Adhyaya 198

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल भद्रकालीतिसङ्गमम् । शूलतीर्थमिति ख्यातं स्वयं देवेन निर्मितम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল, ভদ্ৰকালী-সংগম নামৰ সংগমলৈ যোৱা উচিত; ই ‘শূল-তীৰ্থ’ বুলি খ্যাত, স্বয়ং দেৱে নিৰ্মিত।

Verse 2

पञ्चायतनमध्ये तु तिष्ठते परमेश्वरः । शूलपाणिर्महादेवः सर्वदेवतपूजितः

তাত পঞ্চায়তনৰ মাজত পৰমেশ্বৰ অৱস্থিত—শূলপাণি মহাদেৱ, সকলো দেৱতাই যাঁক পূজা কৰে।

Verse 3

स सङ्गमो नृपश्रेष्ठ नित्यं देवैर्निषेवितः । दर्शनात्तस्य तीर्थस्य स्नानदानाद्विशेषतः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, সেই সংগম সদায় দেৱতাসকলে সেৱা কৰে। সেই তীৰ্থৰ কেৱল দৰ্শনতেই—আৰু বিশেষকৈ তাত স্নান আৰু দান কৰিলে—

Verse 4

दौर्भाग्यं दुर्निमित्तं च ह्यभिशापो नृपग्रहः । यदन्यद्दुष्कृतं कर्म नश्यते शङ्करोऽब्रवीत्

দুৰ্ভাগ্য, দুৰ্নিমিত্ত, অভিশাপ, আৰু নৃপগ्रह-দোষ—আৰু আন যি যি পাপকর্ম আছে—সকলো নাশ হয়; এইদৰে শংকৰে কৈছিল।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं शूलेश्वरी देवी कथं शूलेश्वरो हरः । प्रथितो नर्मदातीरे एतद्विस्तरतो वद

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: নৰ্মদাৰ তীৰত দেৱী কেনেকৈ ‘শূলেশ্বৰী’ নামে প্ৰথিত হ’ল, আৰু হৰ (শিৱ) কেনেকৈ ‘শূলেশ্বৰ’ নামে খ্যাত হ’ল? এই কথা মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः । वृत्तिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: মাণ্ডব্য নামে খ্যাত এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল; আচৰণত শুদ্ধ, সকলো ধৰ্মৰ জ্ঞানী, আৰু সত্য আৰু তপস্যাত দৃঢ়ভাৱে স্থিত।

Verse 7

अशोकाश्रममध्यस्थो वृक्षमूले महातपाः । ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तस्थौ मौनव्रतान्वितः

অশোক-আশ্ৰমৰ মাজত, গছৰ মূলত, সেই মহাতপস্বী মহাতেজস্বী ঊৰ্ধ্ববাহু হৈ থিয় হৈ ৰ’ল, আৰু মৌন-ব্ৰত দৃঢ়ভাৱে পালন কৰি থাকিল।

Verse 8

तस्य कालेन महता तीव्रे तपसि वर्ततः । तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः

দীৰ্ঘ সময় ধৰি তীব্ৰ তপস্যাত ৰত থাকোঁতে, লুণ্ঠিত ধন-সম্পদ কঢ়িয়াই অনা দস্যুবোৰ সেই আশ্ৰমত আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 9

अनुसर्प्यमाणा बहुभिः पुरुषैर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्त्रं न्यदधुः कुरुनन्दन

হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ, বহু লোকৰ দ্বাৰা অনুসৃত হৈ, তেওঁলোকে সেই চোৰা ধন-ভঁৰাল তপস্বীৰ বাসস্থানত থৈ দিলে, হে কুৰুনন্দন।

Verse 10

निधाय च तदा लीनास्तत्रैवाश्रममण्डले । तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्

সেই বস্তু থৈ তেওঁলোকে আশ্ৰম-মণ্ডলীৰ ভিতৰতে লুকাই থাকিল। তেওঁলোক লীন হোৱাৰ পাছতেই শীঘ্ৰে ৰক্ষকৰ বাহিনী তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 11

आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः । तमपृच्छंस्तदा वृत्तं रक्षिणस्तं तपोधनम्

তাৰ পাছত চোৰৰ পিছু লোৱা লোকসকলে সেই ঋষিক দেখি তাত আহিল। ৰক্ষকসকলে তপস্যাধন সেই ঋষিক ঘটিত কথা সুধিলে।

Verse 12

वद केन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम । तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, দস্যুবোৰ কোন পথেদি গ’ল কোৱা। হে ব্ৰাহ্মণ, সেই পথেদি আমি যাম, যাতে আমি অতি শীঘ্ৰে তেওঁলোকক ধৰিব পাৰোঁ।”

Verse 13

तथा तु वचनं तेषां ब्रुवतां स तपोधनः । न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा

তেওঁলোকে এনেদৰে ক’লেও, হে ৰাজন, তপস্যাধন সেই ঋষিয়ে একো কথা নক’লে—‘ভাল’ বা ‘বেয়া’ একোৱে নহয়।

Verse 14

ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वन्तस्तमाश्रमम् । संयम्यैनं ततो राज्ञे सर्वान् दस्यून्न्यवेदयन्

তাৰ পাছত ৰজাৰ লোকসকলে সেই আশ্ৰম বিচাৰি চালে। তেওঁক বশ কৰি, ৰজাক জনালে যে সকলো দস্যু (ইয়াতেই) ধৰা পৰিছে।

Verse 15

तं राजा सहितैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति । सम्बध्य तं च तैर्राजञ्छूले प्रोतो महातपाः

ৰাজাই চোৰসকলৰ সৈতে আদেশ দিলে—“ইয়াকো বধ কৰা হওক।” তেতিয়া, হে ৰাজন, তেওঁলোকে সেই মহাতপস্বীক বাঁধি শূলত বিদ্ধ কৰিলে।

Verse 16

ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा । प्रतिजग्मुर्महीपाल धनान्यादाय तान्यथ

তাৰ পাছত ৰক্ষীসকলে সেই মুনিক শূলত আৰোপ কৰি, হে পৃথিৱীপাল, সেই ধন-সম্পত্তিও লৈ উভতি গ’ল।

Verse 17

शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता तदा । ध्यायन्देवं त्रिलोकेशं शङ्करं तमुमापतिम्

শূলৰ আগত স্থিৰ হৈ সেই ধৰ্মাত্মাই বহু দীঘল সময় ধৰি ত্ৰিলোকেশ্বৰ—উমাপতি শংকৰ—দেৱক ধ্যান কৰি থাকিল।

Verse 18

बहुकालं महेशानं मनसाध्याय संस्थितः । निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्यपद्यत

