Adhyaya 195

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । देवतीर्थे तु किं नाम माहात्म्यं समुदाहृतम् । फलं किं स्नानदानादिकारिणां जायते मुने

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে মুনি, দেৱতীৰ্থৰ ঘোষিত মাহাত্ম্য কি? আৰু তাত স্নান, দান আদি কৰ্ম কৰা লোকসকলৰ কি ফল লাভ হয়?

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । पृथिव्यां यानि तीर्थानि देवैर्मुनिगणैरपि । सेवितानि महाबाहो तानि ध्यातानि विष्णुना

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে মহাবাহো, পৃথিৱীত যিমান তীৰ্থ আছে—যিবোৰ দেৱতা আৰু মুনিগণেও সেৱা কৰিছে—সেই তীৰ্থসমূহকেই বিষ্ণুৱে ধ্যান কৰে।

Verse 3

समागतान्येकतां वै तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । तत्तीर्थं वैष्णवं पुण्यं देवतीर्थमिति श्रुतम्

হে যুধিষ্ঠিৰ, সেই তীৰ্থত সকলো তীৰ্থৰ শক্তি একত্বত একত্ৰিত হৈছে। সেই তীৰ্থ বৈষ্ণৱ পবিত্ৰ ধাম, আৰু ‘দেৱতীৰ্থ’ নামে প্ৰসিদ্ধ বুলি শুনা যায়।

Verse 4

कुरुक्षेत्रं भुवि परमन्तरिक्षे त्रिपुष्करम् । पुरुषोत्तमं दिवि परं देवतीर्थं परात्परम्

পৃথিৱীত কুৰুক্ষেত্ৰ সৰ্বোত্তম; অন্তৰীক্ষত ত্ৰিপুষ্কৰ সৰ্বোত্তম; স্বৰ্গত পুৰুষোত্তম সৰ্বোত্তম—তথাপি দেৱতীৰ্থ সৰ্বোচ্চৰো ওপৰত।

Verse 5

देवतीर्थसमं नास्ति तीर्थमत्र परत्र च । यत्प्राप्य मनुजस्तप्येन्न कदाचिद्युधिष्ठिर

দেৱতীৰ্থৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই—ন এই লোকত, ন পৰলোকত। হে যুধিষ্ঠিৰ, যি মানুহ তাত উপনীত হয়, সি কেতিয়াও তাপ-দুখ নাভোগে।

Verse 6

देवैरुक्तानि तीर्थानि योऽत्र स्नानं समाचरेत् । देवतीर्थे स सर्वत्र स्नातो भवति मानवः

দেৱতাসকলে যি তীৰ্থৰ কথা কৈছে, তাত যি ইয়াত স্নান কৰে, সি দেৱতীৰ্থত স্নান কৰি সকলো তীৰ্থতে স্নান কৰা বুলি গণ্য হয়।

Verse 7

एवमस्त्विति तैरुक्ता देवा ऋषिगणा अपि । संतुष्टाः श्रीशमभ्यर्च्य स्वं स्वं स्थानं तु भेजिरे

তেওঁলোকে ক’লে, ‘এৱমস্ত্বু’; দেৱতাসকল আৰু ঋষিগণো সন্তুষ্ট হৈ শ্ৰীশ প্ৰভুৰ পূজা কৰি পাছত নিজৰ নিজৰ ধামলৈ গ’ল।

Verse 8

सूर्यग्रहेऽत्र वै क्षेत्रे स्नात्वा यत्फलमश्नुते । स्नात्वा श्रीशं समभ्यर्च्य समुपोष्य यथाविधि

সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত স্নান কৰি যি পুণ্যফল লাভ হয়—ইয়াত স্নান কৰি শ্ৰীশ (বিষ্ণু)ক বিধিমতে পূজা কৰি আৰু নিয়মমতে উপবাস ৰাখিলে—সেই একে ফল ভোগ কৰে।

Verse 9

यद्ददाति हिरण्यानि दानानि विधिवन्नृप । तदनन्तफलं सर्वं सूर्यस्य ग्रहणे यथा

হে নৃপ, বিধিমতে যি সোণৰ দান আদি দিয়া হয়, সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত সেই সকলো দান অনন্ত ফলদায়ক হয়।

