Adhyaya 190
এই অধ্যায়টো সংলাপৰূপে গঠিত। যুধিষ্ঠিৰে মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিক সোধে—সকলো দেৱতাই পূজা কৰা সোমতীৰ্থ, যাক চন্দ্ৰহাস বুলিও কোৱা হয়, তাত সোম (চন্দ্ৰদেৱ) কেনেকৈ পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে। মাৰ্কণ্ডেয় কাৰণকথা কয়—গৃহধৰ্ম আৰু দাম্পত্য কৰ্তব্য অৱহেলা কৰাৰ বাবে দক্ষে সোমক ক্ষয়ৰোগৰ শাপ দিলে; এই প্ৰসঙ্গত গৃহস্থধৰ্মৰ নীতি, কৰ্তব্য-অকৰ্তব্য আৰু কৰ্মফলৰ ব্যাখ্যা বিস্তাৰিত হয়। তাৰ পাছত তীৰ্থযাত্ৰা আৰু তপস্যাৰ বিধান বৰ্ণিত। সোম বহু তীৰ্থ ভ্ৰমণ কৰি নৰ্মদা তীৰত উপস্থিত হৈ বাৰ বছৰ উপবাস, দান, ব্ৰত, নিয়ম আৰু সংযম পালন কৰে আৰু শেষত ৰোগমুক্ত হয়। তেওঁ মহাদেৱ (শিৱ)ক মহাপাপনাশক ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰি পূজা কৰে আৰু উচ্চ লোক লাভ কৰে; লগতে চন্দ্ৰহাস/সোমতীৰ্থত স্নান-অৰ্চনা, তিথি, সোমবাৰ আৰু গ্ৰহণকালৰ বিশেষ আচাৰৰ ফলস্বৰূপ শুদ্ধি, আৰোগ্য, মঙ্গল আৰু দোষনিবৃত্তিৰ কথা কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल सोमतीर्थमनुत्तमम् । चन्द्रहासेति विख्यातं सर्वदैवतपूजितम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে পৃথিৱীৰ ৰক্ষক (ৰাজা), অনুত্তম সোমতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; ই ‘চন্দ্ৰহাস’ নামে বিখ্যাত আৰু সকলো দেৱতাই পূজা কৰা।
Verse 2
यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमो राजा सुरोत्तमः
তাত সুৰোত্তম ৰজা সোমে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिमनुप्राप्तः सोमो राजा जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: জগতপতি ৰজা সোমে সেই সিদ্ধি কেনেকৈ লাভ কৰিলে? মই সকলো শুনিব বিচাৰোঁ—হে নিৰ্দোষ, মোক কওক।
Verse 4
मार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ভাৰত! পূৰ্বতে মহামুনি দক্ষে সোমক এইদৰে শাপ দিছিল—‘স্ত্ৰীসঙ্গ বিধিমতে নকৰাৰ বাবে তুমি ক্ষয়ৰোগে আক্ৰান্ত হ’বা।’
Verse 5
उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते तेषां तां शृणुष्व नरोत्तम
যিসকলে বিবাহিতা পত্নীৰ সৈতে বিধিমতে সঙ্গ নকৰে, হে নৰোত্তম, তেওঁলোকৰ বাবে যি স্থিৰ ফল জন্মে, সেয়া মোৰ পৰা শুনা।
Verse 6
ऋतुकाले तु नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च हीत्येवं श्रुतिनोदना
ঋতুকালত নাৰীৰ সৈতে সংযোগে পুত্ৰ জন্মে; আৰু পুত্ৰৰ দ্বাৰাই স্বৰ্গ আৰু মোক্ষো লাভ হয়—এইদৰে শ্ৰুতিৰ প্ৰেৰণা।
Verse 7
तत्कालोचितधर्मेण ये न सेवन्ति तां नराः । तेषां ब्रह्मघ्नजं पापं जायते नात्र संशयः
যিসকল নৰে সেই সময়োচিত ধৰ্মৰ বিপৰীতে গৈ তেনেকৈ নাৰীৰ ওচৰলৈ নাযায়, তেওঁলোকৰ ওপৰত ব্ৰহ্মহত্যাসদৃশ পাপ জন্মে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 8
तेन पापेन घोरेण वेष्टतो रौरवे पतेत् । तस्य तद्रुधिरं पापाः पिबन्ते कालमीप्सितम्
সেই ঘোৰ পাপে আবদ্ধ হৈ সি ৰৌৰৱ নামৰ নৰকত পতিত হয়; তাত দুষ্টসকলে নিৰ্ধাৰিত কাললৈকে তাৰেই ৰক্ত পান কৰে।
Verse 9
ततोऽवतीर्णकालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
তাৰ পাছত পুনর্জন্মৰ সময় আহিলে, যি যি যোনিত সি প্ৰৱেশ কৰে, সেই সেই জন্মতে সেই দুষ্টাত্মা সদায় অদৃষ্টপীড়িত হৈ জন্ম লয়।
Verse 10