বহু সময় ধৰি তেওঁ মনসাধ্যানে মহেশানক ধ্যান কৰি স্থিৰ থাকিল; নিৰাহাৰ হৈও সেই ব্ৰাহ্মণ-ঋষি মৃত্যুৰ অধীন নহ’ল।

Verse 19

धारयामास विप्राणामृषभः स हृदा हरिम् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन कृतं तदा

ব্ৰাহ্মণসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সেই ঋষিয়ে হৃদয়ত হৰিক ধাৰণ কৰি থাকিল; আৰু শূলৰ আগত দগ্ধ হ’লেও, তেতিয়া তেওঁ সেই তপস্যা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 20

सन्तापं परमं जग्मुः श्रुत्वैतन्मुनयोऽखिलाः । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त भारत

এই কথা শুনি সকলো মুনি পৰম সন্তাপত নিমজ্জিত হ’ল। তাৰ পাছত ৰাতি পখী হৈ, হে ভাৰত, তেওঁলোকে পুনৰ উভতি আহিল।

Verse 21

दर्शयन्तो मुनेः शक्तिं तमपृच्छन् द्विजोत्तमम् । श्रोतुमिच्छाम ते ब्रह्मन् किं पापं कृतवानसि

মুনিৰ শক্তি বুজি তেওঁলোকে সেই দ্বিজোত্তমক সুধিলে: “হে ব্ৰাহ্মণ, আমি শুনিব খোজোঁ—তুমি কোন পাপ কৰিলা?”

Verse 22

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् । दोषतः किं गमिष्यामि न हि मेऽन्यो पराध्यति

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া মুনিশাৰ্দূল সেই তপোধনসকলক ক’লে, “নিজ দোষৰ বাবেই মই কি ক’ম? মোক আন কেহেও অপকাৰ কৰা নাই।”

Verse 23

एवमुक्त्वा ततः सर्वानाचचक्षे ततो मुनिः । मुनयश्च ततो राज्ञे द्वितीयेऽह्नि न्यवेदयन्

এইদৰে কৈ সেই মুনিয়ে সকলো কথা তেওঁলোকক বিস্তাৰে জনালে। তাৰ পাছত দ্বিতীয় দিনা মুনিসকলে এই বিষয় ৰজাক নিবেদন কৰিলে।

Verse 24

राजा तु तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रान्तः सह बन्धुभिः । प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्

সেই ঋষিৰ কথা শুনি ৰজা আত্মীয়-স্বজনসহ বাহিৰ হ’ল। তেতিয়া তেওঁ ত্ৰিশূলত স্থিৰ থকা ঋষিশ্ৰেষ্ঠক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।

Verse 25

राजोवाच । यन्मयाऽपकृतं तात तवाज्ञानवशाद्बहु । प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि

ৰজাই ক’লে: "হে পিতৃ, অজ্ঞতাৰ বাবে মই আপোনাৰ প্ৰতি যি অপৰাধ কৰিছো, তাৰ বাবে মই আপোনাক প্ৰসন্ন কৰিব বিচাৰিছো। আপুনি মোৰ ওপৰত ক্ৰোধ কৰা উচিত নহয়।"

Verse 26

एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः । कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत्

ৰজাৰ এই কথা শুনি মুনিয়ে তেওঁক কৃপা কৰিলে। প্ৰসন্ন হোৱাৰ পিছত ৰজাই তেওঁক তললৈ নমাই আনিলে।

Verse 27

अवतीर्यमाणस्तु मुनिः शूले मांसत्वमागते । अतिसंपीडितो विप्रः शङ्करं मनसागमत्

যেতিয়া মুনি তললৈ নামি আহিছিল, শূলডাল তেওঁৰ মাংসত সোমাই গৈছিল। তীব্ৰ যন্ত্ৰণাত জৰ্জৰিত হৈ ব্ৰাহ্মণজনে মনতে শংকৰৰ শৰণ ললে।

Verse 28

संध्यातः शङ्करस्तेन बहुकालोपवासतः । प्रादुर्भूतो महादेवः शूलं तस्य तथाछिनत्

দীৰ্ঘদিন ধৰি উপবাস আৰু শংকৰৰ ধ্যান কৰাৰ বাবে, মহাদেৱ তেওঁৰ সন্মুখত আৱিৰ্ভাৱ হ’ল আৰু লগে লগে সেই শূলডাল কাটি পেলালে।

Verse 29

शूलमूलस्थितः शम्भुस्तुष्टः प्राह पुनःपुनः । ब्रूहि किं क्रियतां विप्र सत्त्वस्थानपरायण

শূলৰ গুৰিতে থিয় হৈ প্ৰসন্ন মনেৰে শম্ভুৱে বাৰে বাৰে ক’লে: "হে পৱিত্ৰতাত অটল ব্ৰাহ্মণ, কোৱা, তোমাৰ বাবে কি কৰা উচিত?"

Verse 30

अदेयमपि दास्यामि तुष्टोऽस्म्यद्योमया सह । किं तु सत्यवतां लोके सिद्धिर्न स्याच्च भूयसी

যি দানযোগ্য নহয়, সেয়াও মই দিম; আজি মই তোমাৰ সৈতে সন্তুষ্ট। কিন্তু সত্যৱানসকলৰ জগতত ধৰ্ম-মৰ্যাদা ভঙা অতিশয় সিদ্ধি কেতিয়াও নহয়।

Verse 31

स्वकर्मणोऽनुरूपं हि फलं भुञ्जन्ति जन्तवः । शुभेन कर्मणा भूतिर्दुःखं स्यात्पातकेन तु

জীৱসকলে নিজৰ কৰ্মৰ অনুৰূপ ফল ভোগ কৰে। শুভ কৰ্মে সমৃদ্ধি হয়, আৰু পাপকর্মে দুঃখ উদ্ভৱ হয়।

Verse 32

बहुभेदप्रभिन्नं तु मनुष्येषु विपच्यते । केषां दरिद्रभावेन केषां धनविपत्तिजम्

মানৱসমাজত কৰ্ম বহু ভেদে পক্ব হয়—কিছুমানৰ বাবে দাৰিদ্ৰ্যৰ ৰূপে, কিছুমানৰ বাবে ধনৰ ওপৰত বিপদ-আপদৰ ৰূপে।

Verse 33

सन्तत्यभावजं केषां केषांचित्तद्विपर्ययः । तथा दुर्वृत्तितस्तेषां फलमाविर्भवेन्नृणाम्

কিছুমানৰ বাবে ফল সন্ততি-অভাবৰ ৰূপে প্ৰকাশ পায়, কিছুমানৰ বাবে তাৰ বিপৰীত। তদ্ৰূপে মানুহৰ দুষ্কৃতি আৰু জীৱনাচৰণ অনুসাৰে ফল প্ৰকাশিত হয়।

Verse 34

केषांचित्पुत्रमरणे वियोगात्प्रियमित्रयोः । राजचौराग्नितः केषां दुःखं स्याद्दैवनिर्मितम्