Verse 10

भूमिदानं धेनुदानं स्वर्णदानमनन्तकम् । वज्रदानमनन्तं च फलं प्राह शतक्रतुः

ভূমিদান, ধেনুদান আৰু স্বৰ্ণদান অনন্ত পুণ্যদায়ক; আৰু বজ্ৰ (হীৰা/ৰত্ন) দানৰ ফলও অনন্ত—এইদৰে শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)য়ে ঘোষণা কৰিলে।

Verse 11

सोमो वै वस्त्रदानेन मौक्तिकानां च भार्गवः । सुवर्णस्य रविर्दानं धर्मराजो ह्यनन्तकम्

বস্ত্ৰদানত সোম প্ৰসন্ন হয়; মুক্তাদানত ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ) সন্তুষ্ট। সুৱৰ্ণদানৰ অধিষ্ঠাতা ৰবি (সূৰ্য) দেৱ; আৰু দানৰ ফল ধৰ্মৰাজ (যম) অশেষ বুলি ঘোষণা কৰে।

Verse 12

देवतीर्थे तु यद्दानं श्रद्धायुक्तेन दीयते । तदनन्तफलं प्राह बृहस्पतिरुदारधीः

দেৱতীৰ্থত যি দান শ্ৰদ্ধাসহ দিয়া হয়, উদাৰবুদ্ধি বৃহস্পতিয়ে তাক অশেষ ফলদায়ক বুলি কৈছে।

Verse 13

देवतीर्थे भृगुक्षेत्रे सर्वतीर्थाधिक नृप । देवतीर्थे नरः स्नात्वा श्रीपतिं योऽनुपश्यति

হে নৃপ, ভৃগুক্ষেত্ৰস্থিত দেৱতীৰ্থ সকলো তীৰ্থতকৈ শ্ৰেষ্ঠ। যি নৰ দেৱতীৰ্থত স্নান কৰি শ্ৰীপতি (বিষ্ণু) দৰ্শন কৰে…

Verse 14

सोमग्रहे कुलशतं स समुद्धृत्य नाकभाक् । दानानि द्विजमुख्येभ्यो देवतीर्थे नराधिप

হে নৰাধিপ, সোমগ্ৰহণৰ সময়ত সি নিজৰ বংশৰ শত পুৰুষক উদ্ধাৰ কৰি স্বৰ্গৰ অংশীদাৰ হয়—দেৱতীৰ্থত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক দান দি।

Verse 15

यैर्दत्तानि नरैर्भोगभागिनः प्रेत्य चेह ते । देवतीर्थे विप्रभोज्यं हरिमुद्दिश्य यश्चरेत्

যিসকল নৰে দান কৰে, তেওঁলোকে এই লোকত আৰু মৃত্যুৰ পাছতো ভোগৰ অংশীদাৰ হয়। আৰু যি দেৱতীৰ্থত হৰি (বিষ্ণু)ক উদ্দেশ্য কৰি বিপ্ৰভোজন কৰায়…

Verse 16

स सर्वाह्लादमाप्नोति स्वर्गलोके युधिष्ठिर । देवतीर्थे नरो नारी स्नात्वा नियतमानसौ

হে যুধিষ্ঠিৰ! সি স্বৰ্গলোকত সম্পূৰ্ণ আনন্দ লাভ কৰে। দেবতীৰ্থত পুৰুষ হওক বা নাৰী, সংযত মন লৈ স্নান কৰি…

Verse 17

उपोष्यैकादशीं भक्त्या पूजयेद्यः श्रियः पतिम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा घृतेनोद्बोध्य दीपकम्

যি ভক্তিভাৱে একাদশী উপবাস কৰি শ্ৰীৰ পতি (বিষ্ণু)ক পূজা কৰে, আৰু ৰাতি জাগৰণ কৰি ঘিউৰে দীপ জ্বলাই তোলে…

