Adhyaya 221

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र रेवाया दक्षिणे तटे । क्रोशद्वयान्तरे तीर्थं मतृतीर्थादनुत्तमम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, ৰেৱাৰ দক্ষিণ তীৰলৈ যোৱা উচিত। দু’ ক্ৰোশ দূৰত এক তীৰ্থ আছে, যি মাতৃতীৰ্থৰো ওপৰত অনুত্তম।

Verse 2

नाम्ना हंसेश्वरं पुण्यं वैमनस्यविनाशनम् । कश्यपस्य कुले जातो हंसो दाक्षायणीसुतः

ইয়াৰ নাম হংসেশ্বৰ—পবিত্ৰ, আৰু অন্তৰৰ বৈমনস্য বিনাশক। কশ্যপৰ বংশত জন্ম লোৱা হংস, দাক্ষায়ণীৰ পুত্ৰ, এই স্থানৰ সৈতে সংযুক্ত।

Verse 3

ब्रह्मणो वाहनं जातः पुरा तप्त्वा तपो महत् । सैकदा विधिनिर्देशं विना वैयग्र्यमास्थितः

পুৰাতন কালত মহৎ তপস্যা কৰি সি ব্ৰহ্মাৰ বাহন হ’ল। কিন্তু এবাৰ বিধিৰ নিৰ্দেশ অমান্য কৰি সি অস্থিৰতা আৰু ব্যাকুলতাত পতিত হ’ল।

Verse 4

अभिभूतः शिवगणैः प्रणनाश युधिष्ठिर । दक्षयज्ञप्रमथने कांदिशीको विधिं विना

শিৱগণৰ দ্বাৰা পৰাভূত হৈ, হে যুধিষ্ঠিৰ, দাক্ষযজ্ঞ ভাঙি পেলোৱা সময়ত কাঁদিশীক বিধি-নিয়ম ত্যাগ কৰি আতংকিত হৈ পলাই গ’ল।

Verse 5

ब्रह्मणा संसृतोऽप्याशु नायाति स यदा खगः । तदा तं शप्तवान्ब्रह्मा पातयामास वै पदात्

ব্ৰহ্মাই তৎক্ষণাৎ আহ্বান কৰিলেও যেতিয়া সেই পক্ষী নাহিল, তেতিয়া ব্ৰহ্মাই তাক শাপ দিলে আৰু তাৰ পদৰ পৰা পতিত কৰালে।

Verse 6

ततः स शप्तमात्मानं मत्वा हंसस्त्वरान्वितः । पितामहमुपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत्

তেতিয়া হংসে নিজকে শাপগ্ৰস্ত বুলি বুজি ত্বৰিত হৈ পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ, প্ৰণাম কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 7

हंस उवाच । तिर्यग्योनिसमुत्पन्नं भवाञ्छप्तुं न चार्हति । स्वभाव एव तिर्यक्षु विवेकविकलं मनः

হংসে ক’লে: তিৰ্যক-যোনিত জন্ম লোৱা জনক তুমি শাপ দিব নালাগে। কিয়নো পশু-প্ৰাণীৰ মাজত স্বভাৱতেই মন বিবেকহীন হয়।

Verse 8

तथापि देव पापोऽस्मि यदहं स्वामिनं त्यजे । किं तु धावद्भिरत्युग्रैर्गणैः शार्वैः पितामह । सहसाहं भयाक्रान्तस्त्रस्तस्त्यक्त्वा पलायितः

তথাপি, হে দেব, মই পাপী—যে মই মোৰ স্বামীক ত্যাগ কৰিলোঁ। কিন্তু হে পিতামহ, শাৰ্ব (শিৱ)ৰ অতি উগ্ৰ গণবোৰ দৌৰি আহিল; হঠাৎ ভয়ত আচ্ছন্ন হৈ মই আতংকিত হৈ ধৰি থকা এৰি পলাই গ’লোঁ।

Verse 9

अद्यापि भयमेवाहं पश्यन्नस्मि विभो पुरः । तेन स्मृतोऽपि भवता नाव्रजं भवदन्तिके

হে বিভো, আজিও মই সন্মুখত কেৱল ভয়েই দেখোঁ। সেয়েহে আপুনি স্মৰণ কৰি মাতিলেও মই আপোনাৰ ওচৰলৈ নাহিলোঁ।

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इति ब्रुवन्नेव हि धातुरग्रे हंसः श्वसत्यक्षिपूज्यः सुदीनः । तिर्यञ्चं मां पापिनं मूढबुद्धिं प्रभो पुरः पतितं पाहि पाहि

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এইদৰে ক’বলৈ ক’বলৈ স্ৰষ্টাৰ সন্মুখত হংসটি—অতি দীন, কঁপনি ধৰা, চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ—কাতৰ হৈ চিঞৰি উঠিল: ‘মই তিৰ্যক, পাপী, মূঢ়বুদ্ধি; হে প্ৰভো, আপোনাৰ আগত পতিত—ৰক্ষা কৰক, ৰক্ষা কৰক!’

