
মাৰ্কণ্ডেয় নৰ্মদা-তীৰত এক ক্ৰোশ পৰিসৰৰ ভিতৰত অৱস্থিত ‘বাসৱ’ নামৰ পৰম তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে, যি অষ্ট বসুৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ধৰা, ধ্ৰুৱ, সোম, আপ, অনিল, অনল, প্ৰত্যূষ আৰু প্ৰভাস—এই বসুসকল পিতৃশাপত পীড়িত হৈ ‘গৰ্ভবাস’ৰ দুখত পতিত হৈছিল। মুক্তিৰ আশাৰে তেওঁলোকে নৰ্মদাৰ এই তীৰ্থলৈ আহি ভৱানীপতি মহাদেৱক কঠোৰ তপস্যাৰে আৰাধনা কৰিলে। বাৰ বছৰৰ পাছত শিৱ সাক্ষাৎ প্ৰকট হৈ অভীষ্ট বৰ দিলে; বসুসকলে নিজৰ নামত তাত শিৱ প্ৰতিষ্ঠা কৰি আকাশমাৰ্গে প্ৰস্থান কৰিলে, সেয়ে স্থানখন ‘বাসৱ-তীৰ্থ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। এই অধ্যায়ত ভক্তি-আচাৰো নিৰ্দিষ্ট—এই তীৰ্থত যথাশক্তি শিৱপূজা কৰিব; পাতা, ফুল, ফল, জল আদি যি পোৱা যায় তাৰে অৰ্চনা, বিশেষকৈ দীপদান মহাপুণ্যকৰ। শুক্লপক্ষৰ অষ্টমী তিথিত বিশেষ ফল, অথবা সামৰ্থ্য অনুসাৰে নিয়মিত পূজাৰ বিধান আছে। ফলশ্ৰুতিত শিৱসান্নিধ্য, গৰ্ভবাস-নিবাৰণ, দাৰিদ্ৰ্য-শোকনাশ, স্বৰ্গত মান, আৰু এক দিন বাস কৰিলেও পাপনাশ কোৱা হৈছে। শেষত ব্ৰাহ্মণভোজন, বস্ত্ৰদান আৰু দক্ষিণাদান কৰ্তব্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पार्थ वासवं तीर्थमुत्तमम् । वसुभिः स्थापितं तत्र स्थित्वा वै द्वादशाब्दकम्
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে পাৰ্থ, এক ক্ৰোশ দূৰত ‘বাসৱ’ নামৰ উত্তম তীৰ্থ আছে। সেই ঠাইত বসুসকলে তাক স্থাপন কৰিছিল আৰু তাত বাৰ বছৰ অৱধি অৱস্থান কৰিছিল।
Verse 2
धरो ध्रुवश्च सोमश्च आपश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टाविमे पुरा
ধৰা, ধ্ৰুৱ, সোম, আপ, অনিল, অনল, প্ৰত্যূষ আৰু প্ৰভাস—এই আটজনেই পূৰ্বে ‘বসু’ নামে পৰিচিত আছিল।
Verse 3
पितृशापपरिक्लिष्टा गर्भवासाय भारत । नार्मदं तीर्थमासाद्य तपश्चक्रुर्यतेन्द्रियाः
হে ভাৰত, পিতৃসকলৰ শাপে পীড়িত আৰু গৰ্ভবাস (পুনর্জন্ম)লৈ নিয়ত হৈ, সিহঁতে নর্মদাৰ তীৰ্থত উপস্থিত হৈ ইন্দ্ৰিয় সংযমেৰে তপস্যা কৰিলে।
Verse 4
आराधयन्तः परमं भवानीपतिमव्यम् । द्वादशाब्दानि राजेन्द्र ततस्तुष्टो महेश्वरः
ভৱানীৰ পতি, অবিনাশী পৰম মহেশ্বৰক পৰম ভক্তিৰে বাৰ বছৰ আৰাধনা কৰিলে; হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেতিয়া মহেশ্বৰ সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 5
प्रत्यक्षः प्रददौ तेभ्यस्त्वभीष्टं वरमुत्तमम् । ततः स्वनाम्ना संस्थाप्य वसवस्तं महेश्वरम् । जग्मुराकाशमाविश्य प्रसन्ने सति शङ्करे
তেওঁ প্ৰত্যক্ষ হৈ তেওঁলোকক ইচ্ছিত উত্তম বৰ দান কৰিলে। তাৰ পাছত বসুসকলে নিজৰ নামত সেই মহেশ্বৰক স্থাপন কৰিলে; শংকৰ প্ৰসন্ন হোৱাত তেওঁলোকে আকাশত প্ৰৱেশ কৰি গ’ল।
Verse 6
ततः प्रभृति विख्यातं तीर्थं तद्वासवाह्वयम् । तस्मिंस्तीर्थे महाराज यो भक्त्या पूजयेच्छिवम् । यथालब्धोपहारैश्च दीपं दद्यात्प्रयत्नतः
সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘বাসৱ’ নামে বিখ্যাত হ’ল। হে মহাৰাজ, যি কোনো সেই তীৰ্থত ভক্তিৰে শিৱক পূজা কৰে, আৰু যি উপহাৰ পায় তাৰে সৈতে, যত্ন কৰি দীপ দান কৰিব।
Verse 7
शुक्लपक्षे तदाष्टम्यां प्रत्यहं वापि शक्तितः । अष्टौ वर्षसहस्राणि स वसेच्छिवसंनिधौ
শুক্লপক্ষৰ সেই অষ্টমীত—অথবা সামৰ্থ্য অনুসাৰে প্ৰতিদিনো—সেইজন শিৱৰ সান্নিধ্যত আঠ হাজাৰ বছৰ (পুণ্যফলৰূপে) বাস কৰিব।
Verse 8
ततः शिवालयं याति गर्भवासं न पश्यति । पुष्पैर्वा पल्लवैर्वापि फलैर्धान्यैस्तथापि वा
তাৰ পাছত সি শিৱলোকলৈ যায় আৰু গৰ্ভবাস (পুনর্জন্ম) নেদেখে। ফুলেৰে হওক, পল্লৱেৰে হওক, ফলেৰে বা ধান্যৰে—যি থাকক তাৰে সৈতে পূজা কৰিব।
Verse 9
पूजयेद्देवमीशानं स दैन्यं नाप्नुयात्क्वचित् । सर्वशोकविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते
যি ভক্তিভাৱে ঈশান প্ৰভুক পূজা কৰে, সি কেতিয়াও দীনতা নাপায়। সকলো শোকৰ পৰা মুক্ত হৈ সি স্বৰ্গলোকত সন্মানিত হয়।
Verse 10
एकाहमपि कौन्तेय यो वसेद्वासवेश्वरे । पापराशिं विनिर्धूय भानुवद्दिवि मोदते
হে কৌন্তেয়! যি কোনোবাই এক দিনো বাসৱেশ্বৰ তীৰ্থত বাস কৰে, সি পাপৰ ৰাশি ঝাৰি পেলাই সূৰ্যৰ দৰে স্বৰ্গত আনন্দ কৰে।
Verse 11
विप्रांश्च भोजयेद्भक्त्या दद्याद्वासांसि दक्षिणाम्
ভক্তিভাৱে বিপ্ৰসকলক ভোজন কৰাব লাগে, আৰু দক্ষিণা স্বৰূপে বস্ত্ৰও দান কৰিব লাগে।