Adhyaya 169

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम् । माण्डव्यो यत्र संसिद्ध ऋषिर्नारायणस्तथा

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পিছত মানুহে আন এক পৰম তীৰ্থলৈ যাব লাগে—পুণ্যময় আৰু পাপপ্ৰণাশক—য’ত ঋষি মাণ্ডব্যে সিদ্ধি লাভ কৰিছিল, আৰু তদ্ৰূপ ঋষি নাৰায়ণেও।

Verse 2

नारायणेन शुश्रूषा शूलस्थेन कृता पुरा । तत्र स्नात्वा महाराज मुच्यते पापकञ्चुकात्

পূৰ্বকালত নাৰায়ণে শূলত স্থিত হৈ তাত সেৱা-শুশ্ৰূষা কৰিছিল। সেই ঠাইত স্নান কৰিলে, হে মহাৰাজ, মানুহ পাপৰ আৱৰণৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतल्लोकेषु यत्त्वया कथितं मुने । न दृष्टं न श्रुतं तात शूलस्थेन तपः कृतम्

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে মুনি, আপুনি যি ক’লে সেয়া জগতসমূহত আশ্চৰ্য। হে তাত, মই কেতিয়াও নেদেখিলোঁ নুশুনিলোঁ যে শূলত স্থিত হৈ তপস্যা কৰা হয়।

Verse 4

एतत्सर्वं कथय मे ऋषिभिः सहितस्य वै । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं माण्डव्यस्य कुतूहलात्

ঋষিসকলৰ সঙ্গত বহি থকা মোৰ আগত এই সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ কওক, নিশ্চয়। মাণ্ডব্য বিষয়ে আৰু এই পবিত্ৰ তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বিষয়ে মোৰ কৌতূহল আছে।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तपुरा त्रेतायुगे क्षितौ । लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজন, শুনা—পুৰাতন কালত, ত্ৰেতাযুগে পৃথিৱীত যি ঘটিছিল। লোকপাল সদৃশ এক মহামতি ৰজা আছিল, নাম দেৱপন্ন।

Verse 6

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा । प्रजा ररक्ष यत्नेन पिता पुत्रानिवौरसान्

সেই ৰজা ধৰ্মজ্ঞ আৰু কৃতজ্ঞ আছিল, যজ্ঞকাৰী, সদায় দানত ৰত। তেওঁ যত্নেৰে প্ৰজাক ৰক্ষা কৰিছিল, যেন পিতাই নিজৰ ঔৰস পুত্ৰসকলক ৰক্ষা কৰে।

Verse 7

दात्यायनी प्रिया भार्या तस्य राज्ञो वशानुगा । हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता

সেই ৰজাৰ প্ৰিয়া পত্নী দাত্যায়নী আছিল, যি তেওঁৰ আদেশ অনুসৰণকাৰিণী। হাৰ আৰু নূপুৰৰ ঝংকাৰ ধ্বনিয়ে তাই সদায় ৰৱিত হৈ থাকিছিল।

Verse 8

परस्परं तयोः प्रीतिर्वर्धतेऽनुदिनं नृप । वंशस्तम्बे स्थितो राजा संशास्ति पृथिवीमिमाम्

হে নৃপ! তেওঁলোকৰ পৰস্পৰ প্ৰীতি দিনেদিনে বৃদ্ধি পাইছিল। বংশৰ স্তম্ভৰ দৰে স্থিত হৈ ৰজাই এই পৃথিৱী সু-শাসনে শাসন কৰিছিল।

Verse 9

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां धनवाहनसंयुताम् । अलंकृतो गुणैः सर्वैरनपत्यो महीपतिः

হস্তী-অশ্ব-ৰথে পৰিপূৰ্ণ সেনা, ধন আৰু বাহনে সমৃদ্ধ সেই মহীপতি আছিল। সকলো গুণে অলংকৃত হ’লেও ৰজা নি:সন্তান আছিল।

Verse 10

दुःखेन महताविष्टः संतप्तः सन्ततिं विना । स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत

হে ভাৰত! সন্ততি নথকাৰ দুখে তেওঁ গভীৰভাৱে আৱিষ্ট হৈছিল, শোকত দগ্ধ হৈছিল। তথাপি তেওঁ নিত্য স্নান আৰু হোমত ৰত হৈ দ্বাদশ বছৰ ধৰি অচল আছিল।

Verse 11

व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान् । आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्

তেওঁ পত্নীসকলৰ সৈতে ব্ৰত, উপবাস আৰু নিয়মত অচল হৈ থাকিল। তেওঁ মুণ্ডমৰ্দিনী ভগৱতী চামুণ্ডাৰ আৰাধনা কৰিছিল।

Verse 12

स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना । जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने

বহু স্তোত্ৰ, ভক্তি আৰু পূজাবিধিত একাগ্ৰ সমাধিৰে তেওঁ স্তৱ কৰিছিল— “জয় বাৰাহী! জয় চামুণ্ডে! জয় দেবী ত্ৰিলোচনে!”

