
মাৰ্কণ্ডেয় ঋষিয়ে ৰজাক উপদেশ দিয়ে কয় যে পৃথিৱীত দুৰ্লভ পুণ্যতীৰ্থ পিংগলাবর্তলৈ গৈ পিংগলেশ্বৰৰ সান্নিধ্য লাভ কৰিলে বাক্, মন আৰু কৰ্মজাত পাপ লয় পায়। তেওঁ কয়, দেবখাতত স্নান আৰু দান কৰিলে অক্ষয় ফল হয়; যুধিষ্ঠিৰৰ প্ৰশ্ন অনুসৰি সেই কুণ্ডৰ উৎপত্তি-কথা বৰ্ণনা কৰে। অন্তৰ্কথাত ৰুদ্ৰ (শিৱ) কমণ্ডলু ধৰি দেৱতাসকলৰ সৈতে ত্ৰিশূল-শুদ্ধিৰ বাবে বিচৰণ কৰে। দেৱতাসকলে নানা তীৰ্থত স্নান কৰি জল এক পাত্ৰত সঞ্চয় কৰে; ত্ৰিশূল শুদ্ধ হোৱাৰ পাছত ভৃগুকচ্ছত উপস্থিত হৈ অগ্নিক আৰু ৰোগাক্ৰান্ত, পিংগল-নয়ন পিংগলক মহেশ্বৰ ধ্যানত ঘোৰ তপস্যা কৰি থকা দেখে। দেৱতাসকলে শিৱক প্ৰাৰ্থনা কৰে—পিংগলক সুস্থ কৰক যাতে তেওঁ অৰ্ঘ্য-হবি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে; শিৱ আদিত্যসদৃশ ৰূপ ধৰি তাৰ ব্যাধি দূৰ কৰি দেহ নবীন কৰে। সকলো প্ৰাণীৰ মঙ্গলৰ বাবে শিৱৰ স্থায়ী উপস্থিতি পিংগলে বিচাৰে—ৰোগশমন, পাপনাশ আৰু কল্যাণবৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে। তেতিয়া শিৱ দেৱতাসকলক আদেশ দিয়ে—তাঁৰ উত্তৰে দিৱ্য দেবখাত খনন কৰি সঞ্চিত তীৰ্থজল তাত নিক্ষেপ কৰক; সেই জল সৰ্বপাৱন আৰু ৰোগনাশক হয়। ৰবিবাৰে স্নান, নর্মদাজলে স্নান, শ্রাদ্ধ-দান আৰু পিংগেশ পূজাৰ বিধান, লগতে জ্বৰ, চর্মৰোগ, কুষ্ঠসদৃশ ব্যাধিৰ শমন-প্ৰায়শ্চিত্তফল বৰ্ণিত; বিশেষকৈ বহু ৰবিবাৰ পুনঃপুনঃ স্নান কৰি দ্বিজক তিলপাত্ৰ দান কৰাৰ নিয়মো আছে। শেষত দেবখাত-স্নানৰ শ্রেষ্ঠতা আৰু পিতৃকাৰ্যৰ পাছত পিংগলেশ্বৰ পূজাৰ ফল অশ্বমেধ-বাজপেয় সমান বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं कामिकं भुवि दुर्लभम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল, উত্তম পিঙ্গলাবর্তলৈ যোৱা উচিত—সৰ্বগুণসমৃদ্ধ, কামনা-পূৰক তীৰ্থ, পৃথিৱীত দুষ্প্ৰাপ্য পবিত্ৰ স্থান।
Verse 2
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । पिङ्गलेश्वरमासाद्य तत्सर्वं विलयं व्रजेत्
বাক্য, মন বা কৰ্মৰ দ্বাৰা পূৰ্বে যি পাপ কৰা হৈছিল, পিঙ্গলেশ্বৰক প্ৰাপ্ত হ’লে সেয়া সকলো বিলীন হৈ নাশ পায়।
Verse 3
तत्र स्नानं च दानं च देवखाते कृतं नृप । अक्षयं तद्भवेत्सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
হে নৃপ, তাত দেবখাতে কৰা স্নান আৰু দানৰ ফল অক্ষয় হয়; এইদৰে শংকৰ (শিৱ)ে ঘোষণা কৰিলে।
Verse 4
पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु समुद्धृत्य शुभोदकम् । मुक्तं तत्र सुरैः खात्वा देवखातं ततोऽभवत्
পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থৰ পৰা শুভ জল সংগ্ৰহ কৰি, দেৱতাসকলে তাত উন্মুক্ত কৰিলে; আৰু খাত খনন কৰাত পৰৱৰ্তীতে সেই স্থান ‘দেৱখাত’ নামে খ্যাত হ’ল।
Verse 5
युधिष्ठिर उवाच । कथं तु देवखातं तत्संजातं द्विजसत्तम । सुराः सर्वे कथं तत्र मुमुचुर्वारि तीर्थजम् । सर्वं कथय मे विप्र श्रवणे लम्पटं मनः
যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দ্বিজসত্তম, ‘দেৱখাত’ নামে সেই পবিত্ৰ স্থান কেনেকৈ উদ্ভৱ হ’ল? আৰু সকলো দেৱতাই তীৰ্থজাত জল তাত কেনেকৈ ঢালিলে? হে ব্ৰাহ্মণ, সকলো কওক—শুনিবলৈ মোৰ মন আকুল আৰু লীন।
Verse 6
श्रीमार्कण्डेय उवाच । यदा तु शूलशुद्ध्यर्थं रुद्रो देवगणैः सह । बभ्राम पृथिवीं सर्वां कमण्डलुधरः शुभाम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: যেতিয়া শূলৰ শুদ্ধিৰ বাবে ৰুদ্ৰ দেৱগণৰ সৈতে, পবিত্ৰ কমণ্ডলু ধৰি, সমগ্ৰ শুভ পৃথিৱী জুৰি ভ্ৰমণ কৰিছিল।
Verse 7
प्रभासाद्येषु तीर्थेषु स्नानं चक्रुः सुरास्तदा । सर्वतीर्थोत्थितं तोयं पात्रे वै निहितं तु तैः
তেতিয়া দেৱতাসকলে প্ৰভাস আদি তীৰ্থসমূহত স্নান কৰিলে; আৰু সকলো তীৰ্থৰ পৰা উদ্ভূত জল তেওঁলোকে এক পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি ৰাখিলে।
Verse 8
शूलभेदमनुप्राप्य शूलं शुद्धं तु शूलिनः । तत्रोत्थमुदकं गृह्य आगता भृगुकच्छके
শূলভেদত উপনীত হৈ—য’ত শূলধাৰী শিৱৰ ত্ৰিশূল শুদ্ধ হৈছিল—তাত উত্থিত পবিত্ৰ জল গ্ৰহণ কৰি তেওঁলোকে ভৃগুকচ্ছলৈ আহিল।
Verse 9
तत्रापश्यंस्ततो ह्यग्निं च पिङ्गलाक्षं च रोगिणम् । तपस्युग्रे व्यवसितं ध्यायमानं महेश्वरम्
তাত তেওঁলোকে অগ্নিক দেখিলে—পিঙ্গল-নয়ন, ৰোগে পীড়িত—উগ্ৰ তপস্যাত দৃঢ়, মহেশ্বৰক ধ্যান কৰি থকা।
Verse 10
हविर्भागैस्तु विप्राणां राज्ञां चैवामयाविनाम् । दृष्ट्वा तु बहुरोगार्तमग्निं देवमुखं सुराः । प्राहुस्ते सहिता देवं शङ्करं लोकशङ्करम्
বহু ৰোগে কাতৰ অগ্নি—দেৱমুখ—দেখি, আৰু ব্ৰাহ্মণ তথা ৰজাসকলৰ হৱিৰ্ভাগো ব্যাহত হোৱা লক্ষ্য কৰি, দেৱতাসকলে একেলগে লোকমঙ্গলকাৰী শংকৰদেৱক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 11
देवा ऊचुः । प्रसादः क्रियतां शम्भो पिङ्गलस्यामयाविनः । यथा हि नीरुजः कायो हविषां ग्रहणक्षमः । पुनर्भवति पिङ्गस्तु तथा कुरु महेश्वर
দেৱাসকলে ক’লে: “হে শম্ভু, ৰোগাক্ৰান্ত পিঙ্গলৰ ওপৰত কৃপা কৰা, যেন তেওঁৰ দেহ নীৰোগ হৈ পুনৰ হৱি গ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। হে মহেশ্বৰ, পিঙ্গাক আগৰ দৰে পুনৰ স্থাপন কৰা।”
Verse 12
ईश्वर उवाच । भोभोः सुरा हि तपसा तुष्टोऽहं वो विशेषतः । वचनाच्च विशेषेण ददाम्यभिमतं वरम्
ঈশ্বৰে ক’লে: “হে দেৱসকল, তোমালোকৰ তপস্যাৰ বাবে মই বিশেষভাৱে সন্তুষ্ট, আৰু তোমালোকৰ বাক্যৰ বাবে তাতো অধিক। তোমালোকৰ অভীষ্ট বৰ মই দিছোঁ।”
Verse 13
पिङ्गल उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दीयते देव चेप्सितम् । चन्द्रादित्यौ च नयने कृत्वात्र कलया स्थितः
পিঙ্গলে ক’লে: হে দেৱেশ, যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা, তেন্তে ইচ্ছিত বৰ দিয়া। চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যক ইয়াত মোৰ দুটা নয়ন কৰি, তোমাৰ দিৱ্য কলাৰে এই স্থানত অৱস্থিত থাকা।
