Adhyaya 191
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 191

Adhyaya 191

অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে মাৰ্কণ্ডেয় তীৰ্থযাত্ৰীক সিদ্ধেশ্বৰলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে আৰু কাষতে থকা স্বয়ম্ভূ ‘অমৃত-স্ৰাৱী’ লিঙ্গৰ বৰ্ণনা কৰে; তাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই বিশেষ পুণ্য লাভ হয় বুলি তীৰ্থ-মহিমা স্থাপন কৰে। তাৰ পাছত যুধিষ্ঠিৰে সুধে—দেৱতাসকলে সিদ্ধেশ্বৰত কেনেকৈ সিদ্ধি লাভ কৰিলে, বিশেষকৈ ‘দ্বাদশ আদিত্য’ৰ উল্লেখৰ অৰ্থ কি। মাৰ্কণ্ডেয় দ্বাদশ আদিত্য—ইন্দ্ৰ, ধাতা, ভাগ, ত্বষ্টা, মিত্ৰ, বৰুণ, আৰ্যমণ, বিবস্বান, সবিতা, পূষণ, অংশুমান আৰু বিষ্ণু—ৰ নাম গণি কয় যে সূৰ্যত্বৰ কামনাৰে তেওঁলোকে নৰ্মদা তীৰত সিদ্ধেশ্বৰত ঘোৰ তপস্যা কৰিছিল। তপস্যাৰ ফলত সূৰ্যৰ ‘অংশ’ বিভাজনৰ দ্বাৰা সেই তীৰ্থত দিবাকৰৰ প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু স্থানৰ খ্যাতি বিস্তাৰ পায়। পিছত প্ৰলয়কালত আদিত্যসকলৰ বিশ্বকাৰ্য আৰু দিশসমূহত সৌৰশক্তিৰ বিন্যাস (দিক্-ব্যৱস্থা) সম্পৰ্কেও বৰ্ণনা আছে। শেষত তীৰ্থাচাৰ আৰু ফলশ্ৰুতি—প্ৰভাত স্নান কৰি দ্বাদশাদিত্য-দৰ্শন কৰিলে বাক্, মন আৰু কৰ্মজনিত পাপ নাশ হয়; প্ৰদক্ষিণা পৃথিৱী-পরিক্ৰমাৰ সমান; এই তীৰ্থত সপ্তমীৰ উপবাস অতি উত্তম ফলদায়ক; পুনঃপুনঃ প্ৰদক্ষিণাৰে ৰোগনিবৃত্তি, স্বাস্থ্য, সমৃদ্ধি আৰু সন্তানলাভ নিয়মিত ভক্তিৰে লাভ হয়।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत्तस्यैव तु समीपतः । अमृतस्रावि तल्लिङ्गमाद्यं स्वायम्भुवं तथा

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত সিদ্ধেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত; আৰু তাৰেই ওচৰত আছে সেই লিঙ্গ—অমৃতধাৰা স্ৰাৱী, আদ্য আৰু স্বয়ম্ভূ।

Verse 2

दृष्टमात्रेण येनेह ह्यनृणो जायते नरः । पुरा वर्षशतं साग्रमाराध्य परमेश्वरम्

যাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে এই জগতত মানুহ ঋণমুক্ত হয়। প্ৰাচীন কালত, পৰমেশ্বৰক পূৰ্ণ এশ বছৰৰো অধিক আৰাধনা কৰি (এই মহিমা প্ৰকাশ পায়)।

Verse 3

प्राप्नुयुः परमां सिद्धिमादित्या द्वादशैव तु । अतः सिद्धेश्वरः प्रोक्तः सिद्धिदः सिद्धिकाङ्क्षिणाम्

তাত বাৰটা আদিত্যই নিশ্চয় পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে। সেয়েহে তেওঁ ‘সিদ্ধেশ্বৰ’ বুলি কোৱা হয়—সিদ্ধিদাতা, সিদ্ধি কামনা কৰাসকলক সিদ্ধি দান কৰা প্ৰভু।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धेश्वरे प्राप्ताः सिद्धिं देवा द्विजोत्तम । आदित्या इति यच्चोक्तं तन्मे विस्मापनं कृतम्

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দ্বিজোত্তম! সিদ্ধেশ্বৰত দেৱতাসকলে কেনেকৈ সিদ্ধি লাভ কৰিলে? আৰু আপুনি ‘আদিত্য’ বুলি যি ক’লে, সেয়াই মোক বিস্ময়ে ভৰাই তুলিছে।

Verse 5

तपस्युग्रे व्यवसिता आदित्याः केन हेतुना । सम्प्राप्तास्तु द्विजश्रेष्ठ सिद्धिं चैवाभिलाषिकीम्

আদিত্যসকলে কোন কাৰণত উগ্ৰ তপস্যাত নিয়োজিত হ’ল? হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁলোকে আকাঙ্ক্ষিত সিদ্ধি কেনেকৈ লাভ কৰিলে?

