Adhyaya 212
মাৰ্কণ্ডেয় বৰ্ণনা কৰে—মহেশ্বৰ ভিক্ষুৰূপ ধৰি ভোক-তৃষ্ণাত কাতৰ হৈ এখন গাঁৱত প্ৰৱেশ কৰে। দেহ ভস্মলিপ্ত, গলাত অক্ষসূত্ৰ, হাতত ত্ৰিশূল, জটা আৰু অলংকাৰৰে ভূষিত; তেওঁ ডমৰু বজায়, যাৰ নাদ দিণ্ডিম (নগাড়া) সদৃশ বুলি কোৱা হৈছে। শিশু আৰু গাঁৱৰ লোকসকলে ঘেৰি ধৰিলে তেওঁ কেতিয়াবা গান, কেতিয়াবা হাঁহি, কেতিয়াবা কথা, কেতিয়াবা নৃত্য কৰি—দৰ্শকৰ আগত কেতিয়াবা দেখা দিয়ে, কেতিয়াবা অদৃশ্য হয়। এটা সতৰ্কবাণীও আছে—য’ত তেওঁ খেলাচ্ছলে সেই বাদ্য থয়, সেই ঘৰ ‘ভাৰগ্ৰস্ত’ হৈ নষ্ট হয় বুলি কোৱা হয়; ই দেৱতাৰ প্ৰতি অবমাননা, চিনাক্তকৰণত ভুল, বা অনিয়ন্ত্ৰিত দিৱ্য-সান্নিধ্যৰ অস্থিৰ শক্তিৰ নৈতিক-আচাৰগত ইংগিত। পাছত লোকসকলে ভক্তিভাৱে শংকৰক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে প্ৰভু ‘দিণ্ডিম-ৰূপে’ প্ৰকাশ পায় আৰু তেতিয়াৰ পৰা দিণ্ডিমেশ্বৰ নামেৰে প্ৰসিদ্ধ হয়। এই ৰূপ/স্থানৰ দৰ্শন আৰু স্পৰ্শে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি দিয়ে বুলি ফলশ্ৰুতি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । अथान्यत्सम्प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् । श्रुतमात्रेण येनाशु सर्वपापैः प्रमुच्यते
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “এতিয়া মই দেৱতাৰ আন এটা মহান চৰিত্ৰ বৰ্ণনা কৰিম; যাক কেৱল শুনিলেই মানুহ শীঘ্ৰে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।”
Verse 2
भिक्षुरूपं परं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः । एकशालां गतो ग्रामं भिक्षार्थी क्षुत्पिपासितः
ভিক্ষুকৰ পৰম ৰূপ ধৰি, দেৱদেৱ মহেশ্বৰ একশালা নামৰ গাঁৱলৈ ভিক্ষা বিচাৰি গ’ল—দেখাত ক্ষুধা-পিপাসাত কাতৰ।
Verse 3
अक्षसूत्रोद्यतकरो भस्मगुण्ठितविग्रहः । स्फुरत्त्रिशूलो विश्वेशो जटाकुण्डलभूषितः
হাতে উঁচাই ধৰা অক্ষসূত্ৰ (জপমালা), দেহ ভস্মে লেপা; দীপ্ত ত্ৰিশূল ঝলমল—বিশ্বেশ, জটা আৰু কুণ্ডলেৰে ভূষিত।
Verse 4
कृत्तिवासा महाकायो महाहिकृतभूषणः । वादयन्वै डमरुकं डिण्डिमप्रतिमं शुभम्
কৃত্তিবাসা, বিশাল দেহধাৰী; মহাসৰ্পে গঢ়া অলংকাৰে ভূষিত। শুভ ডমৰু বজাইছিল—যি মহা ডিণ্ডিম (নগৰা) সদৃশ ধ্বনি তুলিছিল।
Verse 5
कपालपाणिर्भगवान्बालकैर्बहुभिर्वृतः । क्वचिद्गायन्हसंश्चैव नृत्यन्वदन् क्वचित्क्वचित्
ভগৱান কপাল-পাত্ৰ হাতে ধৰি বহু বালকেৰে ঘেৰাও হৈ আছিল। কেতিয়াবা গাই আৰু হাঁহে, কেতিয়াবা নাচে আৰু কথা কয়—কেতিয়াবা ইয়াত, কেতিয়াবা তাত।
Verse 6
यत्र यत्र गृहे देवो लीलया डिण्डमं न्यसेत् । भाराक्रान्तं गृहं पार्थ तत्रतत्र विनश्यति
যি যি ঘৰত দেৱে লীলাৰে সেই ‘ডিণ্ডিম’ (নগৰা-ৰূপ) থৈ দিয়ে, হে পৃথাৰ পুত্ৰ, সেই ঘৰ ভাৰাক্ৰান্ত হৈ তাতেই তৎক্ষণাৎ ভাঙি পৰে।
Verse 7
एवं सम्प्रचरन् देवो वेष्टितो बहुभिर्जनैः । दृश्यादृश्येन रूपेण निर्जगाम बहिः प्रभुः
এইদৰে বিচৰণ কৰি, বহু লোকৰ দ্বাৰা বেষ্টিত দেৱতা—দৃশ্য-অদৃশ্য উভয় ৰূপে—প্ৰভু বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 8
इतश्चेतश्च धावन्तं न पश्यन्ति यदा जनाः । विस्मितास्ते स्थिताः शम्भुर्भविष्यति ततोऽस्तुवन्
যেতিয়া লোকসকলে তেওঁক ইফালে-সিফালে দৌৰোঁতে দেখা নাপালে, তেতিয়া তেওঁলোকে বিস্মিত হৈ থিয় হৈ ৰ’ল; তাৰ পাছত স্তুতি কৰি ক’লে—“এইজনেই নিশ্চয় শম্ভু!”
Verse 9
तेषां तु स्तुवतां भक्त्या शङ्करं जगतां पतिम् । डिण्डिरूपो हि भगवांस्तदासौ प्रत्यदृश्यत
তেওঁলোকে ভক্তিভাৱে জগতৰ পতি শংকৰক স্তুতি কৰোঁতে, তেতিয়া ভগৱান তেওঁলোকৰ আগত ডিণ্ডি (ঢোল)ৰ ৰূপতেই প্ৰকাশ পালে।
Verse 10
तदाप्रभृति देवेशो डिण्डिमेश्वर उच्यते । दर्शनात्स्पर्शनाद्राजन् सर्वपापैः प्रमुच्यते
সেই সময়ৰ পৰা দেৱেশক ‘ডিণ্ডিমেশ্বৰ’ বুলি কোৱা হয়। হে ৰাজন, তেওঁৰ দৰ্শনে—আৰু স্পৰ্শতো—সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।