কিছুমানৰ বাবে পুত্ৰ-মৰণত, বা প্ৰিয়-মিত্ৰৰ বিচ্ছেদত দুঃখ আহে। কিছুমানৰ বাবে ৰজা, চোৰ বা অগ্নিৰ পৰা—দৈৱ-নির্মিত ক্লেশ উদ্ভৱ হয়।

Verse 35

तच्छरीरे तु केषांचित्कर्मणा सम्प्रदृश्यते । जराश्च विविधाः केषां दृश्यन्ते व्याधयस्तथा

কিছুমানৰ দেহত কৰ্মফল নিজেই স্পষ্টকৈ প্ৰকাশ পায়। আন কিছুমানৰ দেহত বাৰ্ধক্যৰ নানা ৰূপ দেখা যায়, আৰু তেনেদৰে ৰোগো দেখা যায়।

Verse 36

दृश्यन्ते चाभिशापाश्च पूर्वकर्मानुसंचिताः । कष्टाः कष्टतरावस्था गताः केचिदनागसः

পূৰ্বকৰ্ম অনুসৰি সঞ্চিত অভিশাপো দেখা যায়। কিছুমান লোক নিৰ্দোষ যেন লাগিলেও দুখ-কষ্ট আৰু তাতোকৈ কঠোৰ অৱস্থালৈ পতিত হয়।

Verse 37

पूर्वकर्मविपाकेन धर्मेण तपसि स्थिताः । दान्ताः स्वदारनिरता भूरिदाः परिपूजकाः

পূৰ্বকৰ্মৰ পক্ক ফলত তেওঁলোক ধৰ্ম আৰু তপস্যাত স্থিৰ থাকে—ইন্দ্ৰিয়-দমনকাৰী, নিজ পত্নীত নিবিষ্ট, বহুদানী আৰু পূজাপৰায়ণ।

Verse 38

ह्रीमन्तो नयसंयुक्ता अन्ये बहुगुणैर्युताः । दुर्गमामापदं प्राप्य निजकर्मसमुद्भवाम्

কিছুমান লাজশীল আৰু নীতিযুক্ত, আন কিছুমান বহু গুণে বিভূষিত; তথাপি যেতিয়া নিজ কৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অতিকঠিন আপদত পৰে…

Verse 39

न संज्वरन्ति ये मर्त्या धर्मनिन्दां न कुर्वते । इदमेव तपो मत्वा क्षिपन्ति सुविचेतसः

যিসকল মৰ্ত্য অন্তৰত জ্বলি নুঠে আৰু ধৰ্মৰ নিন্দা নকৰে, সেই সুবিবেচকসকলে এইটোকেই তপ বুলি মানি নিজৰ দুখ দূৰ কৰে।

Verse 40

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति कष्टेषु न वदन्ति ये । स्मरन्ति मां महेशानमथवा पुष्करेक्षणम्

যিসকলে দুখ-কষ্টত ‘হায় ভ্ৰাতা! মাতা! পুত্ৰ!’ বুলি নকয়, বৰঞ্চ মোক মহেশক বা পুষ্কৰেক্ষণ—কমল-নয়ন প্ৰভুক—স্মৰণ কৰে…

Verse 41

दुष्कृतं पूर्वजं भोक्तुं ध्रुवं तदुपशाम्यति

পূৰ্বজন্মৰ দুষ্কৃত কৰ্ম নিশ্চিতভাৱে ভোগ কৰিবই লাগে; তাৰ পাছত সেয়া নিশ্চয় শান্ত হৈ নিবৃত্ত হয়।

Verse 42

दिनानि यावन्ति वसेत्स कष्टे यथाकृतं चिन्तयद्देवमीशम् । तावन्ति सौम्यानि कृतानि तेन भवन्ति विप्र श्रुतिनोदनैषा

যিমান দিন মানুহে কষ্টত বাস কৰি নিজৰ কৰ্ম অনুসাৰে ঈশ্বৰ-দেৱক চিন্তা কৰে, তিমান দিনৰ সমানেই তাৰ পৰা কোমল পুণ্য জন্মে, হে ব্ৰাহ্মণ—এইয়াই শ্রুতিৰ প্ৰেৰণা।

Verse 43

यस्मात्त्वया कष्टगतेन नित्यं स्मृतश्चाहं मनसा पूजितश्च । गौरीसहायस्तेन इहागतोऽस्मि ब्रूह्यद्य कृत्यं क्रियतां किं नु विप्र

কাৰণ তুমি—কষ্টত পৰি থাকিলেও—সদায় মনৰে মোক স্মৰণ কৰিলা আৰু মানস পূজাও কৰিলা; সেয়েহে মই গৌৰীৰ সহায়েৰে ইয়ালৈ আহিছোঁ। কোৱা আজি, হে ব্ৰাহ্মণ, তোমাৰ বাবে কি কৰোঁ—কোন কাৰ্য সিদ্ধ কৰিম?

Verse 44

माण्डव्य उवाच । तुष्टो यद्युमया सार्धं वरदो यदि शङ्कर । तदा मे शूलसंस्थस्य संशयं परमं वद

মাণ্ডব্য ক’লে: যদি তুমি উমাৰ সৈতে সন্তুষ্ট হোৱা, আৰু যদি সঁচাকৈ বৰদাতা হওঁ, হে শংকৰ, তেন্তে মই ত্ৰিশূলত বিদ্ধ অৱস্থাত থকা মোৰ পৰম সংশয় ক’ই দিয়া।

Verse 45

न रुजा मम कापि स्याच्छूलसंप्रोतितेऽगके । अमृतस्रावि तच्छूलं प्रभावात्कस्य शंस मे

যদিও ত্ৰিশূলে মোৰ দেহ বিদ্ধ হৈছে, তথাপি মোৰ গাত একো বেদনা নুঠে। সেই ত্ৰিশূল যেন অমৃত স্ৰৱণ কৰে—কোনৰ প্ৰভাৱত এনে হয়, মোক কোৱা।

Verse 46

श्रीशूलपाणिरुवाच । शूलस्थेन त्वया विप्र मनसा चिन्तितोऽस्मि यत् । अनयानां निहन्ताहं दुःखानां विनिबर्हणः

শ্ৰী শূলপাণিয়ে ক’লে: হে বিপ্ৰ, ত্ৰিশূলত অৱস্থিত হৈও তুমি মনৰে মোক ধ্যান কৰিলা; সেয়ে মই অমঙ্গলৰ সংহাৰক, দুখসমূহক মূলসহ উচ্ছেদ কৰা।

Verse 47

ध्यातमात्रो ह्यहं विप्र पाताले वापि संस्थितः । शूलमूले त्वहं शम्भुरग्रे देवी स्वयं स्थिता । जगन्माताम्बिका देवी त्वामृतेनान्वपूरयत्