Verse 6

संक्षिप्य तु मया पृष्टं विस्तराद्द्विज शंस मे

মই সংক্ষিপ্তকৈ সুধিছোঁ; তথাপি, হে দ্বিজ, তুমি মোক বিস্তাৰকৈ বৰ্ণনা কৰি কোৱা।

Verse 7

मार्कण्डेय उवाच । अदितेर्द्वादशादित्या जाताः शक्रपुरोगमाः । इन्द्रो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणोऽर्यमा

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: অদিতিৰ পৰা দ্বাদশ আদিত্য জন্মিল, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আগভাগে—ইন্দ্ৰ, ধাতা, ভগ, ত্বষ্টা, মিত্ৰ, বৰুণ আৰু অৰ্যমা।

Verse 8

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । त इमे द्वादशादित्या इच्छन्तो भास्करं पदम्

বিৱস্বান, সবিতৃ, পূষণ, অংশুমান আৰু বিষ্ণুও। এইসকলেই দ্বাদশ আদিত্য, ভাস্কৰৰ পৰম পদ লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে।

Verse 9

नर्मदातटमाश्रित्य तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । सिद्धेश्वरे महाराज काश्यपेयैर्महात्मभिः

নর্মদাৰ তট আশ্ৰয় কৰি, সিদ্দেশ্বৰত তেওঁলোকে উগ্ৰ তপস্যাত স্থিত হ’ল—হে মহাৰাজ, কাশ্যপৰ বংশধৰ সেই মহাত্মাসকল।

Verse 10

परा सिद्धिरनुप्राप्ता द्वादशादित्यसंज्ञितैः । स्थापितश्च जगद्धाता तस्मिंस्तीर्थे दिवाकरः

দ্বাদশ আদিত্য নামে খ্যাত দেবসকলেই পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে; আৰু সেই তীৰ্থত জগতধাতা দিবাকৰ স্থাপিত হ’ল।

Verse 11

स्वकीयांशविभागेन द्वादशादित्यसंज्ञितैः । तदाप्रभृति तत्तीर्थं राजन्ख्यातिं गतं भुवि

দ্বাদশ আদিত্যসকলে নিজৰ নিজৰ অংশ-বিভাগ কৰি; তেতিয়াৰ পৰাই, হে ৰাজন, সেই তীৰ্থ পৃথিৱীত খ্যাতি লাভ কৰিলে।

Verse 12

प्रलये समनुप्राप्ते ह्यादित्या द्वादशैव ते । द्वादशादित्यतो राजन् सम्भवन्ति युगक्षये

হে ৰাজন, প্ৰলয় উপস্থিত হ’লে সেই দ্বাদশ আদিত্যেই নিশ্চয় প্ৰকাশ পায়; আৰু যুগক্ষয়ত দ্বাদশ-সূৰ্যৰূপে উদ্ভৱ হয়।

Verse 13

इन्द्रस्तपति पूर्वेण धाता चैवाग्निगोचरे । गभस्तिपतिर्वै याम्ये त्वष्टा नैरृतदिङ्मुखः

পূৰ্ব দিশত ইন্দ্ৰ তপে; অগ্নিগোচৰ (দক্ষিণ-পূৰ্ব) অঞ্চলে ধাতা দীপ্তিমান। দক্ষিণ দিশত গভস্তিপতি অৱস্থিত, আৰু নৈঋত (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশমুখে ত্বষ্টা।

Verse 14

वरुणः पश्चिमे भागे मित्रस्तु वायवे तथा । विष्णुश्च सौम्यदिग्भागे विवस्वानीशगोचरे

পশ্চিম ভাগত বৰুণ; বায়ুগোচৰ (উত্তৰ-পশ্চিম) অঞ্চলে মিত্ৰো তদ্ৰূপ। উত্তৰ দিশত বিষ্ণু, আৰু ঈশগোচৰ (উত্তৰ-পূৰ্ব) অঞ্চলে বিবস্বান।

