Adhyaya 219
এই অধ্যায়ত মুনি মাৰ্কণ্ডেয় নৰ্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত অৱস্থিত পৰম তীৰ্থ কোটীশ্বৰৰ মাহাত্ম্য আৰু তত্ত্ববিচাৰ বৰ্ণনা কৰে। তাত স্নান, দান আৰু সাধাৰণতে যিকোনো কৰ্ম—শুভ হওক বা অশুভ—‘কোটিগুণ’ হৈ, অৰ্থাৎ কোটি গুণ ফলদায়ক হয় বুলি মুখ্য নীতি প্ৰতিপাদিত হৈছে। কোটিতীৰ্থৰ প্ৰামাণ্য স্থাপন কৰিবলৈ পূৰ্বদৃষ্টান্ত দিয়া হয়—দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু শুদ্ধ ঋষিসকলে তাত দুষ্প্ৰাপ্য সিদ্ধি লাভ কৰিছিল। সেই স্থানত মহাদেৱ ‘কোটীশ্বৰ’ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত; দেৱাদিদেৱেশৰ কেৱল দৰ্শনো অনুত্তৰ প্ৰাপ্তিৰ সাধন বুলি কোৱা হৈছে। অন্তত দিশানুসৰি ধৰ্মীয় ভূগোল নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়—দক্ষিণ পথৰ তপস্বীসকল পিতৃলোক-সম্পৰ্কীয়, আৰু নৰ্মদাৰ উত্তৰ তীৰৰ শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকল দেৱলোক-সম্পৰ্কীয়—ইয়াক শাস্ত্ৰীয় সিদ্ধান্ত বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছে। এইদৰে স্থান-মাহাত্ম্য, স্থানে কৰ্মফল-বৃদ্ধি আৰু নদীতীৰ-লোকব্যৱস্থা একেলগে সংযোজিত হৈছে।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च सर्वं कोटिगुणं भवेत्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নৰ্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত কোটীশ্বৰ নামৰ পৰম তীৰ্থ আছে; য’ত স্নান আৰু দান—সকলো কৰ্মৰ পুণ্য কোটিগুণ হয়।
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ये तथामलाः । कोटितीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ता भुवि दुर्लभाम्
তাত গন্ধৰ্বসহ দেৱতাসকল আৰু তেনেদৰে নিৰ্মল ঋষিসকল কোটীতীৰ্থত পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে, যি পৃথিৱীত দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 3
स्थापितश्च महादेवस्तत्र कोटीश्वरो नृप । तं दृष्ट्वा देवदेवेशं सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्
হে নৃপ, তাত মহাদেৱ কোটীশ্বৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত। সেই দেৱদেৱেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে মানুহে অনুত্তম সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 4
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते तन्नृपश्रेष्ठ सर्वं कोटिगुणं भवेत्
সেই তীৰ্থত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, যি কিবা কৰা হয়—শুভ হওক বা অশুভ—সকলো ফল কোটিগুণে বৃদ্ধি পায়।
Verse 5
तत्र दक्षिणमार्गस्था ये केचिन्मुनिसत्तमाः । सिद्धा मृताः पदं यान्ति पितृलोकं ध्रुवं हि ते
তাত দক্ষিণমাৰ্গত অৱস্থিত যিসকল মুনিসত্তম, তেওঁলোক সিদ্ধ হৈ দেহ ত্যাগ কৰিলে নিশ্চয়েই পিতৃলোকৰ ধ্ৰুৱ পদ লাভ কৰে।
Verse 6
उत्तरं नर्मदाकूलं ये श्रेष्ठा मुनिपुंगवाः । देवलोकं गताः पूर्वमिति शास्त्रस्य निश्चयः
নর্মদাৰ উত্তৰ কূলত অৱস্থিত যিসকল শ্ৰেষ্ঠ মুনিপুঙ্গৱ, তেওঁলোকে প্ৰথমে দেৱলোক লাভ কৰে—ই শাস্ত্ৰৰ স্থিৰ সিদ্ধান্ত।