Verse 18

द्वादश्यां प्रातरुत्थाय तथा वै नर्मदाजले । विप्रदाम्पत्यमभ्यर्च्य विधिवत्कुरुनन्दन

দ্বাদশীত প্ৰাতে উঠি নর্মদাৰ জলে স্নান কৰি, হে কুৰুনন্দন, বিধি অনুসাৰে এক বিপ্ৰ দম্পতিক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 19

वस्त्राभरणताम्बूलपुष्पधूपविलेपनैः । अक्षये विष्णुलोकेऽसौ मोदते चरितव्रतः

বস্ত্ৰ, অলংকাৰ, তাম্বূল, পুষ্প, ধূপ আৰু লেপন আদি অৰ্পণেৰে, সেই ব্ৰতাচাৰী—ব্ৰত সঠিকভাৱে সম্পন্ন কৰি—অক্ষয় বিষ্ণুলোকত আনন্দ কৰে।

Verse 20

यः सदैकादशीतिथौ स्नात्वोपोष्यार्चयेद्धरिम् । रात्रौ जागरणं कुर्याद्वेदशास्त्रविधानतः

যি প্ৰতিটো একাদশী তিথিত স্নান কৰি, উপবাস ৰাখি, হৰিক অৰ্চনা কৰে, আৰু ৰাতি বেদ-শাস্ত্ৰৰ বিধান অনুসাৰে জাগৰণ কৰে—

Verse 21

धर्मराजकृतां पापां न स पश्यति यातनाम् । पञ्चरात्रविधानेन श्रीपतिं योऽर्चयिष्यति

যি পঞ্চৰাত্ৰ বিধান অনুসৰি শ্ৰীপতিক আৰাধনা কৰে, সি ধৰ্মৰাজে পাপৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত যাতনা নেদেখে।

Verse 22

दीक्षामवाप्य विधिवद्वैष्णवीं पापनाशिनीम् । स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां भोगदां वित्तदामथ

বিধিমতে পাপনাশিনী বৈষ্ণৱী দীক্ষা লাভ কৰি, সেই পুণ্যময় দীক্ষা স্বৰ্গ-মোক্ষ দান কৰে, ভোগ দান কৰে, আৰু ধনো দান কৰে।

Verse 23

राज्यदां वा महाभाग पुत्रदां भाग्यदामथ । सुकलत्रप्रदां वापि विष्णोर्भक्तिप्रदामिति

হে মহাভাগ! ই ৰাজ্য দান কৰিব পাৰে, পুত্ৰ আৰু ভাগ্য দান কৰিব পাৰে; সুকলত্ৰাও দান কৰিব পাৰে—আৰু বিষ্ণুৰ ভক্তি প্ৰদান কৰে।

Verse 24

तरिष्यति भवाम्भोधिं स नरः कुरुनन्दन । योऽर्चयिष्यति तत्रैव देवतीर्थे श्रियः पतिम्

হে কুৰুনন্দন! যি নৰ তাতেই দেবতীৰ্থত শ্ৰীৰ পতিক আৰাধনা কৰে, সি সংসাৰ-সমুদ্ৰ পাৰ হ’ব।

Verse 25

विश्वरूपमथो सम्यङ्मूलश्रीपतिमेव वा । नारायणगिरिं वापि गृहे वैकादशीतिथौ

অথবা একাদশী তিথিত গৃহতে বিধিপূৰ্বক বিশ্বৰূপক, অথবা মূল শ্ৰীপতিক, অথবা নাৰায়ণগিৰিকো আৰাধনা কৰিব পাৰে।

Verse 26

भक्तिमाञ्छ्रद्धया युक्तः क्षीरैस्तीर्थोदकैरपि । सुसूक्ष्मैरहतैर्वस्त्रैर्महाकौशेयकैर्नृप

হে নৃপ! ভক্তি আৰু শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত জনে ক্ষীৰে, তীৰ্থৰ পবিত্ৰ জলৰেও, আৰু অতি সূক্ষ্ম নতুন/অকাটা বস্ত্ৰে—মহৎ কৌশেয় ৰেশমী বস্ত্ৰেৰো—পূজা কৰিব লাগে।

