
এই অধ্যায়ত মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিয়ে শৈৱ তীৰ্থৰ উৎপত্তি আৰু মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিছে। আৰম্ভণিতে ফলশ্ৰুতি—এই কাহিনী কেৱল শ্ৰৱণ কৰিলেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়। শিৱক কপালী/কান্তিক ৰূপত ভৈৰৱস্বৰূপে দেখুওৱা হৈছে—পিশাচ, ৰাক্ষস, ভূত, ডাকিনী আৰু যোগিনীৰে পৰিবেষ্টিত, প্ৰেতাসনত আসীন, ঘোৰ তপস্যাৰত হ’লেও ত্ৰিলোকক অভয় দানকাৰী। আষাঢ়ী উপলক্ষে শিৱৰ কন্থা (চোগা) য’ত পতিত হয়, তাতেই তেওঁ ‘কন্থেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ; তেওঁৰ দৰ্শনে অশ্বমেধসম পুণ্য লাভ হয় বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত দেবমাৰ্গত কামনা আৰু কৃপাৰ বিষয়ে শিক্ষামূলক প্ৰসঙ্গ আহে। শিৱে এজন বণিকক লগ পাই ‘বলাক’ৰ দ্বাৰা লিঙ্গ পূৰণ/উন্নত কৰাৰ পৰীক্ষা দিয়ে; লোভ-মোহত বণিকে নিজৰ সঞ্চিত সম্পদ নিঃশেষ কৰে। শিৱে কৌতুকভাৱে লিঙ্গ খণ্ডিত কৰি ‘সম্পূৰ্ণতা’ৰ ধাৰণাক প্ৰশ্ন কৰে; বণিকে দোষ স্বীকাৰ কৰি অনুতাপ কৰাত তেওঁ অক্ষয় ধনৰ বৰ লাভ কৰে। বলাক-অলংকৃত সেই লিঙ্গ লোককল্যাণৰ ‘প্ৰত্যয়’ ৰূপে তাতেই স্থিত থাকে; স্থান ‘দেবমাৰ্গ’ আৰু দেবতা ‘বলাকেশ্বৰ’ নামে খ্যাত হয়। তাত দৰ্শন- পূজাৰে পাপক্ষয় হয়; পঞ্চায়তন ভাবত বলাকেশ্বৰ আৰাধনা ৰুদ্ৰলোক প্ৰদান কৰে; আৰু দেবমাৰ্গত মুমুক্ষুৰ মৃত্যু হ’লে ৰুদ্ৰলোকৰ পৰা পুনৰাগমন নাথাকে বুলি নিশ্চিত কৰা হৈছে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । चतुर्थं सम्प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् । श्रुतमात्रेण येनैव सर्वपापैः प्रमुच्यते
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এতিয়া মই দেৱতাৰ চতুৰ্থ মহৎ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ বৰ্ণনা কৰিম; যাক কেৱল শুনিলেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।
Verse 2
कपाली कान्थिको भूत्वा यथा स व्यचरन्महीम् । पिशाचैर्राक्षसैर्भूतैर्डाकिनीयोगिनीवृतः
কিদৰে তেওঁ কপালী আৰু কান্তিক হৈ পৃথিৱীত বিচৰণ কৰিলে—পিশাচ, ৰাক্ষস, ভূতৰে ঘেৰাও হৈ, আৰু ডাকিনী-যোগিনীৰ সঙ্গতিত।
Verse 3
भैरवं रूपमास्थाय प्रेतासनपरिग्रहः । त्रैलोक्यस्याभयं दत्त्वा चचार विपुलं तपः
ভৈৰৱৰ ৰূপ ধৰি, প্ৰেতাসন গ্ৰহণ কৰি, তেওঁ ত্ৰিলোকক অভয় দান কৰিলে আৰু তাৰ পাছত বিস্তৃত তপস্যা আচৰণ কৰিলে।
Verse 4
आषाढी तु कृता तत्र ह्याषाढीनाम विश्रुतम् । कन्था मुक्ता ततोऽन्यत्र देवेन परमेष्ठिना
তাত আষাঢী স্থাপন কৰা হ’ল, যি ‘আষাঢী’ নামে বিশ্ৰুত; তাৰ পাছত পৰমেষ্ঠী দেৱে আন ঠাইত কন্থা (জীৰ্ণ চাদৰ) ত্যাগ কৰিলে।
Verse 5
तदाप्रभृति राजेन्द्र स कन्थेश्वर उच्यते । तस्य दर्शनमात्रेण ह्यश्वमेधफलं लभेत्
সেই সময়ৰ পৰা, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেওঁ ‘কন্থেশ্বৰ’ বুলি কোৱা হয়; আৰু তেওঁৰ কেৱল দর্শনমাত্ৰে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।
Verse 6
देवो मार्गे पुनस्तत्र भ्रमते च यदृच्छया । विक्रीणाति बलाकारो दृष्ट्वा चोक्तो हरेण तु
পুনৰায় সেই পথতে দেৱজন যদৃচ্ছায় ভ্ৰমি ফুৰিলে। তেওঁক দেখি বলদ-আকৃতি এজন লোকে কিবা বিক্ৰী কৰি আছিল; তেতিয়া হৰ (শিৱ)য়ে তাক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 7