Verse 11

एको देवस्त्वं हि सर्गस्य कर्ता नानाविधं सृष्टमेतत्त्वयैव । अहं सृष्टस्त्वीदृशो यत्त्वया वै सोऽयं दोषो धातरद्धा तवैव

তুমিয়েই একমাত্ৰ দেব, সৃষ্টিৰ কৰ্তা; এই নানাবিধ জগত তোমাৰ দ্বাৰাই গঢ়া। যিহেতু তুমি মোক যি ৰূপে সৃষ্টি কৰিলা, হে ধাতা, এই দোষ নিশ্চয় তোমাৰেই।

Verse 12

शापस्य वानुग्रहस्यापि शक्तस्त्वत्तो नान्यः शरणं कं व्रजामि । सेवाधर्माद्विच्युतं दासभूतं चपेटैर्हन्तव्यं वै तात मां त्राहि भक्तम्

হে প্ৰভু! শাপ দিয়া দণ্ড দিয়া বা অনুগ্ৰহ দিয়া কৃপা কৰা শক্তি কেৱল তোমাৰেই; তোমাৰ বাহিৰে মই কাৰ শৰণ ল’ম? সেৱাধৰ্মৰ পৰা বিচ্যুত এই দাস দণ্ডৰ যোগ্য—হে পিতা, তোমাৰ ভক্তক ৰক্ষা কৰা।

Verse 13

विद्याविद्ये त्वत्त एवाविरास्तां धर्माधर्मौ सदसद्द्युर्निशे च । नानाभावाञ्जगतस्त्वं विधत्सेस्तं त्वामेकं शरणं वै प्रपद्ये

বিদ্যা আৰু অবিদ্যা দুয়ো তোমাৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়; ধৰ্ম-অধৰ্ম, সত্য-অসত্য, দিন-ৰাতিও। জগতৰ নানাবিধ অৱস্থা তুমি বিধান কৰাঁ—সেয়ে মই একমাত্ৰ তোমাৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰোঁ।

Verse 14

एकोऽसि बहुरूपोऽसि नानाचित्रैककर्मतः । निष्कर्माखिलकर्मासि त्वामतः शरणं व्रजे

তুমি এক, তথাপি বহু ৰূপে প্ৰকাশিত; জগতৰ নানাবিধ আশ্চৰ্য কৰ্ম তুমি সম্পন্ন কৰাঁ। কৰ্মহীন হয়েও তুমি সকলো কৰ্মৰ আধাৰ—সেয়ে মই তোমাৰ শৰণ লওঁ।

Verse 15

नमोनमो वरेण्याय वरदाय नमोनमः । नमो धात्रे विधात्रे च शरण्याय नमोनमः

নমো নমো সেই বৰেণ্যক; নমো নমো বৰদাতাক। নমো ধাত্ৰে, নমো বিধাত্ৰে; নমো নমো শৰণ্যক।

Verse 16

शिक्षाक्षरवियुक्तेयं वाणी मे स्तौति किं विभो । का शक्तिः किं परिज्ञानमिदमुक्तं क्षमस्व मे

হে বিভো! শিক্ষা আৰু অক্ষৰৰ সহায় নথকা মোৰ বাণীয়ে তোমাক কেনেকৈ স্তৱ কৰিব? মোৰ কি শক্তি, কি সত্য জ্ঞান আছে? মই যি ক’লোঁ, তাক কৃপা কৰি ক্ষমা কৰা।

Verse 17

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं वदति हंसे वै ब्रह्मा प्राह प्रसन्नधीः । शिक्षा दत्ता तवैवेयं मा विषादं कृथाः खग

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হাঁস এইদৰে ক’তেই, প্ৰসন্ন আৰু শান্তচিত্ত ব্ৰহ্মাই ক’লে—“এই শিক্ষা তোমাক নিশ্চয় দিয়া হ’ল; হে খগ, বিষাদ নকৰিবা।”

Verse 18

तपसा शोधयात्मानं यथा शापान्तमाप्नुयाः । रेवासेवां कुरु स्नात्वा स्थापयित्वा महेश्वरम् । अचिरेणैव कालेन ततः संस्थानमाप्स्यसि