नारीणां तु सदा कामो ह्यधिकः परिवर्तते । विशेषेण ऋतोः काले भिद्यते कामसायकैः
নাৰীৰ কামনা সদায় অধিক আৰু পুনঃপুনঃ উদয় হয় বুলি কোৱা হয়; বিশেষকৈ ঋতুকালত সেয়া যেন কামদেৱৰ বাণে বিদ্ধ হৈ জাগ্ৰত হয়।
Verse 11
परिभूता हि सा भर्त्रा ध्यायतेऽन्यं पतिं ततः । तस्याः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
যদি স্বামীয়ে তাই অপমান কৰে, তেন্তে সি আন এজনক স্বামী বুলি ভাবিবলৈ ধৰে; আৰু সেই অৱস্থাৰ পৰা জন্মা পুত্ৰে অন্যথা উত্তম বংশত কলংক আৰু অশান্তি আনে।
Verse 12
स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वं जाता महीपते । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
হে মহীপতে, তাৰ দ্বাৰা পূৰ্বে স্বৰ্গপ্ৰাপ্ত পিতৃলোক জন্মমাত্ৰতেই পতিত হয়; সেয়ে তাক ‘কুলট’—বংশভ্ৰষ্টকাৰী—বুলি কোৱা হয়।
Verse 13
तेन कर्मविपाकेन क्षयरोगी शशी ह्यभूत् । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
সেই কৰ্মৰ বিপাকত শশী ক্ষয়ৰোগে পীড়িত হ’ল; দেৱেন্দ্ৰসকলৰ লোক ত্যাগ কৰি সি মর্ত্যলোকে অৱতীৰ্ণ হ’ল।
Verse 14
तत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमित्वा नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशिनीम्
তাত তেওঁ বহু তীৰ্থ আৰু পুণ্যময় আয়তনসমূহত ভ্ৰমণ কৰি অৱশেষত নৰ্মদা মাতৃক লাভ কৰিলে, যি সকলো পাপ বিনাশিনী।
Verse 15
उपवासस्तु दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
তেওঁ উপবাস, দান, ব্ৰত আৰু নিয়ম-ধৰ্ম পালন কৰিলে; দ্বাদশ বছৰ ধৰি এই সাধনা কৰি তেওঁ পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ল।
Verse 16
स्थापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः सोमलोकमनुत्तमम्
সৰ্বপাতকনাশক মহাদেৱক স্থাপন কৰি, তেওঁ দীপ্ত প্ৰভাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ অনুত্তম সোমলোকলৈ গমন কৰিলে।
Verse 17
येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्युगसहस्राणि तस्य लोकं समश्नुते
যিমান বছৰ তেওঁ স্থাপন কৰা দেৱতাৰ পূজা চলি থাকে, সিমানেই যুগ-সহস্ৰ পৰ্যন্ত তেওঁ সেই দেৱতাৰ লোক লাভ কৰি ভোগ কৰে।
Verse 18
तेन देवान् विधानोक्तान् स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्फलं भवति नान्यथा
সেয়েহে পৃথিৱীত নৰসকলে বিধানোক্ত শাস্ত্ৰীয় নিয়ম অনুসাৰে দেৱতা স্থাপন কৰে; কিয়নো তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ফল অক্ষয়, অব্যয়—অন্যথা নহয়।
Verse 19
सोमतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । जायते स नरो भूत्वा सोमवित्प्रियदर्शनः
যি সোমতীৰ্থত স্নান কৰি ঈশ্বৰ দেৱক পূজা কৰে, সি পুনৰ মানুহ ৰূপে জন্ম লয়—সোম-তত্ত্বৰ জ্ঞানী আৰু মনোহৰ দৰ্শনযুক্ত।
Verse 20
चन्द्रप्रभासे यो गत्वा स्नानं विधिवदाचरेत् । व्याधिना नाभिभूतः स्यात्क्षयरोगेण वा युतः
যি চন্দ্ৰপ্ৰভাসলৈ গৈ বিধিমতে স্নান কৰে, সি ৰোগে দমন নহয়, আৰু ক্ষয়ৰোগতো পীড়িত নহয়।
Verse 21
चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु नरेश्वर । चतुर्दश्यामुपोष्यैव क्षीरस्य जुहुयाच्चरुम्
হে নৰেশ্বৰ ৰাজন, চন্দ্ৰহাস্যত দ্বাদশীত স্নান কৰি, চতুৰ্দশীত উপবাস কৰি, অগ্নিত ক্ষীৰ-চৰুৰ আহুতি দিব লাগে।
Verse 22
मन्त्रैः पञ्चभिरीशानं पुरुषस्त्र्यम्बकं यजेत् । हविःशेषं स्वयं प्राश्य चन्द्रहास्येशमीक्षयेत्
