Adhyaya 183
অধ্যায় ১৮৩ সংলাপৰূপে বৰ্ণিত। মাৰ্কণ্ডেয় যুধিষ্ঠিৰক কেদাৰ-সঞ্জ্ঞক তীৰ্থৰ যাত্ৰাক্ৰম আৰু বিধি কয়—কেদাৰলৈ গৈ শ্রাদ্ধ কৰিব, তীৰ্থজল পান কৰিব আৰু দেবদেবেশৰ পূজা কৰিব; তাতে কেদাৰজন্য পুণ্য লাভ হয়। তাৰ পিছত যুধিষ্ঠিৰে নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত কেদাৰ কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল, সেয়া বিস্তাৰে সোধে। মাৰ্কণ্ডেয় বৰ্ণনা কৰে—কৃতযুগৰ আদিতে পদ্মা/শ্ৰী-সম্পৰ্কীয় শাপৰ ফলত ভৃগুৰ ক্ষেত্ৰ অপবিত্ৰ আৰু “বেদবিহীন” হৈ পৰে। ভৃগুৱে সহস্ৰ বছৰ কঠোৰ তপস্যা কৰিলে; তেতিয়া শিৱ পাতালস্তৰ ভেদ কৰি লিঙ্গৰূপে প্ৰকট হয়। ভৃগুৱে স্থাণু আৰু ত্ৰ্যম্বকৰ স্তৱ কৰি ক্ষেত্ৰশুদ্ধিৰ প্ৰাৰ্থনা জনায়। শিৱে ‘আদি-লিঙ্গ’ ৰূপে কেদাৰ নাম প্ৰতিষ্ঠা কৰি, তাৰ পিছত আৰু দহটা লিঙ্গ স্থাপন কৰে; মাজত একাদশ এক অদৃশ্য সান্নিধ্য থাকে যিয়ে ক্ষেত্ৰ পবিত্ৰ কৰে। তাত দ্বাদশ আদিত্য, অষ্টাদশ দুর্গা, ষোড়শ ক্ষেত্ৰপাল আৰু বীৰভদ্ৰ-সম্পৰ্কীয় মাতৃগণ ৰক্ষাকবচৰূপে অৱস্থান কৰে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—নাঘ মাহত নিয়মে প্ৰাতঃস্নান, কেদাৰপূজা আৰু তীৰ্থত বিধিপূৰ্বক শ্রাদ্ধ কৰিলে পিতৃসকল তৃপ্ত হয়; পাপ ক্ষয় হয়, শোক নাশ হয় আৰু মঙ্গলফল লাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: ইয়াৰ পাছত, হে মহাৰাজ, কেদাৰ নামে পৰিচিত তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। তাত গৈ, হে ৰাজন, শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি পবিত্ৰ জল পান কৰি, দেৱদেৱেশ্বৰ মহাদেৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে কেদাৰ-তীৰ্থজনিত পুণ্যফল লাভ হয়।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ, নৰ্মদাৰ উত্তৰ তীৰত প্ৰভু স্বয়ং কেনেকৈ ‘কেদাৰ’ নামে স্থিত হৈছে? এই কথা বিস্তাৰকৈ কওক।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: অতীত কালত, কৃতযুগৰ আৰম্ভণিতে, শংকৰ মহেশ্বৰক ভৃগুৱে আৰাধনা কৰিছিল; আৰু ভৃগুকচ্ছত শ্ৰী (লক্ষ্মী) দেৱীয়ে তেওঁক শাপো দিছিল।
Verse 4
अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया
হৰিপ্ৰিয়া (শ্ৰী/লক্ষ্মী) ক’লে: “হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মই গ’লে এই ক্ষেত্ৰ অপবিত্ৰ হ’ব আৰু সকলো বৈদিক উপস্থিতিৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব।” এইদৰে কৈ তেওঁ প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 5
तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः
তাৰ পাছত ভৃগুৱে হাজাৰ বছৰ ধৰি অতি বিপুল তপস্যা কৰিলে—বায়ুভক্ষ হৈ, আহাৰ নকৰাকৈ নিৰাহাৰ থাকি, আৰু দীঘল সময় ধৰি ধমনীবোৰ সংযমত টানকৈ ধৰি ৰাখিলে।
Verse 6
ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम्
তেতিয়া মহেশ্বৰ লিঙ্গ-ৰূপ ধাৰণ কৰি প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰকাশ পালে; সাত পাটাল ভেদি হঠাতে উদ্ভাসিত হ’ল।
Verse 7
ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च
তাৰ পাছত ভৃগুৱে দেৱক দেখিলে—যেন খেলিমেলি ফুটি উঠা পদ্মলতা; আৰু স্থাণু তথা ত্ৰ্যম্বক দেৱক স্তৱ-স্তুতি নিবেদন কৰিলে।
Verse 8
एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने
এইদৰে স্তৱিত হৈ ভগৱানে যেন হাঁহি মাৰি ক’লে: “হে মুনি ভৃগু, বাৰে বাৰে মোৰ পৰা কি প্ৰাৰ্থনা কৰিছা?”