হে বিপ্ৰ, কেৱল ধ্যান কৰা মাত্ৰেই মই তৎক্ষণাৎ উপস্থিত হওঁ—যদিও পাতালত অৱস্থিত থাকোঁ। ত্ৰিশূলৰ মূলে মই শম্ভু, আৰু তাৰ অগ্ৰভাগত স্বয়ং দেৱী স্থিতা। সেই জগন্মাতা অম্বিকা দেৱীয়ে তোমাক অমৃতসম কৃপাৰে পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 48

माण्डव्य उवाच । पूर्वमेव स्थितो यस्माच्छूलं व्याप्योमया सह । प्रसादप्रवणो मह्यमिदानीं चानया सह

মাণ্ডব্য ক’লে: যিহেতু তুমি পূৰ্বৰে পৰা উমাৰ সৈতে এই ত্ৰিশূলত ব্যাপি স্থিত আছা, সেয়ে এতিয়াও তেওঁৰ সৈতে একেলগে মোৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হওঁক, কৃপালু হওঁক।

Verse 49

यस्याः संस्मरणादेव दौर्भाग्यं प्रलयं व्रजेत् । न दौर्भाग्यात्परं लोके दुःखाद्दुःखतरं किल

যাৰ কেৱল স্মৰণতেই দুর্ভাগ্য বিনাশলৈ যায়। সত্যই, এই লোকত দুর্ভাগ্যতকৈ ডাঙৰ দুখ নাই, আৰু দুখতকৈ অধিক দুখদায়ক একো নাই।

Verse 50

किलैवं श्रूयते गाथा पुराणेषु सुरोत्तम । त्रैलोक्यं दहतस्तुभ्यं सौभाग्यमेकतां गतम्

হে সুৰোত্তম! পুৰাণসমূহত এই গাথা নিশ্চয় শুনা যায়—যেতিয়া তুমি ত্ৰিলোক দহি আছিলা, তেতিয়া সৌভাগ্য তোমাৰ বাবে এক ঠাইত একত্ৰিত হ’ল।

Verse 51

विष्णोर्वक्षःस्थलं प्राप्य तत्स्थितं चेति नः श्रुतम् । पीतं तद्वक्षसस्त्रस्तदक्षेण परमेष्ठिना

আমি শুনিছোঁ যে সেয়া বিষ্ণুৰ বক্ষস্থললৈ গৈ তাতেই স্থিত হ’ল। আৰু বিষ্ণুৰ সেই বক্ষৰ পৰা, কঁপা চকুৰে পৰমেষ্ঠী (ব্ৰহ্মা)য়ে তাক পান কৰিলে।

Verse 52

तस्मात्सतीति संजज्ञ इयमिन्दीवरेक्षणा । यजतस्तस्य देवेश तव मानावखण्डनात्

সেইকাৰণে এই পদ্মনয়না দেৱী ‘সতী’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল। হে দেৱেশ! যেতিয়া তেওঁ যজ্ঞ কৰি আছিল, তেতিয়া তোমাৰ মান অপমানিত হৈ ভাঙি পৰিছিল—সেই কাৰণেই।

Verse 53

जुहावाग्नौ तु सा देवी ह्यात्मानं प्राणसंज्ञिकम् । आत्मानं भस्मसात्कृत्वा प्रालेयाद्रेस्ततः सुता

তেতিয়া সেই দেৱীয়ে অগ্নিত নিজৰেই আত্মা—প্ৰাণ-সঞ্জ্ঞিত সত্তা—আহুতি দিলে। নিজৰ দেহ ভস্ম কৰি, তাৰ পাছত তেওঁ প্ৰালেয় পৰ্বত (হিমালয়)ৰ কন্যা হৈ জন্ম ল’লে।

Verse 54

मेनकायां प्रभो जाता साम्प्रतं या ह्युमाभिधा । अनादिनिधना देवी ह्यप्रतर्क्या सुरेश्वर

হে প্ৰভো! যি এতিয়া ‘উমা’ নামে পৰিচিত, সেয়া মেনকাৰ গৰ্ভত জন্ম লৈছিল। তথাপি সেই দেৱী অনাদি-অনন্ত, আৰু তৰ্কৰ অগম্য, হে সুৰেশ্বৰ।

Verse 55

यदि तुष्टोऽसि देवेश ह्युमा मे वरदा यदि । उभावप्यत्र वै स्थाने स्थितौ शूलाग्रमूलयोः

যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা, হে দেৱেশ্বৰ—আৰু যদি উমা মোৰ বাবে বৰদাতা হয়—তেন্তে তোমালোক দুয়ো এই পবিত্ৰ স্থানতে ত্ৰিশূলৰ অগ্ৰ আৰু মূলত অৱস্থিত হওক।

Verse 56

अवतारो यत्र तत्र संस्थितिं वै ततः कुरु

য’তেই তোমাৰ অৱতাৰ হয়, তাতেই তুমি তোমাৰ স্থায়ী নিবাসো স্থাপন কৰা।

Verse 57

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तेनैवमुक्ते सहसा कृत्वा भूमण्डलं द्विधा । निःसृतौ शूलमूलाग्राल्लिङ्गार्चाप्रतिरूपिणौ

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: এই কথা কোৱা মাত্ৰেই, মুহূৰ্ততে ভূ-মণ্ডল দু’ভাগ হ’ল; আৰু ত্ৰিশূলৰ মূল আৰু অগ্ৰৰ পৰা লিঙ্গাৰ্চাৰ প্ৰতিমূৰ্তিৰূপে দুটা দিৱ্য প্ৰকাশ নিৰ্গত হ’ল।

Verse 58

प्रद्योतयद्दिशः सर्वा लिङ्गं मूले प्रदृश्यते । वामतः प्रतिमा देवी तदा शूलेश्वरी स्थिता

সকলো দিশা আলোকিত কৰি, মূলত লিঙ্গ দেখা গ’ল; আৰু বাওঁফালে দেৱীৰ প্ৰতিমা তেতিয়া শূলেশ্বৰী ৰূপে স্থাপিত হ’ল।

Verse 59

विलोभयन्ती च जगद्भाति पूरयती दिशः । दृष्ट्वा कृताञ्जलिपुटः स्तुतिं चक्रे द्विजोत्तमः

জগতক মোহিত কৰি, তাই দিশসমূহ পূৰ্ণ কৰি দীপ্ত হ’ল। এই দৃশ্য দেখি, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে কৃতাঞ্জলি হৈ স্তোত্ৰ ৰচনা কৰি স্তুতি কৰিলে।

Verse 60

माण्डव्य उवाच । त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता । न त्वया रहितं किंचिद्ब्रह्माण्डेऽस्ति वरानने

