
মাৰ্কণ্ডেয় যুধিষ্ঠিৰক প্ৰসিদ্ধ গৌতমেশ্বৰ তীৰ্থলৈ আগবঢ়াৰ উপদেশ দিয়ে। এই তীৰ্থ পাপশোধক বুলি সৰ্বজনপ্ৰসিদ্ধ। গৌতম ঋষিৰ দীঘলীয়া তপস্যাত মহেশ্বৰ প্ৰসন্ন হৈ তাত প্ৰতিষ্ঠিত হয়; সেয়েহে দেৱতাৰ নাম গৌতমেশ্বৰ। দেৱ, গন্ধৰ্ব, ঋষি আৰু পিতৃ-সম্পৰ্কীয় দেৱতাসকলে এই স্থানত পৰমেশ্বৰক পূজা কৰি শ্ৰেষ্ঠ সিদ্ধি লাভ কৰিছিল বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত আচাৰ-নিৰ্দেশ দিয়া হয়—তীৰ্থস্নান, পিতৃদেৱতাৰ পূজন আৰু শিৱপূজা পাপমুক্তিৰ উপায়। বহুতে বিষ্ণুমায়াত মোহিত হৈ এই মহিমা নাজানে, তথাপি শিৱ তাত সন্নিধান বুলি গ্ৰন্থে প্ৰকাশ কৰে। ব্ৰহ্মচৰ্যসহ স্নান-অৰ্চনা কৰিলে অশ্বমেধসম পুণ্য হয়; দ্বিজাতিলৈ দান দিলে অক্ষয় ফল পোৱা যায় বুলি ঘোষণা। বিশেষ তিথি-অনুষ্ঠান: আশ্বযুজ কৃষ্ণ চতুৰ্দশীত শত দীপ দান; কাৰ্তিক অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত উপবাস আৰু ঘী, পঞ্চগব্য, মধু, দধি বা শীতল জলে অভিষেক। পুষ্প-পত্ৰ অৰ্পণত অখণ্ড বিল্বপাত বিশেষ প্ৰশংসিত। ছয় মাহ নিৰন্তৰ পূজাৰে কামনা সিদ্ধ হয় আৰু শেষত শিৱলোকপ্ৰাপ্তি ঘটে।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र गौतमेश्वरमुत्तमम् । सर्वपापहरं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “হে ৰাজেন্দ্ৰ, তাৰ পাছত উত্তম গৌতমেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত—তিনিও লোকত বিশ্ৰুত, সকলো পাপ হৰণ কৰা সেই তীৰ্থ।”
Verse 2
गौतमेन तपस्तप्तं तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । दिव्यं वर्षसहस्रं तु ततस्तुष्टो महेश्वरः
হে যুধিষ্ঠিৰ, সেই তীৰ্থত গৌতমে তপস্যা কৰিছিল—এহেজাৰ দিব্য বছৰৰ পৰ্যন্ত; তাৰ পাছত মহেশ্বৰ সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 3
प्रणम्य शिरसा तत्र स्थापितः परमेश्वरः । स्थापितो गौतमेनेशो गौतमेश्वर उच्यते
তাত শিৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰি গৌতমে পৰমেশ্বৰক স্থাপন কৰিলে। গৌতমে স্থাপন কৰা বাবে সেই ঈশ্বৰ ‘গৌতমেশ্বৰ’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 4
तत्र देवैश्च गन्धर्वैरृषिभिः पितृदैवतैः । सम्प्राप्ता ह्युत्तमा सिद्धिराराध्य परमेश्वरम्
তাত দেৱতা, গন্ধৰ্ব, ঋষি আৰু পিতৃদেৱতাসকলে পৰমেশ্বৰক আৰাধনা কৰি সৰ্বোত্তম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।
Verse 5
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । पूजयेत्परमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
সেই তীৰ্থত যি স্নান কৰি পিতৃ-দেৱতাসকলক পূজা কৰে আৰু পৰম ঈশান শিৱক আৰাধনা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 6
बहवस्तन्न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः । तत्र संनिहितं देवं शूलपाणिं महेश्वरम्
বিষ্ণুৰ মায়াত বিমোহিত হৈ বহুতে নাজানে যে তাতেই সন্নিহিত আছে ত্ৰিশূলধাৰী মহেশ্বৰ দেৱ।
Verse 7
ब्रह्मचारी तु यो भूत्वा तत्र तीर्थे नरेश्वर । स्नात्वार्चयेन्महादेवं सोऽश्वमेधफलं लभेत्
