Adhyaya 208
এই অধ্যায়ত ঋষি মাৰ্কণ্ডেয় এজন ৰজাক ‘পিতৃণাম্ ঋণমোচনম্’ নামে ত্ৰিলোকপ্ৰসিদ্ধ তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য উপদেশ দিয়ে, যি পিতৃঋণ মোচনকাৰী বুলি খ্যাত। বিধি মতে স্নান, তাৰ পিছত পিতৃদেৱতালৈ তৰ্পণ আৰু দান—এই ক্ৰমে মানুহ ‘অনৃণ’ অৰ্থাৎ ঋণ/বাধ্যতাৰ পৰা মুক্ত হয় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পুত্ৰ আৰু কৰ্ম-পৰম্পৰা অব্যাহত ৰখাৰ তাত্ত্বিক কাৰণো দিয়া হৈছে—পিতৃসকলে পুত্ৰ কামনা কৰে, কিয়নো পুত্ৰক ‘পুণ্ণামা’ নৰকৰ পৰা উদ্ধাৰক বুলি পুৰাণমতে ধৰা হয়; সেয়ে শ্ৰাদ্ধ-তৰ্পণাদি আচাৰ নিৰন্তৰ চলি থাকিব লাগে। তাৰ পিছত ঋণ-ত্ৰয়ৰ ব্যাখ্যা: পিতৃঋণ পিণ্ডদান আৰু জল-তৰ্পণে, দেবঋণ অগ্নিহোত্ৰ আৰু যজ্ঞে, আৰু মানৱ/সামাজিক ঋণ ব্ৰাহ্মণলৈ প্ৰতিশ্ৰুত দান, তীৰ্থসেৱা আৰু মন্দিৰকাৰ্যত কৰ্তব্যপালনে শোধ হয়। শেষত ফলশ্ৰুতি—এই তীৰ্থত কৰা দান-তৰ্পণ আৰু গুৰুজনক সন্তুষ্ট কৰা অক্ষয় ফল প্ৰদান কৰে; সেই পুণ্য সাত জন্মলৈকে দিৱংগত পিতৃসকলকো উপকাৰ কৰে বুলি কোৱা হৈছে। অধ্যায়ে বংশকল্যাণ আৰু ধৰ্মকর্তব্যৰ নৈতিক-আচাৰগত দিশ দৃঢ় কৰে।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूमिपाल ततो गच्छेत्तीर्थं परमशोभनम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु पित्ःणामृणमोचनम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ভূমিপাল! তেতিয়া মানুহে পৰম শোভন তীৰ্থলৈ যাব লাগে, যি ত্ৰিলোকত বিখ্যাত আৰু পিতৃঋণ মোচন কৰে।
Verse 2
तत्र स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः । मनुष्यश्च नृपश्रेष्ठ दानं दत्त्वानृणो भवेत्
হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! তাত বিধি মতে স্নান কৰি আৰু পিতৃদেৱতাসকলক তৰ্পণ-আদি অৰ্পণে সন্তুষ্ট কৰি, মানুহে দান দিয়া মাত্রেই ঋণমুক্ত হয়।
Verse 3
इच्छन्ति पितरः सर्वे स्वार्थहेतोः सुतं यतः । पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रोऽस्मानयं मोचयिष्यति
সকলো পিতৃয়ে নিজৰ কল্যাণৰ বাবে পুত্ৰ কামনা কৰে; কিয়নো এই পুত্ৰে ‘পুন্নাম’ নামৰ নৰকৰ পৰা আমাক উদ্ধাৰ কৰিব।
Verse 4
पिण्डदानं जलं तात ऋणमुत्तममुच्यते । पित्ःणां तद्धि वै प्रोक्तमृणं दैवमतः परम्
হে তাত! পিণ্ডদান আৰু জল অৰ্পণক উত্তম ঋণ-শোধ বোলা হয়; কিয়নো ই পিতৃসকলৰ প্ৰতি দেৱঋণ বুলি কোৱা হৈছে, যি সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 5
अग्निहोत्रं तथा यज्ञाः पशुबन्धास्तथेष्टयः । इति देवर्णं प्रोक्तं शृणु मानुष्यकं ततः
অগ্নিহোত্ৰ, যজ্ঞ, পশুবন্ধ আৰু অন্যান্য ইষ্টি-ক্ৰিয়া—ইয়াক ‘দেৱঋণ’ বুলি কোৱা হৈছে। এতিয়া মানৱ-ঋণৰ কথা শুনা।
Verse 6
ब्राह्मणेषु च तीर्थेषु देवायतनकर्मसु । प्रतिश्रुत्य ददेत्तत्तद्व्यवहारः कृतो यथा
ব্ৰাহ্মণ, তীৰ্থ আৰু দেৱালয়-সম্পৰ্কীয় কৰ্মত—যি প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হয়, সেই অনুসাৰে দান কৰিব লাগে, যেনেকৈ লেনদেন স্থিৰ কৰা হৈছিল।
Verse 7
ऋणत्रयमिदं प्रोक्तं पुत्राणां धर्मनन्दन । सत्पुत्रास्ते तु राजेन्द्र स्नाता य ऋणमोचने
হে ধৰ্ম-নন্দন, পুত্ৰসকলৰ বাবে এই ত্ৰিবিধ ঋণ কোৱা হৈছে। হে ৰাজেন্দ্ৰ, ঋণমোচন-তীৰ্থত যিসকলে স্নান কৰে, তেওঁলোকেই সত্য সৎপুত্ৰ।
Verse 8
ऋणत्रयाद्विमुच्यन्ते ह्यपुत्राः पुत्रिणस्तथा । तस्मात्तीर्थवरं प्राप्य पुत्रेण नियतात्मना । पितृभ्यस्तर्पणं कार्यं पिण्डदानं विशेषतः
ত্ৰিবিধ ঋণৰ পৰা নিঃসন্তান আৰু সন্তানৱন্ত—দুয়ো মুক্ত হ’ব পাৰে। সেয়ে শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থত উপস্থিত হৈ, সংযতচিত্ত পুত্ৰে পিতৃসকলৰ তৰ্পণ কৰিব লাগে, বিশেষকৈ পিণ্ডদান।
Verse 9
तत्र तीर्थे हुतं दत्तं गुरवस्तोषिता यदि । मृतानां सप्त जन्मानि फलमक्षयमश्नुते
সেই তীৰ্থত যদি হোম কৰা হয়, দান দিয়া হয় আৰু গুৰুবৃন্দ সন্তুষ্ট কৰা হয়, তেন্তে মৃতসকলৰ বাবে সাত জন্মলৈ অক্ষয় ফল ভোগ হয়।
Verse 208
अध्यायः
অধ্যায় (ইয়াৰ দ্বাৰা অধ্যায়-সমাপ্তিৰ সূচক বুজোৱা হৈছে)।