মাণ্ডব্য ক’লে: তুমি এই জগতৰ মাতৃ, জগতৰ সৌভাগ্যৰ দেৱী। হে সুন্দৰ-মুখী, ব্ৰহ্মাণ্ডত তোমাৰ পৰা পৃথক একো নাই।

Verse 61

प्रसादं कुरु धर्मज्ञे मम त्वाज्ञप्तुमर्हसि । ईदृशेनैव रूपेण केषु स्थानेषु तिष्ठसि । प्रसादप्रवणा भूत्वा वद तानि महेश्वरि

হে ধৰ্মজ্ঞা, মোৰ ওপৰত প্ৰসাদ কৰা; তুমি মোক উপদেশ দিবলৈ যোগ্য। এই একে ৰূপে তুমি কোন কোন স্থানত অৱস্থিত? হে মহেশ্বৰী, কৃপাপ্ৰবণা হৈ সেই স্থানসমূহ কোৱা।

Verse 62

श्रीदेव्युवाच । सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि । सर्वलोकेषु यत्किंचिद्विहितं न मया विना

শ্ৰী দেৱী ক’লে: মই সৰ্বব্যাপী—সকলো জীৱত আৰু পৃথিৱীৰ সৰ্বত্ৰ দৰ্শনীয়। সকলো লোকত যি কিছুমান বিধিত হয়, সেয়া মোৰ বিনা নহয়।

Verse 63

तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः । स्मर्तव्या भूतिकामेन तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः

তথাপি, যিসকল স্থানত সিদ্ধি-ইচ্ছুক সাধকে মোক দৰ্শন কৰিব লাগে, আৰু ভূতি-সমৃদ্ধি কামনা কৰোঁতাই মোক স্মৰণ কৰিব লাগে—সেই স্থানসমূহ মই তত্ত্বতঃ সত্যৰূপে ক’ম।

Verse 64

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी । प्रयागे ललिता देवी कामुका गन्धमादने

ৱাৰাণসীত মই বিশালাক্ষী; নৈমিষত লিঙ্গধাৰিণী। প্ৰয়াগত মই দেৱী ললিতা; গন্ধমাদনত মই কামুকা নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 65

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाऽपरे । गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी

মানস সৰোৱৰত মই ‘কুমুদা’ নামে পৰিচিত; আন ঠাইত ‘বিশ্বকায়া’। গোমন্ত পৰ্ব্বতত মোৰ নাম ‘গোমতী’; মন্দৰ পৰ্ব্বতত মই ‘কামচাৰিণী’ ৰূপে অৱস্থিত।

Verse 66

मदोत्कटा चैत्ररथे हयन्ती हास्तिने पुरे । कान्यकुब्जे स्थिता गौरी रम्भा ह्यमलपर्वते

চৈত্রৰথত মই ‘মদোৎকটা’; হাস্তিনাপুৰত ‘হয়ন্তী’। কান্যকুব্জত মই ‘গৌৰী’ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত; আৰু অমলপৰ্ব্বতত মই ‘ৰম্ভা’ নামে পৰিচিত।

Verse 67

एकाम्रके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः । पुष्करे पुरुहूता च केदारे मार्गदायिनी

একাম্ৰকত তেওঁ ‘কীৰ্তিমতী’—পবিত্ৰ খ্যাতিসম্পন্না—বুলি জনা যায়। বিশ্বেশ্বৰ ধামত তেওঁক ‘বিশ্বা’—সৰ্বব্যাপিনী—বুলি বুজে। পুষ্কৰত তেওঁ ‘পুরুহূতা’—বহু বাৰ আহ্বানিতা—ৰূপে পূজিতা। কেদাৰত তেওঁ ‘মাৰ্গদায়িনী’—পথ দানকাৰিণী—হৈ ভক্তক ধৰ্মপথে পথ দেখুৱায়।

Verse 68

नन्दा हिमवतः प्रस्थे गोकर्णे भद्रकर्णिका । स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्त्रिका

হিমৱতৰ প্ৰস্থত তেওঁ ‘নন্দা’—আনন্দ দানকাৰিণী। গোকৰ্ণত তেওঁ ‘ভদ্ৰকৰ্ণিকা’—শুভ কৰ্ণযুক্তা। স্থানেশ্বৰ ধামত তেওঁ ‘ভৱানী’—ভৱ (শিৱ)ৰ সহধৰ্মিণী। আৰু বিল্বকত তেওঁ ‘বিল্বপত্ৰিকা’—বিল্বপাত্ৰে পূজিতা—ৰূপে বিৰাজে।

Verse 69

श्रीशैले माधवी नाम भद्रे भद्रेश्वरीति च । जया वराहशैले तु कमला कमलालये

শ্ৰীশৈলত তেওঁ ‘মাধৱী’ নামে বিৰাজে; ভদ্ৰত তেওঁ ‘ভদ্ৰেশ্বৰী’ বুলি কোৱা হয়। বৰাহশৈলত তেওঁ ‘জয়া’—বিজয়দায়িনী—ৰূপে পূজিতা; আৰু কমলালয়ত তেওঁ ‘কমলা’—কমলসুন্দৰী—হৈ সেই পবিত্ৰ আসনৰ শ্ৰী আৰু মঙ্গলৰূপে আৰাধিতা।

Verse 70

रुद्रकोट्यां तु कल्याणी काली कालञ्जरे तथा । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी

ৰুদ্ৰকোটীত তেওঁ কল্যাণী; কালাঞ্জৰত কালী। মহালিঙ্গত কপিলা; আৰু মাকোটত মুকুটেশ্বৰী, মুকুটধাৰী ধামৰ অধিষ্ঠাত্রী।

Verse 71

शालिग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

শালিগ্ৰামত তেওঁ মহাদেৱী; শিৱলিঙ্গত জলপ্ৰিয়া, পবিত্ৰ জলৰ প্ৰিয়। মায়াপুৰীত তেওঁ কুমাৰী; আৰু সন্তানে তেওঁ ললিতা, মনোহৰী।

Verse 72

उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । गयायां विमला नाम मङ्गला पुरुषोत्तमे

সহস্ৰাক্ষত তেওঁ উৎপলাক্ষী, কমলনয়নী; হিৰণ্যাক্ষত তেওঁ মহোৎপলা, মহান কমল-স্বরূপা। গয়াত তেওঁ বিমলা নামে প্ৰখ্যাত; আৰু পুৰুষোত্তমত তেওঁ মঙ্গলাঃ স্বয়ং মঙ্গলময়ী।

Verse 73

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी

বিপাশা নদীত তেওঁ অমোঘাক্ষী, যাৰ দৃষ্টি ফলদায়িনী; পুণ্ড্ৰবৰ্ধনত তেওঁ পাটলা। সুপাৰ্শ্বত তেওঁ নাৰায়ণী; আৰু ত্ৰিকূটত তেওঁ ভদ্ৰসুন্দৰী, শোভন আৰু মঙ্গলময়ী।