Verse 13

ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते । प्रचण्डे भैरवे रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि

হে ব্ৰাহ্মী, হে ৰৌদ্ৰী, হে কৌমাৰী, হে কাত্যায়নী—তোমাক নমস্কাৰ। হে প্ৰচণ্ডে, হে ভৈৰৱী, হে ৰৌদ্ৰী—আকাশগামী যোগিনী, তোমাক প্ৰণাম!

Verse 14

नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे । राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत्

ত্ৰিলোকত—চৰাচৰ সকলোতে—তোমাৰ পৰা হীন একো নাই। ৰজাই এইদৰে স্তৱ কৰিলে; দেৱী সন্তুষ্ট হৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 15

वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते । आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम्

তোমাৰ মনত যি ইচ্ছা আছে, সেয়া যথাকাম বাছি লোৱা। তোমাৰ ভক্তিৰে আৰাধিত হৈ মই সন্তুষ্ট; মই তোমাক বৰ দিম।

Verse 16

देवपन्न उवाच । यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् । पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर

দেৱপন্ন ক’লে: হে দেৱেশী, যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা আৰু যদি মই বৰ ল’বলৈ যোগ্য হওঁ, তেন্তে পুত্ৰ-সন্তানহীন দুখত দগ্ধ মোক এই যন্ত্ৰণাৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা।

Verse 17

सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे । अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि

মোৰ সন্তান-ধাৰা বৃদ্ধি কৰাঁ; মোৰ গোত্ৰৰ ৰক্ষা কৰাঁ। কিয়নো ইয়াত অপুত্ৰ লোকৰ ঘৰ সঁচাকৈয়ে শ্মশান সদৃশ।

Verse 18

पितरस्तस्य नाश्नन्ति देवता ऋषिभिः सह । क्रियमाणेऽप्यहरहः श्राद्धे मत्पितरः सदा

তেওঁৰ পিতৃলোক ভোজন গ্ৰহণ নকৰে, ঋষিসকলৰ সৈতে দেৱতাসকলেও নহয়; প্ৰতিদিন শ্ৰাদ্ধ কৰিলেও মোৰ পিতৃসকল সদায় অতৃপ্ত থাকে।

Verse 19

दर्शयन्ति सदात्मानं स्वप्ने क्षुत्पीडितं मम । इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता

মোৰ নিজৰ পিতৃলোক সপোনত বাৰে বাৰে দেখা দিয়ে, ক্ষুধাৰ যন্ত্রণাত কাতৰ। ৰজাৰ এই বাক্য শুনি দেৱী ধ্যানত প্ৰবেশ কৰিলে।

Verse 20

दिव्येन चक्षुषा दृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । प्रसन्नवदना देवी राजानमिदमब्रवीत्

দেৱীয়ে দিব্য দৃষ্টিৰে ত্ৰিলোক—চৰাচৰসহ—দেখিলে। তাৰ পাছত প্ৰসন্ন মুখে দেৱীয়ে ৰজাক এই বাক্য ক’লে।

Verse 21

सन्तानं नास्ति ते राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यजस्व यज्ञपुरुषमपत्यं नास्ति तेऽन्यथा

হে ৰাজন, ত্ৰিলোকত—চৰাচৰ সকলোত—তোমাৰ বাবে কোনো সন্তান নাই। সেয়ে যজ্ঞপুৰুষৰ আৰাধনা কৰা; নতুবা তোমাৰ সন্তান লাভ নহ’ব।

Verse 22

मया दृष्टं महीपाल त्रैलोक्यं दिव्यचक्षुषा । एवमुक्त्वा गता देवी राजा स्वगृहमागमत्

হে মহীপাল, মই দিব্যচক্ষুৰে ত্ৰিলোক দেখিলোঁ। এইদৰে কৈ দেৱী গুচি গ’ল, আৰু ৰজা নিজৰ গৃহলৈ উভতি আহিল।

Verse 23

इयाज यज्ञपुरुषं संजाता कन्यका ततः । तेजस्विनी रूपवती सर्वलोकमनोहरा

তেওঁ যজ্ঞ-পুৰুষক ভক্তিভাৱে পূজা কৰিলে; তাৰ পাছত এগৰাকী কন্যা জন্মিল। তাই তেজস্বিনী, ৰূপৱতী আৰু সকলো লোকৰ মনোহৰ আছিল।

Verse 24

देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी नास्ति कामिनी । तस्या नाम कृतं पित्रा हर्षात्कामप्रमोदिनी

দেৱ আৰু গন্ধৰ্বলোকতো তাইৰ দৰে কোনো কামিনী নাছিল। আনন্দত পিতৃয়ে তাইৰ নাম ৰাখিলে ‘কাম-প্ৰমোদিনী’—যি কামনাক আনন্দ দিয়ে।