यदि भद्र न चेत्कोपं करोषि मयि साम्प्रतम् । बलाभिर्भर मे लिङ्गं ददामि बहु ते धनम्
হে ভদ্ৰজন, যদি এতিয়া মোৰ ওপৰত ক্ৰোধ নকৰা, তেন্তে তোমাৰ বলৰে মোৰ লিঙ্গ বহন কৰা; মই তোমাক প্ৰচুৰ ধন দিম।
Verse 8
एवमुक्तोऽथ देवेन स वणिग्लोभमोहितः । योजयामास बलका लिङ्गे चोत्तममध्यमान्
দেৱৰ এই বাক্য শুনি লোভে মোহিত সেই বণিকে বালাকা-পক্ষীবোৰ লিঙ্গৰ ওপৰত স্থাপন কৰিবলৈ ধৰিলে আৰু সিহঁতক উত্তম আৰু মধ্য স্থানত সজাই দিলে।
Verse 9
तावद्यावत्क्षयं सर्वे गताः काले सुसंचिताः । स्थितं समुन्नतं लिङ्गं दृष्ट्वा शोकमुपागमत्
কাল ক্ৰমে সাৱধানে সঞ্চিত সকলো ক্ষয় হৈ গ’ল; আৰু লিঙ্গটো এতিয়াও উচ্চ আৰু অচল অৱস্থাত থকা দেখি সি শোকত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 10
कृत्वा तु खण्डखण्डानि स देवः परमेश्वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं तं दृष्ट्वा गतसाध्वसम्
তেতিয়া পৰমেশ্বৰ দেৱে তাক খণ্ড খণ্ড কৰি, আৰু তাক নিৰ্ভয় হোৱা দেখি, হাঁহি মাৰি বাক্য ক’লে।
Verse 11
न च मे पूरितं लिङ्गं यास्यामि यदि मन्यसे । ददामि तत्र वित्तं ते यदि लिङ्गं प्रपूरितम्
যদি তুমি ভাবা যে মোৰ লিঙ্গ সম্পূৰ্ণ ভৰ্তি নোহোৱালৈকে মই নাযাম, তেন্তে লিঙ্গ সম্পূৰ্ণ ভৰ্তি হ’লে মই তাত তোমাক ধন দিম।
Verse 12
वणिगुवाच । अधन्यः कृतपुण्योऽहं निग्राह्यः परमेश्वर । तव प्रियमकुर्वाणः शोचिष्ये शाश्वतीः समाः
বণিকে ক’লে: হায়! পুণ্য কৰিও মই অভাগা, দমনযোগ্য, হে পৰমেশ্বৰ। তোমাৰ প্ৰিয় কৰ্ম নকৰাৰ বাবে মই অনন্ত বছৰে শোক কৰিম।
Verse 13
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वणिक्पुत्रस्य भारत । असंक्षयं धनं दत्त्वा स्थितस्तत्र महेश्वरः
হে ভাৰত! বণিক-পুত্ৰৰ এই বাক্য শুনি মহেশ্বৰে অক্ষয় ধন দান কৰি তাতেই অৱস্থিত থাকিল।
Verse 14
तदा प्रभृति राजेन्द्र बलाकैरिव भूषितम् । प्रत्ययार्थं स्थितं लिङ्गं लोकानुग्रहकाम्यया
সেই সময়ৰ পৰা, হে ৰাজেন্দ্ৰ, লোককল্যাণৰ কামনাৰে প্ৰত্যয়ৰূপে স্থাপিত সেই লিঙ্গ বালাকা পাখিৰে ভূষিত যেন তাত অৱস্থিত থাকিল।
Verse 15
देवेन रचितं पार्थ क्रीडया सुप्रतिष्ठितम् । देवमार्गमिति ख्यातं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । पश्यन् प्रपूजयन् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
হে পাৰ্থ! দেৱে ক্ৰীড়া-লীলাৰে ইয়াক ৰচনা কৰি সুপ্ৰতিষ্ঠিত কৰিলে; ‘দেৱমাৰ্গ’ নামে ই ত্ৰিলোকত বিখ্যাত হ’ল। যিয়ে ইয়াক দৰ্শন কৰে বা ভক্তিভাৱে পূজা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 16
देवमार्गे तु यो गत्वा पूजयेद्बलाकेश्वरम् । पञ्चायतनमासाद्य रुद्रलोकं स गच्छति
যি দেৱমাৰ্গলৈ গৈ বলাকেশ্বৰক ভক্তিভাৱে পূজা কৰে, পবিত্ৰ পঞ্চায়তন লাভ কৰি সি ৰুদ্ৰলোকত গমন কৰে।
Verse 17
देवमार्गे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । न भवेत्पुनरावृत्ती रुद्रलोकात्कदाचन
দেৱমাৰ্গত যিসকল ভাবিত আত্মাৰ নৰ মৃত্যুবৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ ৰুদ্ৰলোকৰ পৰা কেতিয়াও পুনৰাৱৃত্তি (পুনর্জন্ম) নহয়।
Verse 18
देवमार्गस्य माहात्म्यं भक्त्या श्रुत्वा नरोत्तम । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
হে নৰোত্তম! যি ভক্তিভাৱে দেৱমাৰ্গৰ মাহাত্ম্য শোনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; ইয়াত অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।