Verse 27

विचित्रैर्नेत्रजैर्वापि धूपैरगुरुचन्दनैः । गुग्गुलैर्घृतमिश्रैश्च नैवेद्यैर्विविधैरपि

অগৰু আৰু চন্দনৰ সুগন্ধি ধূপে, চকুৰে মনোহৰ বিচিত্ৰ ধূপেৰো; ঘৃত-মিশ্ৰিত গুগ্গুলে; আৰু নানা প্ৰকাৰৰ নৈবেদ্য ভোগেৰো (পূজা কৰিব)।

Verse 28

पायसाद्यैर्मनुष्येन्द्र पयसा वा युधिष्ठिर । पिष्टदीपैः सुविमलैर्वर्धमानैर्मनोहरैः

হে মনুষ্যেন্দ্ৰ, হে যুধিষ্ঠিৰ! পায়স আদি মিঠা ভোগেৰো বা ক্ষীৰেৰো, আৰু অতি শুদ্ধ নিৰ্মল পিষ্ট-দীপেৰো—বর্ধমান, মনোহৰ—(হৰিৰ পূজা কৰিব)।

Verse 29

पूजयित्वा नरो याति यथा तच्छृणु भारत । शङ्खी चक्री गदी पद्मी भूत्वासौ गरुडध्वजः

এইদৰে পূজা কৰি মানুহে কেনেকৈ গতি লাভ কৰে, সেয়া শুনা, হে ভাৰত! সি গৰুড়-ধ্বজ প্ৰভুৰ সেবক-সদৃশ ৰূপ লাভ কৰে—শঙ্খ, চক্ৰ, গদা আৰু পদ্ম ধাৰণ কৰি।

Verse 30

देवलोकानतिक्रम्य विष्णुलोकं प्रपद्यते । यस्तु वै परया भक्त्या श्रीपतेः पादपङ्कजम्

দেৱলোকসমূহ অতিক্ৰম কৰি সি বিষ্ণুলোক প্ৰাপ্ত হয়—যি পৰম ভক্তিৰে শ্ৰীপতিৰ পদ-পঙ্কজৰ আৰাধনা কৰে।

Verse 31

चतुर्धाधिष्ठितं पश्येच्छ्रियं त्रैलोक्यमातरम् । नृत्यगीतविनोदेन मुच्यते पातकर्ध्रुवम्

সিয়ে চতুৰ্বিধভাৱে অধিষ্ঠিত ত্ৰিলোক-মাতা শ্ৰীক দৰ্শন কৰে; আৰু প্ৰভুৰ সন্মুখত নৃত্য-গীতৰ আনন্দে নিশ্চিতভাৱে পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 32

नीराजने तु देवस्य प्रातर्मध्ये दिने तथा । सायं च नियतो नित्यं यः पश्येत्पूजयेद्धरिम्

কিন্তু দেৱতাৰ নীৰাজন সময়ত—প্ৰভাতে, মধ্যাহ্নে আৰু তেনেদৰে সন্ধ্যাত—যি নিয়মিতভাৱে প্ৰতিদিন হৰিৰ দৰ্শন কৰি পূজা কৰে, সি উক্ত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 33

स तीर्त्वा ह्यापदं दुर्गां नैवार्तिं समवाप्नुयात् । आयुःश्रीवर्धनं पुंसां चक्षुषामपि पूरकम्

সি দুৰূহ আপদা-ৰূপী দুৰ্গা পাৰ হৈ দুখত নপৰে। এই (নীৰাজন-পূজা) মানুহৰ আয়ু আৰু শ্ৰী-বৈভৱ বৃদ্ধি কৰে, আৰু চকুকো পূৰ্ণতা (দৃষ্টিৰ পৰিপূৰ্ণতা) দান কৰে।

Verse 34

उपपापहरं चैव सदा नीराजनं हरेः । तदा नीराजनाकाले यो हरेः पठति स्तवम्

হৰিৰ নীৰাজন সদায় সৰু-সৰু পাপো হৰণ কৰে। আৰু নীৰাজনৰ সময়ত যি হৰিৰ স্তৱ (স্তোত্ৰ) পাঠ কৰে, সি বিশেষ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 35