Verse 9
भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति
ভৃগুৱে ক’লে: “হে প্ৰভু, পঞ্চ ক্ৰোশ বিস্তৃত এই ক্ষেত্ৰ পদ্মাৰ শাপে শাপিত। ‘এই স্থান অপবিত্ৰ হ’ব, বেদবিহীন হ’ব’ বুলি কৈ দেৱী এই অঞ্চলৰ বিষয়ে ক’লে আৰু গ’ল।”
Verse 10
पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर
“হে মহেশান—যদি তুমি প্ৰসন্ন হও, হে শংকৰ—তেন্তে এনেদৰে কৰাঁ যাতে এই উত্তম তীৰ্থক্ষেত্ৰ পুনৰ পবিত্ৰতা লাভ কৰে।”
Verse 11
ईश्वर उवाच । केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ ঋষি, এই লিঙ্গ ‘কেদাৰ’ নামে আদিলিঙ্গ হ’ব। ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পাছত নিশ্চয় দহটা আন আদিলিঙ্গো প্ৰকাশ পাব।”
Verse 12
एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः
“একাদশ (লিঙ্গ) অদৃশ্য হ’ব আৰু পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ মাজমজিয়াতেই উদ্ভৱ হ’ব। সেই একাদশ—স্বয়ং বিভু—সমগ্ৰ ক্ষেত্ৰক পবিত্ৰ কৰিব।”
Verse 13
तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः
“তদ্ৰূপে মোৰ প্ৰসাদে দ্বাদশ আদিত্য মূৰ্তিধাৰী হৈ ভৃগু-ক্ষেত্ৰত বাস কৰিব, আৰু ৰোগ-দুঃখ নাশ কৰিব।”
Verse 14
दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः
“অষ্টাদশ দুৰ্গা আৰু ষোড়শ ক্ষেত্ৰপাল (ক্ষেত্ৰৰ ৰক্ষক) ভৃগু-ক্ষেত্ৰত প্ৰকাশ পাব; লগতে বীৰভদ্ৰ আৰু মাতৃসকল (মাতৃকা)ও থাকিব।”
Verse 15
पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः
“এই স্থান পবিত্ৰীকৃত হৈ চিৰদিন নিত্য ক্ষেত্ৰ হৈ থাকিব। আৰু নাগ্হ মাহত, যি জনে উষা-কালত স্নান কৰি মাহজুৰি ইন্দ্ৰিয় সংযমে থাকে…”
Verse 16
यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ःनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः
যি কেদাৰক পূজা কৰে, সি শিৱৰ ধাম/মন্দিৰলৈ গমন কৰে। হে ভাৰত! সেই তীৰ্থত স্নান কৰি পিতৃলোকক উদ্দেশ্য কৰি বিধিমতে শ্ৰাদ্ধ দান কৰিলে, তাৰ পিতামহসকল সন্তুষ্ট হয়।
Verse 17
इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम्
এইদৰে মই তোমাক কেদাৰ নামে পৰিচিত তীৰ্থৰ কথা যথাযথভাৱে বিস্তাৰে ক’লোঁ—ই পবিত্ৰ, সকলো পাপ হৰণকাৰী আৰু সকলো দুখ বিনাশকাৰী।
Verse 183
अध्याय
অধ্যায়। (পাঠৰ অধ্যায়-শিৰোনাম)