তপস্যাৰে নিজক শুদ্ধ কৰা, যাতে শাপৰ অন্ত পোৱা যায়। ৰেৱাৰ সেৱা কৰা—তাত স্নান কৰি মহেশ্বৰ (শিৱ) প্ৰতিষ্ঠা কৰা। অল্প সময়ৰ ভিতৰতে তাৰ পাছত তুমি পুনৰ নিজৰ যথাযথ অৱস্থা লাভ কৰিবা।

Verse 19

यच्चेष्ट्वा बहुभिर्यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः । गोस्वर्णकोटिदानैश्च तत्फलं स्थापिते शिवे

বহু যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি—যথোচিত উৎকৃষ্ট দক্ষিণাসহ—আৰু কোটি গৰু আৰু সোণ দান কৰি যি পুণ্যফল লাভ হয়, শিৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে সেই একেই ফল লাভ হয়।

Verse 20

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्वर्णहृद्गुरुतल्पगः । रेवातीरे शिवं स्थाप्य मुच्यते सर्वपातकैः

ব্ৰাহ্মণঘাতক হওক বা সুৰাপায়ী হওক, সোণ চোৰ হওক বা গুৰুৰ শয্যা লঙ্ঘনকাৰী হওক—ৰেৱাৰ তীৰত শিৱ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 21

तस्माद्भर्गसरित्तीरे स्थापयित्वा त्रियम्बकम् । वियुक्तः सर्वदोषैस्त्वं यास्यसे पदमुत्तमम्

সেয়ে ভৰ্গা নদীৰ তীৰত ত্ৰ্যম্বক (ত্ৰিনয়ন প্ৰভু) প্ৰতিষ্ঠা কৰা। সকলো দোষৰ পৰা মুক্ত হৈ তুমি উত্তম পদ লাভ কৰিবা।

Verse 22

एवमुक्तः स विधिना हृष्टतुष्टः खगोत्तमः । तथेत्युक्त्वा जगामाशु नर्मदातीरमुत्तमम्

বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ বিধি-উপদেশ শুনি সেই শ্ৰেষ্ঠ পক্ষী আনন্দিত আৰু সন্তুষ্ট হ’ল। “তথাস্তূ” বুলি কৈ সি শীঘ্ৰে নৰ্মদাৰ অতি পবিত্ৰ তীৰলৈ গ’ল।

Verse 23

तपस्तप्त्वा कियत्कालं स्थापयामास शङ्करम्

কিছু কাল তপস্যা কৰি সি শংকৰ (শিৱ)ক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 24

स्वनाम्ना भरतश्रेष्ठ हंसेश्वरमनुत्तमम् । पूजयित्वा परं स्थानं प्राप्तवान्खगसत्तमः

হে ভৰতবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ! পক্ষীসকলৰ অগ্ৰগণ্যজনে নিজৰ নামৰে অনুত্তম হংসেশ্বৰ প্ৰভুক প্ৰতিষ্ঠা কৰি পূজা কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত পৰম ধাম লাভ কৰিলে।

Verse 25

तत्र हंसेश्वरे तीर्थे गत्वा स्नात्वा युधिष्ठिर । पूजयेत्परमेशानं स पापैः परिमुच्यते

হে যুধিষ্ঠিৰ! হংসেশ্বৰ তীৰ্থলৈ গৈ তাত স্নান কৰি পৰমেশান (শিৱ)ক পূজা কৰা উচিত; তেনে কৰিলে মানুহ পাপৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়।

Verse 26

स्तुवन्नेकमना देवं न दैन्यं प्राप्नुयात्क्वचित् । श्राद्धं दीपप्रदानं च ब्राह्मणानां च भोजनम् । दत्त्वा शक्त्या नृपश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते

একাগ্ৰ মনে দেৱক স্তৱন কৰিলে মানুহে কেতিয়াও দীনতা-দুখ নাপায়। আৰু হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! শক্তি অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ, দীপদান আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন দান কৰিলে সি স্বৰ্গলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 27

त्रिकालमेककालं वा यो भक्त्या पूजयेच्छिवम् । नवप्रसूतां धेनुं च दत्त्वा पार्थ द्विजोत्तमे । षष्टिवर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते

যি ত্ৰিকাল বা একবাৰ ভক্তিভাৱে শিৱক পূজা কৰে, আৰু হে পাৰ্থ, উত্তম দ্বিজক নৱপ্ৰসূতা ধেনু দান কৰে, সি শিৱলোকত ষাঠি হাজাৰ বছৰলৈ সন্মানেৰে মহীয়ান হয়।