Verse 15

ऊर्ध्वतश्चैव सविता ह्यधः पूषा विशोषयन् । अंशुमांस्तु तथा विष्णुर्मुखतो निर्गतं जगत्

ঊৰ্ধ্বত সৱিতা দেৱ, অধঃ পুষণ বিশ্ব শুকুৱাই। তদ্ৰূপে অংশুমান আৰু বিষ্ণু—তেওঁলোকৰ তেজে মুখৰ পৰা জগত উদ্ভাসিত হয়।

Verse 16

प्रदहन्वै नरश्रेष्ठ बभ्रमुश्च इतस्ततः । यथैव ते महाराज दहन्ति सकलं जगत्

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁলোকে দগ্ধ হৈ ইফালে-সিফালে ভ্ৰমে। হে মহাৰাজ, তেনেদৰে সিহঁতে সমগ্ৰ জগত দহি পেলায়।

Verse 17

तथैव द्वादशादित्या भक्तानां भावसाधनाः । प्रातरुत्थाय यः स्नात्वा द्वादशादित्यसंज्ञितम्

তেনেদৰে দ্বাদশ আদিত্য ভক্তসকলৰ ভাৱ-ভক্তি সাধনৰ উপায় হয়। যি জনে প্ৰাতে উঠি স্নান কৰি দ্বাদশাদিত্য নামে পৰিচিত দেৱক দৰ্শন কৰে…

Verse 18

पश्यते देवदेवेशं शृणु तस्यैव यत्फलम् । वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम्

…আৰু দেৱদেৱেশ্বৰক দৰ্শন কৰে—তাৰ ফল শুনা। পূৰ্বে কৰা যি পাপ, বাক্যৰে, মনেৰে, বা কৰ্মজনিত,

Verse 19

नश्यते तत्क्षणादेव द्वादशादित्यदर्शनात् । प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात्तस्य देवस्य भारत

…সেয়া দ্বাদশাদিত্য দৰ্শনমাত্ৰে তৎক্ষণাৎ নাশ হয়। আৰু হে ভাৰত, যি জনে সেই দেৱৰ প্ৰদক্ষিণা কৰে,

Verse 20

प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः । तत्र तीर्थे तु सप्तम्यामुपवासेन यत्फलम्

সেই কৰ্মৰ দ্বাৰা যেন সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰা হ’ল—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। আৰু সেই তীৰ্থত সপ্তমী তিথিত উপবাস কৰিলে যি ফল লাভ হয়—

Verse 21

अन्यत्र सप्तसप्तम्यां लभन्ति न लभन्ति च । षष्ठ्यां वारे दैनकरे द्वादशादित्यदर्शनात्

অন্য ঠাইত ‘সপ্ত-সপ্তমী’ (দুৰ্লভ সপ্তমী-সংযোগ)ত মানুহে ফল পায়ো বা নাপায়ো। কিন্তু ইয়াত দ্বাদশাদিত্যৰ কেৱল দর্শনতেই—ষষ্ঠী তিথিত, সূৰ্যবাৰে—পুণ্য নিশ্চিত হয়।

Verse 22

प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात्तस्य पापं तु नश्यति । अरोगी सप्तजन्मानि भवेद्वै नात्र संशयः

যি কোনোবাই প্ৰদক্ষিণা কৰে, তাৰ পাপ নাশ হয়। সি সাত জন্মলৈকে নিৰোগী হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 23

यस्तु प्रदक्षिणशतं दद्याद्भक्त्या दिने दिने । दद्रूपिटककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिकाः

কিন্তু যি ভক্তিভাৱে দিনে দিনে শত প্ৰদক্ষিণা অৰ্পণ কৰে, তাৰ দাদ, ফোঁহা, কুষ্ঠ, দাগ-চক্ৰ আৰু বিচৰ্চিকা (একজিমা) আদি ৰোগ নাশ পায়।

Verse 24

नश्यन्ति व्याधयः सर्वे गरुडेनेव पन्नगाः । पुत्रप्राप्तिर्भवेत्तस्य षष्ट्या वासरसेवनात्

সকলো ব্যাধি নাশ হয়—যেন গৰুড়ৰ সন্মুখত সৰ্প। ষাঠি দিন এই সেৱা-ব্ৰত পালন কৰিলে তাৰ পুত্ৰপ্ৰাপ্তিৰ আশীৰ্বাদ হয়।

Verse 191

अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-চিহ্ন)