Verse 14
तथा पुनर्नवः कायो भवेद्वै मम शङ्कर । तथा कुरु विरूपाक्ष नमस्तुभ्यं पुनः पुनः
আৰু হে শংকৰ, মোৰ দেহ পুনৰ নৱীন হওক। তেনেকৈয়ে কৰা, হে বিৰূপাক্ষ; মই তোমাক পুনঃ পুনঃ নমস্কাৰ কৰোঁ।
Verse 15
मार्कण्डेय उवाच । ततः स भगवाञ्छम्भुर्मूर्तिमादित्यरूपिणीम् । कृत्वा तु तस्य तद्रोगमपानुदत शङ्करः
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া ভগৱান শম্ভুৱে সূৰ্যৰূপ মূৰ্তি ধৰি, তাৰ ৰোগ দূৰ কৰিলে; এইদৰে শংকৰে তাৰ ব্যাধি অপসাৰণ কৰিলে।
Verse 16
ततः पुनर्नवीभूतः पुनः प्रोवाच शङ्करम् । अत्रैव स्थीयतां शम्भो तथैव भास्करः स्वयम्
পুনৰ নৱীন হৈ সি আকৌ শংকৰক ক’লে: হে শম্ভো, ইয়াতেই অৱস্থিত থাকা; আৰু ভাস্কৰ, সূৰ্যদেৱ স্বয়ংও তেনেকৈয়ে ইয়াত থাকক।
Verse 17
प्राणिनामुपकाराय रोगाणामुपशान्तये । पापानां ध्वंसनार्थाय श्रेयसां चैव वृद्धये
প্ৰাণীৰ উপকাৰৰ বাবে, ৰোগসমূহৰ উপশান্তিৰ বাবে, পাপৰ ধ্বংসৰ অৰ্থে, আৰু কল্যাণ তথা শ্ৰেয়সৰ বৃদ্ধিৰ বাবে।
Verse 18
एवमुक्तस्तु भगवान्पिङ्गलेन महात्मना । अवतारं च कृतवान् गीर्वाणानिदमब्रवीत्
মহাত্মা পিঙ্গলৰ এই বাক্য শুনি ভগৱানে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সম্মতি দিলে আৰু দেৱতাসকলক এই বাক্য ক’লে।
Verse 19
ईश्वर उवाच । मुञ्चध्वमुदकं देवास्तीर्थेभ्यो यत्समाहृतम् । मम चोत्तरतः कृत्वा खातं देवमयं शुभम्
ঈশ্বৰ ক’লে: “হে দেৱসকল, তীৰ্থসমূহৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা জল ঢালি দিয়া; আৰু মোৰ উত্তৰ দিশে শুভ, দেৱময় খাত (কুণ্ড) খনন কৰা।”
Verse 20
तत्र निक्षिप्यतां वारि सर्वरोगविनाशनम् । सर्वपापहरं दिव्यं सर्वैरपि सुरादिभिः
তাত সেই জল স্থাপন কৰা হওক—দিব্য, সকলো পাপ হৰণকাৰী, সকলো ৰোগ বিনাশকাৰী—দেৱতাসকল আদি সকলোৱে একেলগে।
Verse 21
एवमुक्ताः सुराः सर्वे खातं कृत्वा तथोत्तरे । वयस्त्रिंशत्कोटिगणैर्मुक्तं तत्तीर्थजं जलम्
এইদৰে আদেশ পাই সকলো দেৱতাই উত্তৰ দিশে সেই খাত খনন কৰিলে; আৰু তীৰ্থজাত জল ত্ৰিশ কোটি গণৰ দলে দলে তাত মুক্ত কৰিলে।
Verse 22
प्रोचुस्ते सहिताः सर्वे विरूपाक्षपुरोगमाः । यः कश्चिद्देवखातेऽस्मिन्मृदालम्भनपूर्वकम्
তাৰপিছত তেওঁলোকে সকলোৱে একেলগে—বিৰূপাক্ষৰ নেতৃত্বত—এইদৰে ঘোষণা কৰিলে: “যি কোনো এই দেৱখাতাত প্ৰথমে পবিত্ৰ মাটি (ক্ৰিয়াৰ বাবে) গ্ৰহণ কৰে…”
Verse 23
स्नानं कृत्वा रविदिने संस्नाय नर्मदाजले । श्राद्धं कृत्वा पितृभ्यो वै दानं दत्त्वा स्वशक्तितः
ৰবিবাৰে স্নান কৰি, নর্মদাৰ পবিত্ৰ জলত ভালদৰে স্নান কৰি; পিতৃলোকৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি, আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিয়া…
Verse 24
पूजयिष्यति पिङ्गेशं तस्य वासस्त्रिविष्टपे । भविष्यति सुरैरुक्तं शृणोति सकलं जगत्