পাঁচ মন্ত্রে মানুহে ঈশান—পুৰুষ, ত্ৰিনয়ন প্ৰভুক যজন কৰিব লাগে; তাৰ পাছত হৱিৰ অৱশিষ্ট নিজে প্ৰসাদৰূপে গ্ৰহণ কৰি চন্দ্ৰহাস্যেশৰ দৰ্শন কৰিব।
Verse 23
अनेन विधिना राजंस्तुष्टो देवो महेश्वरः । विधिना तीर्थयोगेन क्षयरोगाद्विमुच्यते
হে ৰাজন, এই বিধিৰে মহেশ্বৰ দেৱ সন্তুষ্ট হয়; আৰু বিধিপূৰ্বক তীৰ্থ-যোগে মানুহ ক্ষয়ৰোগৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 24
सप्तभिः सोमवारैर्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । स वै कर्णकृताद्रोगान्मुच्यते पूजयञ्छिवम्
যি তাত সাতটা সোমবাৰে স্নান কৰে আৰু শিৱক পূজা কৰে, সি কৰ্ণৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ৰোগসমূহৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 25
अक्षिरोगस्तथा राजंश्चन्द्रहास्ये विनश्यति । चन्द्रहास्ये तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
হে ৰাজন, চন্দ্ৰহাস্যত চকুৰ ৰোগো নাশ হয়। আৰু যি ভক্তিভাৱে চন্দ্ৰ বা সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত চন্দ্ৰহাস্যলৈ গৈ স্নান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 26
तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहास्ये शुभशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
হে নৃপবৰশ্ৰেষ্ঠ, চন্দ্ৰহাস্যত স্নান আৰু দানৰ দ্বাৰা কৰা যি-কোনো কৰ্ম—শুভ হওক বা অশুভ—সকলোৰে ফল সম্পূৰ্ণ অক্ষয় হয়।
Verse 27
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहास्ये तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
ধন্য তেওঁলোক, মহাত্মা তেওঁলোক; তেওঁলোকৰ জন্ম সঁচাকৈ সুজীৱিত—যিসকল মানুহে চন্দ্ৰহাস্যত স্নান কৰি তাৰ পিছত গ্ৰহণ দৰ্শন কৰে।
Verse 28
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । स्नानमात्रात्तु राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
হে ৰাজেন্দ্ৰ, আগতে বাক্য, মন বা কৰ্মৰ দ্বাৰা যি পাপ কৰা হৈছিল, সেয়া সেই তীৰ্থত কেৱল স্নানমাত্ৰতেই বিনাশ হয়।
Verse 29
बहवस्तन्न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थ इव सर्वेषां परमात्मेव संस्थितम्
মহামোহে আচ্ছন্ন বহু লোক সেই তত্ত্ব নাজানে; ই যেন সকলোৰে দেহৰ ভিতৰত অৱস্থিত, পৰমাত্মাৰ দৰে সদা স্থিত।
Verse 30
पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहास्ये न संशयः
পশ্চিম সাগৰলৈ গৈ সোমতীৰ্থত যি ফল লাভ হয়, সেই সম্পূৰ্ণ ফল চন্দ্ৰহাস্যত নিশ্চয়েই লাভ হয়।
Verse 31
संक्रान्तौ च व्यतीपाते विषुवे चायने तथा । चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
সংক্রান্তি, ব্যতীপাত, বিষুব আৰু তদ্ৰূপ অয়নত—চন্দ্ৰহাস্যত স্নান কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 32
ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहास्यं न जानन्ति नर्मदायां व्यवस्थितम्
সিহঁত মূঢ়, সিহঁত দুষ্কৰ্মী; সিহঁতৰ জন্ম নিৰৰ্থক—যিসকলে নর্মদাত স্থাপিত চন্দ্ৰহাস্যক নাজানে।
Verse 33
चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन
হে ৰাজন, যি কোনোবাই চন্দ্ৰহাস্যত সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে, তাৰ গতি অনিবর্ত্য হয়; সি কেতিয়াও সোমলোকৰ পৰা উভতি নাহে।
Verse 190
अध्याय
অধ্যায় (অধ্যায়-চিহ্ন)।