Verse 74

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले । कोटवी कोटितीर्थेषु सुगन्धा गन्धमादने

বিপুলত তেওঁ বিপুলা নামে প্ৰখ্যাত; মলয়াচল পৰ্ব্বতত তেওঁ কল্যাণী। কোটিতীৰ্থসমূহত তেওঁ কোটৱী; আৰু গন্ধমাদনত তেওঁ সুগন্ধা, সুগন্ধিময়ী দেবী।

Verse 75

गोदाश्रमे त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया । शिवचण्डे सभानन्दा नन्दिनी देविकातटे

গোদাশ্ৰমত তাই ত্ৰিসন্ধ্যা—তিন পবিত্ৰ সন্ধিক্ষণৰ অধিষ্ঠাত্রী। গঙ্গাদ্বাৰত তাই ৰতিপ্ৰিয়া—ভক্তি আৰু প্ৰেমত আনন্দ লোৱা। শিৱচণ্ডত তাই সভানন্দা—দিব্য সভাৰ আনন্দ-স্বরূপা। আৰু দেবিকা নদীৰ তীৰত তাই নন্দিনী—সকলক হর্ষিত কৰা।

Verse 76

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी

দ্বাৰৱতীত তাই ৰুক্মিণী; বৃন্দাৱনৰ বনভূমিত তাই ৰাধা। মথুৰাত তাই দেবকী; আৰু পাতালত তাই পৰমেশ্বৰী—সৰ্বোচ্চ মহাদেৱী।

Verse 77

चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्यनिवासिनी । सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चण्डिका

চিত্ৰকূটত তাই সীতা ৰূপে পূজিতা; বিন্ধ্য পৰ্বতমালাত তাই বিন্ধ্যনিবাসিনী—বিন্ধ্যত বাস কৰা। সহ্যাদ্ৰিত তাই একবীরা; আৰু হৰিশ্চন্দ্ৰ ক্ষেত্ৰত তাই চণ্ডিকা নামে খ্যাত।

Verse 78

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती । करवीरे महालक्ष्मी रूपादेवी विनायके

ৰামতীৰ্থত তাই ৰমণা নামে কীৰ্তিতা; যমুনাৰ তীৰত তাই মৃগাৱতী। কৰবীৰত তাই মহালক্ষ্মী; আৰু বিনায়ক ক্ষেত্ৰত তাই ৰূপাদেৱী নামে প্ৰখ্যাত।

Verse 79

आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी । अभयेत्युष्णतीर्थे तु मृगी वा विन्ध्यकन्दरे

বৈদ্যনাথত তাই আৰোগ্যা—স্বাস্থ্য দানকাৰিণী। মহাকালত তাই মহেশ্বৰী। উষ্ণতীৰ্থত তাই অভয়া—নির্ভয়তা দানকাৰিণী। আৰু বিন্ধ্যৰ গুহাসমূহত তাই মৃগী নামে পৰিচিতা।

Verse 80

माण्डव्ये माण्डुकी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे । छागलिङ्गे प्रचण्डा तु चण्डिकामरकण्टके

মাণ্ডব্যত তাই মাণ্ডুকী নামে খ্যাত; মাহেশ্বৰ নগৰত তাই স্বাহা বুলি কোৱা হয়। ছাগলিঙ্গত তাই প্রচণ্ডা—অতি ভয়ংকৰী—আৰু অমরকাণ্টকত তাই চণ্ডিকা ৰূপে পূজিতা।

Verse 81

सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती । वेदमाता सरस्वत्यां पारा पारातटे मुने

সোমেশ্বৰত তাই বৰাৰোহা; প্ৰভাসত তাই পুষ্কৰাৱতী। সৰস্বতীত তাই বেদমাতা—বেদসমূহৰ জননী—আৰু পাৰ তীৰত, হে মুনি, তাই পাৰা নামে খ্যাত।

Verse 82

महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी । सिंहिका कृतशौचे तु कर्तिके चैव शांकरी

মহালয়ত তাই মহাভাগা; পয়োষ্ণী নদীত তাই পিঙ্গলেশ্বৰী। কৃতশৌচত তাই সিংহিকা; আৰু কাৰ্তিক তীৰ্থত নিশ্চয়েই তাই শাঙ্কৰী।

Verse 83

उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे । मता सिद्धवटे लक्ष्मीस्तरंगा भारताश्रमे

উৎপলাৱর্তকত তাই লোলা; শোণ নদীৰ সঙ্গমত তাই সুভদ্ৰা। সিদ্ধৱটত তাই মাতা—জননী—বুলি মান্য; আৰু ভাৰত-আশ্ৰমত তাই তরঙ্গা, ‘তৰংগময়ী’।

Verse 84

जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते । देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले

জালন্ধৰত তাই বিশ্বমুখী—যাৰ মুখেই বিশ্ব—; কিষ্কিন্ধা পৰ্বতত তাই তাৰা। দেবদাৰু বনত তাই পুষ্টি, পোষণ আৰু সমৃদ্ধি; আৰু কাশ্মীৰ মণ্ডলত তাই মেধা, পবিত্ৰ প্ৰজ্ঞা।

Verse 85

भीमादेवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्वस्त्रेश्वरे तथा । कपालमोचने शुद्धिर्माता कायावरोहणे

হিমাদ্ৰিত তেওঁ ভীমাদেৱী; বস্ত্ৰেশ্বৰত পুষ্টি; কপালমোচনত শুদ্ধি—পবিত্ৰতাৰ স্বৰূপ; আৰু কায়াৱৰোহণত মাতৃ (মাতা) ৰূপে পূজিতা।

Verse 86

शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा । काला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शक्तिधारिणी

শঙ্খোদ্ধাৰত তেওঁ ধ্বনি নামে—পবিত্ৰ নাদ; পিণ্ডাৰকত ধৃতি, অচল ধৈৰ্য; চন্দ্ৰভাগা নদীত কালা; আৰু অচ্ছোদত শক্তিধাৰিণী, দিৱ্য শক্তিৰ বাহক।

Verse 87

वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा । ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका

ৱেণাত তেওঁ অমৃতা নামে পৰিচিত; বদৰীত উৰ্বশী। উত্তৰকুৰুত তেওঁ ওষধী বুলি কোৱা হয়, আৰু কুশদ্বীপত তেওঁ কুশোদকা ৰূপে স্মৰণীয়া।

Verse 88

मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी । अश्वत्थे वन्दिनीका तु निधिर्वैश्रवणालये

হেমকূটত তেওঁ মনমথা নামে; কুমুদত সত্যবাদিনী। অশ্বত্থত তেওঁ বন্দিনীকা বুলি জনা যায়, আৰু বৈশ্ৰৱণৰ আলয়ত তেওঁ নিধি নামে খ্যাত।

