতুল, আৰু সকলো তীৰ্থৰ মাজত উত্তম।
Verse 6
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते नृपशार्दूल सर्वं कोटिगुणं भवेत्
সেই তীৰ্থত, হে নৃপশাৰ্দূল, যি কিবা কৰা হয়—শুভ হওক বা অশুভ—সকলো কোটিগুণে বৃদ্ধি পায়।
Verse 7
तत्र तीर्थे तु मार्गस्था ये केचिदृषिसत्तमाः । सिद्धामृतपदं यान्ति पितृलोकं तथोत्तमम्
সেই তীৰ্থত, পথত থকা কিছুমান ঋষিসত্তমেও অমৃত সিদ্ধপদ লাভ কৰে, আৰু তদ্ৰূপ উত্তম পিতৃলোকো প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 8
उत्तरे नर्मदातीरे दक्षिणे चाश्रिताश्च ये । देवलोकं गतास्तत्र इति मे निश्चिता मतिः
যিসকলে নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত বাস কৰে আৰু যিসকলে দক্ষিণ তীৰত আশ্ৰয় লয়—সিহঁতে দেৱলোকলৈ গমন কৰে; এই মোৰ দৃঢ় নিশ্চিত মত।
Verse 9
बिल्वार्कपुष्पैर्धत्तूरकुशकाशप्रसूनकैः । ऋतूद्भवैस्तथान्यैश्च पूजयित्वा महेश्वरम्
বিল্ব আৰু অৰ্কৰ ফুলেৰে, ধত্তূৰ, কুশ আৰু কাশৰ প্ৰসূনেৰে, আৰু ঋতুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা আন আন নিবেদনেও মহেশ্বৰক পূজা কৰি—
Verse 10
नानोपचारैर्विधिवन्मन्त्रपूर्वं युधिष्ठिर । धूपदीपार्धनैवेद्यैस्तोषयित्वा च धूर्जटिम्
হে যুধিষ্ঠিৰ, বিধি অনুসাৰে মন্ত্ৰপূৰ্বক নানাবিধ উপচাৰে ধূপ-দীপ, অৰ্ঘ্য আৰু নৈবেদ্যৰে ধূর্জটিক (শিৱক) সন্তুষ্ট কৰি—
Verse 11
शिवलोकमवाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पौषकृष्णाष्टमीयोगे विशेषः पूजने स्मृतः
সিহঁতে চৌদ্দ ইন্দ্ৰ যিমান দিন থাকে তিমানলৈ শিৱলোক লাভ কৰে; আৰু পৌষ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ অষ্টমীৰ যোগত কৰা পূজা বিশেষ ফলদায়ক বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 12
नित्यं च नृपतिश्रेष्ठ चतुर्दश्यष्टमीषु च । शिवमभ्यर्च्य विप्रांश्च भोजयेद्भक्तितो वरान्
আৰু হে নৃপতিশ্ৰেষ্ঠ, সদায়—বিশেষকৈ চতুৰ্দশী আৰু অষ্টমীত—শিৱক অৰ্চনা কৰি ভক্তিভাৱে উত্তম ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব।