
এই অধ্যায়ত মাৰ্কণ্ডেয় ভৃগু-তীৰ্থক অতি পুণ্যদায়ক ‘পৈতামহ তীৰ্থ’ বুলি বৰ্ণনা কৰে, যি পাপক্ষয়কাৰী। যুধিষ্ঠিৰে সোধে—পিতামহ ব্ৰহ্মাই কিয় মহেশ্বৰক তীব্ৰ ভক্তিৰে আৰাধনা কৰিছিল? মাৰ্কণ্ডেয় প্ৰাচীন ইতিহাস কয়—নিজ কন্যাৰ প্ৰতি আসক্তি জন্মাৰ বাবে শিৱে ব্ৰহ্মাক শাপ দিলে; ফলত তেওঁৰ বেদবিদ্যা ক্ষীণ হ’ল আৰু লোকত পূজ্যতা হ্ৰাস পালে। দুঃখিত ব্ৰহ্মাই ৰেৱা (নৰ্মদা) নদীৰ উত্তৰ তীৰত তিনিশ বছৰ তপস্যা কৰি, স্নান কৰি শিৱক প্ৰসন্ন কৰিলে। শংকৰে প্ৰসন্ন হৈ পৰ্ব-উৎসৱৰ সময়ত ব্ৰহ্মাৰ পূজ্যতা পুনঃস্থাপন কৰে আৰু দেৱতা-পিতৃগণসহ তাত নিজৰ নিত্য সান্নিধ্য ঘোষণা কৰে। সেয়ে এই তীৰ্থ ‘পৈতামহ’ নামে তীৰ্থসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ বুলি প্ৰসিদ্ধ হ’ল। তাৰ পাছত কাল-নির্দেশ আৰু ফলশ্ৰুতি—ভাদ্ৰপদ কৃষ্ণপক্ষ অমাৱস্যাত স্নান কৰি পিতৃ আৰু দেৱতালৈ তৰ্পণ কৰিলে, অতি সামান্য অৰ্পণ (এটা পিণ্ড বা তিলজল) দিয়েও পিতৃগণ দীঘলীয়া সময় তৃপ্ত হয়। সূৰ্য কন্যা ৰাশিত থাকোঁতে শ্ৰাদ্ধাচৰণৰ বিশেষ মাহাত্ম্য কোৱা হৈছে, আৰু সকলো পিতৃতীৰ্থৰ শ্ৰাদ্ধফল ইয়াত অমাৱস্যাত লাভ হয় বুলি উল্লেখ আছে। শেষত—স্নান কৰি শিৱপূজা কৰা জন মহা-লঘু দোষৰ পৰা মুক্ত হয়; আৰু নিয়মিতচিত্তে এই তীৰ্থত দেহত্যাগ কৰিলে ৰুদ্ৰলোক প্ৰাপ্তি হয়, পুনৰাগমন নাথাকে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भृगुतीर्थं ततो गच्छेत्तीर्थराजमनुत्तमम् । पैतामहं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত ভৃগু-তীৰ্থলৈ যাব লাগে—তীৰ্থৰাজ অনুত্তম; ‘পৈতামহ’ নামে খ্যাত, মহাপুণ্য আৰু সকলো পাপ নাশক।
Verse 2
ब्रह्मणा तत्र तीर्थे तु पुरा वर्षशतत्रयम् । आराधनं कृतं शम्भोः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे
সেই তীৰ্থত প্ৰাচীন কালত ব্ৰহ্মাই কোনো এক বিশেষ কাৰণত শম্ভুৰ আৰাধনা তিনিশ বছৰ ধৰি কৰিছিল।
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । किमर्थं मुनिशार्दूल ब्रह्मा लोकपितामहः । आराधयद्देवदेवं महाभक्त्या महेश्वरम्
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে মুনিশাৰ্দূল, কি কাৰণত লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই মহাভক্তিৰে দেৱদেৱ মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰিছিল?
Verse 4
आराध्यः सर्वभूतानां जगद्भर्ता जगद्गुरुः । श्रोतव्यं श्रोतुमिच्छामि महदाश्चर्यमुत्तमम्
সকলো ভূতৰ আৰাধ্য তেওঁ—জগতৰ ধাৰক, জগতৰ গুৰু। শুনিবলগীয়া যি, সেই মহৎ আৰু পৰম আশ্চৰ্য মই শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 5
धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । कथयामास तद्वृत्तमितिहासं पुरातनम्
ধৰ্মপুত্ৰ (যুধিষ্ঠিৰ)ৰ বাক্য শুনি, মুনীশ্বৰ মাৰ্কণ্ডেয়ই সেই বৃত্তান্ত ক’বলৈ ধৰিলে—যি ঘটিছিল তাৰ প্ৰাচীন ইতিাহাস, পুৰাতন পৰম্পৰা।
Verse 6
मार्कण्डेय उवाच । स्वपुत्रिकामभिगन्तुमिच्छन्पूर्वं पितामहः । शप्तस्तु देवदेवेन कोपाविष्टेन सत्तम
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে সত্তম! পূৰ্বে পিতামহ (ব্ৰহ্মা) নিজৰেই কন্যাৰ ওচৰলৈ যাবলৈ ইচ্ছা কৰিছিল; তেতিয়া ক্ৰোধে আৱিষ্ট দেৱদেৱে তেওঁক শাপ দিলে।
Verse 7
वेदास्तव विनश्यन्ति ज्ञानं च कमलासन । अपूज्यः सर्वलोकानां भविष्यसि न संशयः
হে কমলাসন! তোমাৰ বেদসমূহ আৰু জ্ঞান ক্ষয় পাব; তুমি সকলো লোকৰ বাবে অপূজ্য হ’বা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 8
एवं दत्ते ततः शापे ब्रह्मा खेदावृतस्तदा । रेवाया उत्तरे कूले स्नात्वा वर्षशतत्रयम् । तोषयामास देवेशं तुष्टः प्रोवाच शङ्करः
এইদৰে শাপ দিয়া হ’লে, তেতিয়া ব্ৰহ্মা শোকে আচ্ছন্ন হ’ল। ৰেৱাৰ উত্তৰ তীৰত স্নান কৰি তিনিশ বছৰ ধৰি তেওঁ দেৱেশক তুষ্ট কৰিলে; সন্তুষ্ট হৈ শংকৰ ক’লে।
Verse 9
पूज्यस्त्वं भविता लोके प्राप्ते पर्वणि पर्वणि । अहमत्र च वत्स्यामि देवैश्च पितृभिः सह
হে মহাত্মা, প্ৰতিটো পৰ্বণি-পৰ্বণিত লোকত তুমি পূজ্য হ’বা; আৰু মইও ইয়াত দেৱতা আৰু পিতৃসকলৰ সৈতে বাস কৰিম।
Verse 10
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तदाप्रभृति तत्तीर्थं ख्यातिं प्राप्तं पितामहात् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়াৰ পৰা সেই তীৰ্থ পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ দ্বাৰা খ্যাতি লাভ কৰিলে। ই পবিত্ৰ, সকলো পাপ হৰণ কৰে, আৰু সকলো তীৰ্থৰ মাজত অনুত্তম।
Verse 11
तत्र भाद्रपदे मासि कृष्णपक्षे विशेषतः । अमावास्यां तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः
তাত—বিশেষকৈ ভাদ্ৰপদ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষত—যি জনে অমাৱস্যাৰ দিনা স্নান কৰি পিতৃ-দেৱতাসকলক তৰ্পণ অৰ্পণ কৰে…
Verse 12
पिण्डदानेन चैकेन तिलतोयेन वा नृप । तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पितरो नात्र संशयः
হে নৃপ! কেৱল এটা পিণ্ডদানেই হওক বা তিল-মিশ্ৰিত জলে হওক, পিতৃসকল বাৰ বছৰৰ বাবে তৃপ্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 13
कन्यागते तु यस्तत्र नित्यं श्राद्धप्रदो भवेत् । अवाप्य तृप्तिं तत्पूर्वे वल्गन्ति च हसन्ति च
কিন্তু সূৰ্য কন্যা ৰাশিত প্ৰৱেশ কৰিলে, যি জনে তাত নিয়মিত শ্ৰাদ্ধ প্ৰদান কৰে—তৃপ্তি লাভ কৰি তাৰ পূৰ্বপুৰুষসকল আনন্দে উল্লাস কৰে আৰু হাঁহে।
Verse 14
सर्वेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धं कृत्वास्ति यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति दर्शे तत्र न संशयः
সকলো পিতৃ-তীৰ্থত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে যি ফল লাভ হয়, দৰ্শা অমাৱস্যাত তাতেই শ্ৰাদ্ধ কৰিলে সেই একে ফল নিশ্চিতভাৱে পোৱা যায়—সন্দেহ নাই।
Verse 15
पैतामहे नरः स्नात्वा पूजयन्पार्वतीपतिम् । मुच्यते नात्र सन्देहः पातकैश्चोपपातकैः
পৈতামহ-তীৰ্থত মানুহে স্নান কৰি পাৰ্বতীপতি প্ৰভুক পূজা কৰিলে, সি পাপ আৰু উপপাপৰ পৰা নিশ্চিতভাৱে মুক্ত হয়—সন্দেহ নাই।
Verse 16
तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजन्रुद्रलोकादसंशयम्
হে ৰাজন, সেই তীৰ্থত সংযমী আৰু শুদ্ধচিত্ত লোকসকলৰ মৃত্যু হ’লে, তেওঁলোকৰ গতি অনিবর্তনীয় হয়; নিঃসন্দেহে তেওঁলোকে ৰুদ্রলোক লাভ কৰে আৰু পুনৰ নাহে।
Verse 204
अध्यायः
অধ্যায় সমাপ্ত।