সেয়ে পিঙ্গেশক পূজা কৰিব; তাৰ বাবে ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)ত বাস হ’ব। দেবতাসকলে কোৱা এই বাণী সমগ্ৰ জগত শুনে।
Verse 25
आमया भुवि मर्त्यानां क्षयरोगविचर्चिकाः । व्याधयो विकृताकाराः कासश्वासज्वरोद्भवाः
পৃথিৱীত মর্ত্যলোকৰ মাজত ৰোগ উদ্ভৱ হয়—ক্ষয়ৰোগ আৰু চর্মৰ বিকাৰ; দেহ বিকৃত কৰা নানা ব্যাধি, লগতে কাশি, শ্বাসকষ্ট আৰু জ্বৰ।
Verse 26
एकद्वित्रिचतुर्थाहा ये ज्वरा भूतसम्भवाः । ये चान्ये विकृता दोषा दद्रुश्च कामलं तथा
এদিন-দুইদিন-তিনদিন-চাৰিদিন ধৰি থকা জ্বৰ—যিবোৰক ভূতসম্ভৱ বুলি কোৱা হয়—আৰু আন বিকৃত দোষসমূহ, দাদ আৰু কামলা (জণ্ডিস)ও; এই সকলো ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 27
दिनैस्ते सप्तभिर्यान्ति नाशं स्नानैर्रवेर्दिने । शतभेदप्रभिन्ना ये कुष्ठा बहुविधास्तथा
ৰবিবাৰে কৰা স্নানৰ দ্বাৰা সেই ৰোগসমূহ সাত দিনৰ ভিতৰতে নাশ হয়। সয়ভেদে বিভক্ত কুষ্ঠৰ নানা প্ৰকাৰো তেনেদৰে (দূৰ হয়)।
Verse 28
शतमादित्यवाराणां स्नायादष्टोत्तरं तु यः । सम्पूज्य शङ्करं दद्यात्तिलपात्रं द्विजातये
যি জনে একশ আঠটা আদিত্যবাৰে স্নান কৰে আৰু বিধিপূৰ্বক শংকৰক পূজা কৰি দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক তিলভৰা পাত্ৰ দান কৰে, সি প্ৰতিশ্ৰুত পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 29
नश्यन्ति तस्य कुष्ठानि गरुडेनेव पन्नगाः । एवमुक्त्वा गताः सर्वे त्रिदशास्त्रिदशालयम्
তাঁৰ কুষ্ঠৰোগ নাশ হয়—যেন গৰুড়ৰ আগত সাপ বিলীন হয়। এইদৰে কৈ সকলো ত্ৰিদশ দেৱতা নিজৰ ত্ৰিদশালয়, দিৱ্য ধামলৈ গ’ল।
Verse 30
मार्कण्डेय उवाच । नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरित्सु च । स्नानं समाचरेन्नित्यं नरः पापैः प्रमुच्यते
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নদীসমূহত, দেবখাতৰ কুণ্ডসমূহত, তডাগ (পুখুৰী) আৰু সৰিত-ধাৰাত নৰে নিত্য স্নান কৰা উচিত; তেনে কৰিলে সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 31
षष्टितीर्थसहस्रेषु षष्टितीर्थशतेषु च । यत्फलं स्नानदानेषु देवखाते ततोऽधिकम्
ষাঠি হাজাৰ তীৰ্থত আৰু ষাঠি শত তীৰ্থতো স্নান-দান কৰি যি ফল লাভ হয়, দেবখাতত তাৰো অধিক ফল প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 32
देवखातेषु यः स्नात्वा तर्पयित्वा पितॄन्नृप । पूजयेद्देवदेवेशं पिङ्गलेश्वरमुत्तमम्
হে নৃপ, যি জনে দেবখাতত স্নান কৰি পিতৃসকলক তৰ্পণ দিয়ে আৰু দেৱদেৱেশ, উত্তম পিঙ্গলেশ্বৰক পূজা কৰে, সি মহাপুণ্য লাভ কৰে।
Verse 33
सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य वाजपेयस्य भारत । द्वयोः पुण्यमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
হে ভাৰত! সি অশ্বমেধ যজ্ঞ আৰু বাজপেয় যজ্ঞ—উভয়ৰ পুণ্য লাভ কৰে; ইয়াত সন্দেহ বা বিচাৰ কৰাৰ একো প্ৰয়োজন নাই।
Verse 176
अध्यायः
অধ্যায় (অধ্যায়-শিৰোনাম/চিহ্ন)।