Verse 89

गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसन्निधौ । देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्ये तु सरस्वती

বেদবাদনত তেওঁ গায়ত্ৰী নামে; শিৱৰ সন্নিধিত তেওঁ পাৰ্বতী। দেৱলোকত তেওঁ ইন্দ্ৰাণী, আৰু ব্ৰহ্মাৰ মুখত তেওঁ সৰস্বতী।

Verse 90

सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता । अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा

সূৰ্যবিম্বত তেওঁ ‘প্ৰভা’ নামে খ্যাত; মাতৃগণৰ মাজত তেওঁ ‘বৈষ্ণৱী’ বুলি গণ্য। সতী-পতিব্ৰতা স্ত্ৰীসকলৰ মাজত তেওঁ ‘অৰুন্ধতী’, আৰু ৰামাসকলৰ মাজত ‘তিলোত্তমা’।

Verse 91

चित्रे ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम् । शूलेश्वरी भृगुक्षेत्रे भृगौ सौभाग्यसुन्दरी

চিত্ৰাত তেওঁ ‘ব্ৰহ্মকলা’ নামে কোৱা হয়—সকলো দেহধাৰী প্ৰাণীৰ অন্তৰশক্তি। ভৃগু-ক্ষেত্ৰত তেওঁ ‘শূলেশ্বৰী’, আৰু ভৃগুত তেওঁ ‘সৌভাগ্যসুন্দৰী’—সৌভাগ্য দানকাৰী সুন্দৰী।

Verse 92

एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् । अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्

এইদৰে সংক্ষেপে অতি উত্তম অষ্টশত নাম কোৱা হ’ল; আৰু তীৰ্থসমূহৰ একশ আঠ নামো ইয়াত উচ্চাৰিত হ’ল।

Verse 93

इदमेव परं विप्र सर्वेषां तु भविष्यति । पठत्यष्टोत्तरशतं नाम्नां यः शिवसन्निधौ

হে বিপ্ৰ! এইয়েই সকলোৰে বাবে পৰম কল্যাণ হ’ব—যি শিৱৰ সন্নিধানত নামসমূহৰ একশ আঠ পাঠ কৰে।

Verse 94

स मुच्यते नरः पापैः प्राप्नोति स्त्रियमीप्सिताम् । स्नात्वा नारी तृतीयायां मां समभ्यर्च्य भक्तितः

সেই পুৰুষ পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু ইচ্ছিত স্ত্ৰী লাভ কৰে। আৰু নাৰী তৃতীয়া তিথিত স্নান কৰি, ভক্তিভাৱে মোক আৰাধনা কৰিলে, সেও শুভ ফল লাভ কৰে।

Verse 95

न सा स्याद्दुःखिनी जातु मत्प्रभावान्नरोत्तम । नित्यं मद्दर्शने नारी नियताया भविष्यति

হে নৰোত্তম! মোৰ প্ৰভাৱত সেই নাৰী কেতিয়াও দুখিনী নহ’ব। সদায় মোৰ দৰ্শন কৰি সেই নাৰী স্থিৰ আৰু নিয়মশীল হ’ব।

Verse 96

पतिपुत्रकृतं दुःखं न सा प्राप्स्यति कर्हिचित् । मदालये तु या नारी तुलापुरुषसंज्ञितम्

পতি বা পুত্ৰৰ কাৰণে হোৱা দুখ সেই নাৰীয়ে কেতিয়াও নাপাব। আৰু যি নাৰী মোৰ আলয়ত ‘তুলাপুৰুষ’ নামেৰে জনা বিধি সম্পাদন কৰে—

Verse 97

सम्पूज्य मण्डयेद्देवांल्लोकपालांश्च साग्निकान् । सपत्नीकान्द्विजान्पूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा

যথাবিধি পূজা সম্পন্ন কৰি দেৱতাসকল আৰু দিশাপালসকলক, তেওঁলোকৰ পবিত্ৰ অগ্নিসহ, সন্মান কৰি অলংকৃত কৰিব। তাৰ পিছত পত্নীসহ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক পূজা কৰি বস্ত্ৰ আৰু ভূষণ অৰ্ঘ্যৰূপে অৰ্পণ কৰিব।

Verse 98

भूतेभ्यस्तु बलिं दद्यादृत्विग्भिः सह देशिकः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य तुलामित्यभिमन्त्रयेत्

তাৰ পিছত দেশিক আচার্যই ঋত্বিজসকলৰ সৈতে ভূতসকললৈ বলি অৰ্পণ কৰিব। তাৰপিছত প্ৰদক্ষিণা কৰি ‘হে তুলা…’ বুলি আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰ জপ কৰি তুলাক অভিমন্ত্ৰিত কৰিব।

Verse 99

शुचिरक्ताम्बरो वा स्याद्गृहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् । नमस्ते सर्वदेवानां शक्तिस्त्वं परमा स्थिता

শুচি ৰক্ত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, কুসুমাঞ্জলি লৈ, নমস্কাৰ কৰি ক’ব: ‘তোমাক নমস্কাৰ—সকলো দেৱতাৰ অন্তৰত স্থিত পৰম শক্তি তুমি।’

Verse 100

साक्षिभूता जगद्धात्री निर्मिता विश्वयोनिना । त्वं तुले सर्वभूतानां प्रमाणमिह कीर्तिता

হে তুলা! তুমি জগতধাত্রী, সাক্ষী-ৰূপা; বিশ্বযোনিয়ে তোমাক নিৰ্মাণ কৰিছে। ইয়াত তোমাক সকলো প্ৰাণীৰ বাবে মাপ আৰু প্ৰমাণ বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে।

Verse 101

कराभ्यां बद्धमुष्टिभ्यामास्ते पश्यन्नुमामुखम् । ततोऽपरे तुलाभागेन्यसेयुर्द्विजपुंगवाः

দুয়োখন হাত মুঠি কৰি বান্ধি তেওঁ বহি উমাৰ মুখলৈ চাই থাকিব। তাৰ পাছত তুলাৰ আন পাত্ৰত দ্বিজপুঙ্গৱসকলে বিধানমতে বস্তুসমূহ স্থাপন কৰিব।

Verse 102

द्रव्यमष्टविधं तत्र ह्यात्मवित्तानुसारतः । मन्दशभूते विप्रेन्द्र पृथिव्यां यदधिष्ठितम्

তাত দ্ৰব্য আঠ প্ৰকাৰ, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে বাছিব লাগে। হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! এইবোৰ পৃথিৱীত অধিষ্ঠিত আৰু স্থূল ভূতসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত পদাৰ্থ।

Verse 103

सुवर्णं चैव निष्पावांस्तथा राजिकुसुम्भकम् । तृणराजेन्दुलवणं कुङ्कुमं तु तथाष्टमम्