स धन्यो देवदेवस्य प्रसन्नेनान्तरात्मना । हरेर्नीराजनाशेषं पाणिभ्यां यः प्रयच्छति

সি ধন্য—যাৰ অন্তৰাত্মা দেৱদেৱৰ প্ৰসন্নতাৰে আনন্দিত হয়—যি দুহাতে হৰিৰ নীৰাজনৰ অৱশেষ (পবিত্ৰ আৰতি-প্ৰসাদ) গ্ৰহণ কৰি লয়।

Verse 36

संगृह्य चक्षुषी तेन योजयेन्मार्जयन्मुखम् । तिमिरादीनक्षिरोगान्नाशयेद्दीप्तिमन्मुखम्

সেই নীৰাজনৰ আশীৰ্বাদ সংগ্ৰহ কৰি চকুত লগাই মুখ মচিব লাগে; ই তিমিৰ আদি নেত্ৰ-ৰোগ নাশ কৰে আৰু মুখমণ্ডল দীপ্তিময় কৰে।

Verse 37

भवत्यशेषदुष्टानां नाशायालं नरोत्तम । दीपप्रज्वलनं यस्य नित्यमग्रे श्रियः पतेः

হে নৰোত্তম! যাৰ দীপ শ্ৰীৰ পতি (ভগৱান বিষ্ণু)ৰ আগত নিত্য প্ৰজ্বলিত হয়, তাৰ বাবে ই সকলো দুষ্ট শক্তিৰ বিনাশৰ বাবে সম্পূৰ্ণ পৰ্যাপ্ত হয়।

Verse 38

स्नात्वा रेवाजले पुण्ये प्रदद्यादधिकं व्रती । सप्तद्वीपवती तेन ससागरवनापगा

পুণ্যময় ৰেৱা-জলত স্নান কৰি, ব্ৰতধাৰী ভক্তে অধিক দান কৰিব লাগে। সেই কৰ্মে সাত দ্বীপসহ ধৰণী—সাগৰ, বন আৰু নদীসমেত—যেন পূজিত আৰু তৃপ্ত হয়।

Verse 39

प्रदक्षिणीकृता स्याद्वै धरणी शङ्करोऽब्रवीत् । इदं यः पठ्यमानं तु शृणुयात्पठतेऽपि वा

শংকৰে ক’লে: ‘ইয়াৰ দ্বাৰাই ধৰণীৰ সত্যই প্ৰদক্ষিণা সম্পন্ন হয়।’ আৰু যিয়ে এই পাঠ পঢ়া শুনে—বা নিজে পঢ়ে—সিও ইয়াৰ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 40

स्मरणं सोऽतसमये विपाप्मा प्राप्नुयाद्धरेः । इदं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं पितृगुणप्रियम्

অনুচিত সময়তো কেৱল ইয়াৰ স্মৰণে মানুহ পাপমুক্ত হয় আৰু হৰিক লাভ কৰে। এই মাহাত্ম্য যশ আৰু আয়ু বৃদ্ধি কৰে, স্বৰ্গ দান কৰে আৰু পিতৃসকলৰ গুণক প্ৰিয় লাগে।

Verse 41

माहात्म्यं श्रावयेद्विप्राञ्छ्रीपतेः श्राद्धकर्मणि । घृतेन मधुना तेन तर्पिताः स्युः पितामहाः

শ্ৰীপতি (বিষ্ণু)ৰ শ্ৰাদ্ধ-কর্মত ব্ৰাহ্মণসকলক এই মাহাত্ম্য শ্ৰাৱণ কৰাব লাগে। এই কৰ্মৰ ফলত পিতৃগণ ঘী আৰু মধুৰ তৰ্পণ যেন তৃপ্ত হয়।

Verse 195

अध्याय

অধ্যায় — ই এক অধ্যায়-চিহ্ন, যিয়ে পাঠৰ সীমা আৰু অধ্যায়ৰ অন্ত সূচায়।