Verse 25

ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् । हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता

তাৰ পাছত সময়ৰ সৈতে তাই ডাঙৰ হ’ল আৰু নিজৰ ৰূপে জগতক বিস্মিত কৰিলে। তাইৰ গতি হাঁসৰ লীলাৰ দৰে সুশোভিত; ভ্ৰূযুগল মনোৰম; আৰু স্তনৰ ভাৰে অলপ নত হৈ থাকিল।

Verse 26

रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला । दिव्यानुलेपनवती सखीभिः सा सुरक्षिता

তাই ৰক্তবৰ্ণ মালা আৰু বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল, কুণ্ডল আৰু অলংকাৰত দীপ্তিময় আছিল। দিৱ্য সুগন্ধি লেপে বিভূষিতা, সখীসকলে তাইক সাৱধানে ৰক্ষা কৰিছিল।

Verse 27

कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते । भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी

তাইৰ কুচমধ্যত থকা হাৰ বিদ্যুৎ-মালাৰ দৰে দীপ্তি দিছিল। তাইৰ কেশ ভ্ৰমৰৰ দৰে ক’লা; ওঁঠ বিম্বফল সদৃশ; আৰু হাঁহি মনোহৰ আছিল।

Verse 28

कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां पिबन्तीवाथ कामिनः । चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैराकर्षन्तीव मन्मथम्

কাণলৈকে বিস্তৃত নয়নে যেন প্ৰেমিকসকলক দৃষ্টিৰে পান কৰি লয়; আৰু চন্দ্ৰসম তাম্বুলৰ সুগন্ধে যেন মন্মথকো নিজৰ ফালে আকর্ষণ কৰে।

Verse 29

कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा । निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा

তেওঁৰ গ্ৰীৱা শঙ্খৰ দৰে, কঁকাল সৰু-সুন্দৰ; পদ, আঙুলি আৰু নখ তাম্ৰ-ৰঙা আভাযুক্ত। গভীৰ নাভি, সুগঠিত নিতম্ব, ৰম্ভাৰ দৰে উৰু, আৰু সুদাঁত—তেওঁ শুভ আৰু মনোমোহা আছিল।

Verse 30

मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी । एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता

মাতা-পিতা আৰু সুহৃদবৰ্গৰ মাজত অতি প্ৰিয়, ক্ৰীড়াৰ আনন্দ সদায় বৃদ্ধি কৰা সেই বালিকা একদিন সখীসকলৰ দলে সৈতে ওলাই গ’ল।

Verse 31

चन्दनागरुतांबूलधूपसौमनसाञ्चिता । गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने

চন্দন, আগৰু, তাম্বুল, ধূপ আৰু সুগন্ধি ফুলেৰে সজ্জিত হৈ, ফুল-ধূপ আদি উপচাৰ লৈ তেওঁ দেৱীৰ পূজালৈ গ’ল।

Verse 32

तडागतट उत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान् । चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा

তডাগৰ তট এৰি, ভূষণ আৰু অঙ্গবেষ্টন বস্ত্ৰ আঁতৰাই থৈ; তাৰপিছত সৰসীসকল পানীৰ মাজলৈ গৈ সৰোবৰত ক্ৰীড়া কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 33

क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले । राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत्

তাই সখীসকলৰ সৈতে নিৰ্মল জলে ক্ৰীড়া কৰি থকা দেখি, শম্বৰ নামৰ এক ৰাক্ষস শ্যেন (বাজ) ৰূপ ধৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 34

गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी । खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि

জলৰ মাজত থকা সেই কামমোদিনীক সি ধৰি পেলালে; দুষ্টাত্মা সি অলংকাৰসমূহো লৈ আকাশলৈ উৰি উঠিল।

Verse 35

वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः

তাৰ পাছত সি সেই কামিনীক লৈ বায়ুমাৰ্গে গ’ল, হে ভাৰত; আৰু য’ত মহামুনি জলত আছিল, তাত কুণ্ডল আদি অলংকাৰ খসি পৰিল।

Verse 36

माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः । लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे

নর্মদাৰ তীৰত মাণ্ডব্য মুনি, কাঠৰ দৰে ইন্দ্ৰিয় সংযত কৰি, মাহেশ্বৰ পবিত্ৰ স্থানে লীন আছিল—নাৰায়ণৰ পৰম পদত স্থিৰ।

Verse 37

तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः । तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम्

আৰু তেওঁৰ ভ্ৰাতা, অনুচৰ হৈ ভ্ৰাতাৰ শুশ্ৰূষাত ৰত; তপ আৰু জপে কৃশ হৈ, দেৱ জনাৰ্দনক ধ্যান কৰিছিল।

Verse 169

। अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-বিভাগ সূচক কলফন)।