সুৱৰ্ণ, নিস্পাৱা শিম, সৰিষা আৰু কুসুম্ভ ফুল, তৃণরাজ-ইন্দু লৱণ (শিলালৱণ), আৰু অষ্টম হিচাপে কুঙ্কুম (কেশৰ)।

Verse 104

एषामेकतमं कुर्याद्यथा वित्तानुसारतः । साम्यादभ्यधिकं यावत्काञ्चनादि भवेद्द्विज

ইয়াৰ মাজৰ পৰা যিটো সম্ভৱ, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তাকেই ব্যৱহাৰ কৰিব। হে দ্বিজ! দানৰ মান সমান হ’ব পাৰে বা অধিকো হ’ব পাৰে—বিশেষকৈ সুৱৰ্ণ আদি ব্যৱহাৰ কৰিলে।

Verse 105

तावत्तिष्ठेन्नरो नारी पश्चादिदमुदीरयेत् । नमो नमस्ते ललिते तुलापुरुषसंज्ञिते

যিমান সময়লৈকে পুৰুষ বা নাৰী সেই অৱস্থাত স্থিৰ থাকিব; তাৰ পাছত এইদৰে উচ্চাৰণ কৰিব: ‘নমো নমস্তে, হে ললিতে, তুলাপুৰুষ নামে প্ৰখ্যাতে।’

Verse 106

त्वमुमे तारयस्वास्मानस्मात्संसारकर्दमात् । ततोऽवतीर्य मुरवे पूर्वमर्द्धं निवेदयेत्

‘হে উমে, এই সংসাৰ-কৰ্দমৰ পৰা আমাক উদ্ধাৰ কৰা।’ তাৰ পাছত তুলা/আসনৰ পৰা নামি প্ৰথম অৰ্ধাংশ মুৰাৰি (বিষ্ণু)লৈ নিবেদন কৰিব।

Verse 107

ऋत्विग्भ्योऽपरमर्द्धं च दद्यादुदकपूर्वकम् । तेभ्यो लब्धा ततोऽनुज्ञां दद्यादन्येषु चार्थिषु

ঋত্বিজসকলকো পৰৱৰ্তী অৰ্ধাংশ জল-সহ দান কৰিব। তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ অনুমতি লাভ কৰি অন্য অৰ্থীসকলকো দান বিতৰণ কৰিব।

Verse 108

सपत्नीकं गुरुं रक्तवाससी परिधापयेत् । अन्यांश्च ऋत्विजः शक्त्या गुरुं केयूरकङ्कणैः

গুৰুক পত্নীসহ ৰক্তবৰ্ণ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰাব। আৰু শক্তি অনুসাৰে অন্য ঋত্বিজসকলকো সন্মান কৰিব; গুৰুক কেয়ূৰ আৰু কঙ্কণ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 109

शुक्लां गां क्षीरिणीं दद्याल्ललिता प्रीयतामिति । अनेन विधिना या तु कुर्यान्नारी ममालये

শুক্লা, ক্ষীৰ দিয়া গাই দান কৰিব আৰু ক’ব: ‘ললিতা প্ৰসন্ন হওক।’ এই বিধি অনুসাৰে যি নাৰী মোৰ ধামত কৰে—

Verse 110

मत्तुल्या सा भवेद्राज्ञां तेजसा श्रीरिवामला । सावित्रीव च सौन्दर्ये जन्मानि दश पञ्च च

সেই নাৰী মোৰ সমান হয়; ৰাণীসকলৰ মাজত তেজেৰে দীপ্তিময়—শ্ৰীদেৱীৰ দৰে নিৰ্মল—আৰু সৌন্দৰ্যত সাৱিত্ৰীৰ সদৃশ, দহ আৰু আরও পাঁচ জন্মলৈকে।

Verse 111

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं निशम्य वचनं गौर्या द्विजवरोत्तमः । नमस्कृत्य जगामाशु धर्मराज निवेशनम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: গৌৰীৰ বাক্য এইদৰে শুনি, সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে প্ৰণাম কৰি শীঘ্ৰে ধৰ্মৰাজৰ নিবাসলৈ গ’ল।

Verse 112

तदा प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं शूलेश्वरीति च । तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘শূলেশ্বৰী’ নামে খ্যাত হ’ল। যি কোনোবাই সেই তীৰ্থত স্নান কৰি পিতৃদেৱতাসকলক তৰ্পণ অৰ্পণ কৰে—

Verse 113

ब्राह्मणानन्नवासोभिः पिण्डैः पितृपितामहान् । भक्तोपहारैर्देवेशमुमया सह शङ्करं

ব্ৰাহ্মণসকলক অন্ন-বস্ত্ৰ দান কৰে, পিতৃ-পিতামহসকললৈ পিণ্ড অৰ্পণ কৰে; আৰু ভক্তিভাৱে উপহাৰেৰে উমাসহ দেৱেশ শংকৰক পূজা কৰে—

Verse 114

धूपगुग्गुलदानैश्च दीपदानैः सुबोधितैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः स गच्छेच्छिवसन्निधिम्

ধূপ আৰু গুগ্গুল দানৰে, আৰু সুসাধুভাৱে দীপদান কৰাত, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ গমন কৰে।

Verse 115

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चिदभियुक्तो नरेश्वर । अम्भिशापि तथा स्नातस्त्रिदिनं मुच्यते नरः

হে নৰেশ্বৰ! সেই তীৰ্থত যি কোনো ব্যক্তি—যদিও দুখত পীড়িত বা দোষাৰোপিত—কেৱল পানীৰে স্নান কৰে, সি তিনিদিনৰ ভিতৰত সেই বোজাৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 116

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रौ जागर्ति यो नरः । उपवासपरः शुद्धः शिवं सम्पूजयेन्नरः । प्रमुच्य पापसंमोहं रुद्रलोकं स गच्छति

কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীৰ ৰাতি যি নৰ জাগৰণ কৰে, উপবাসত নিবিষ্ট হৈ শুদ্ধ থাকে আৰু শিৱক সম্পূৰ্ণ ভক্তিৰে পূজা কৰে—পাপজনিত মোহ ত্যাগ কৰি—সি ৰুদ্ৰলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 117

त्रिनेत्रश्च चतुर्बाहुः साक्षाद्रुद्रोऽपरः । क्रीडते देवकन्याभिर्यावच्चन्द्रार्कतारकम्

ত্ৰিনেত্ৰ আৰু চতুৰ্ভুজ—সাক্ষাৎ দৰ্শনীয় ৰূপত যেন অন্য ৰুদ্ৰ—সি চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু তৰাৰ অস্তিত্ব থাকিলৈকে দেবকন্যাসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 198

अध्याय

অধ্যায়। (পাঠৰ শিৰোনাম)