হে নৰেশ্বৰ! যি ব্ৰহ্মচাৰী হৈ সেই তীৰ্থত স্নান কৰি তাত মহাদেৱক অৰ্চনা কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 8
ब्रह्मचारी तु यो भूत्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पूजयेत्परमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
যি ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰি পিতৃ-দেৱতাসকলক তৰ্পণ দিয়ে আৰু পৰম ঈশানক পূজা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়।
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यो दानं भक्त्या दद्याद्द्विजातये । तदक्षयफलं सर्वं नात्र कार्या विचारणा
সেই তীৰ্থত যি ভক্তিভাৱে দ্বিজাতিক দান দিয়ে, সেই দানৰ সকলো ফল অক্ষয় হয়; ইয়াত বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 10
मासे चाश्वयुजे राजन् कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । स्नात्वा तत्र विधानेन दीपकानां शतं ददेत्
হে ৰাজন! আশ্বযুজ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, তাত বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি, এক শত দীপ দান কৰিব লাগে।
Verse 11
पूजयित्वा महादेवं गन्धपुष्पादिभिर्नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो मृतः शिवपुरं व्रजेत्
গন্ধ-পুষ্প আদি লৈ মহাদেৱক পূজা কৰিলে নৰ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; মৃত্যুৰ পাছত শিৱপুৰলৈ গমন কৰে।
Verse 12
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां कार्त्तिक्यां तु विशेषतः । उपोष्य प्रयतो भूत्वा घृतेन स्नापयेच्छिवम्
অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত—বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিক মাহত—উপবাস কৰি, সংযমী আৰু শুচি হৈ, ঘিউৰে শিৱক স্নান কৰাব লাগে।
Verse 13
पञ्चगव्येन मधुना दध्ना वा शीतवारिणा । स च सर्वस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
পঞ্চগব্যে, বা মধুতে, বা দধিত, বা শীতল পানীত (প্ৰভুক) স্নান কৰালে মানুহে সকলো যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 14
भक्त्या तु पूजयेत्पश्चात्स लभेत्फलमुत्तमम् । बिल्वपत्रैरखण्डैश्च पुष्पैरुन्मत्तकोद्भवैः
তাৰ পাছত ভক্তিৰে পূজা কৰিব; সি উত্তম ফল লাভ কৰে—অখণ্ড বিল্বপত্ৰ আৰু উন্মত্ত (ধতুৰা) উদ্ভৱ ফুলেৰে।
Verse 15
कुशापामार्गसहितैः कदम्बद्रोणजैरपि । मल्लिकाकरवीरैश्च रक्तपीतैः सितासितैः
কুশা আৰু অপামাৰ্গসহ, কদম্ব আৰু দ্ৰোণ ফুলেও; লগতে মল্লিকা (জুঁই) আৰু কৰবীৰ (কনেৰ) ফুলে—ৰক্ত আৰু পীত, শ্বেত আৰু শ্যাম বৰ্ণৰ—(শিৱক পূজা কৰিব লাগে)।
Verse 16
पुष्पैरन्यैर्यथालाभं यो नरः पूजयेच्छिवम् । नैरन्तर्येण षण्मासं योऽर्चयेद्गौतमेश्वरम् । सर्वान्कामानवाप्नोति मृतः शिवपुरं व्रजेत्
যি যি আন ফুল যেথা-লাভে পোৱা যায়, সেইবোৰেৰে যি নৰে শিৱক পূজা কৰে; আৰু যি ছয় মাহ ধৰি অবিৰতভাৱে গৌতমেশ্বৰক অৰ্চনা কৰে—সেই নৰে সকলো কামনা লাভ কৰে, আৰু মৃত্যুৰ পিছত শিৱপুৰলৈ গমন কৰে।
Verse 179
अध्याय
অধ্যায়—এই পবিত্ৰ অধ্যায়ৰ শিৰোনাম।