Adhyaya 168

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे रोधस्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নর্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত অঙ্কূৰেশ্বৰ নামৰ উত্তম তীৰ্থ আছে; ই সকলো গুণেৰে সমৃদ্ধ আৰু ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত।

Verse 2

यत्र सिद्धं महारक्ष आराध्य तु महेश्वरम् । शङ्करं जगतः प्राणं स्मृतिमात्रावहारिणम्

তাত এক মহাবলী ৰাক্ষসে মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰি সিদ্ধি লাভ কৰিলে—শংকৰ, জগতৰ প্ৰাণস্বৰূপ, যাঁক কেৱল স্মৰণ কৰিলেই অনুগ্ৰহ দান কৰে।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किं तद्रक्षो द्विजश्रेष्ठ किंनाम कस्य वान्वये । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সেই ৰাক্ষস কোন আছিল—তাৰ নাম কি, আৰু কোন বংশত জন্ম? হে নিৰ্দোষ, এই সকলো বিস্তাৰে মোক কওক।

Verse 4

अज्ञानतिमिरान्धा ये पुमांसः पापकारिणः । युष्मद्विधैर्दीपभूतैः पश्यन्ति सचराचरम्

অজ্ঞানৰ তিমিৰে অন্ধ হৈ পাপ কৰোঁতা মানুহে, চলমান-অচল সমগ্ৰ জগতকো দেখে—কেৱল তোমালোকৰ দৰে দীপস্বৰূপ ঋষিসকলৰ আলোকৰ বলত।

Verse 5

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । स्मितं कृत्वा बभाषे तां कथां पापप्रणाशनीम्

ধৰ্মপুত্ৰৰ বাক্য শুনি মুনীশ্বৰ মাৰ্কণ্ডেয় মৃদু হাসি দিলে, আৰু তাৰ পাছত পাপনাশিনী সেই পবিত্ৰ কাহিনী ক’লে।

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्यो नाम पार्थिव । वेदशास्त्रप्रवक्ता च साक्षाद्वेधा इवापरः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ৰাজন, ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ পুলস্ত্য নামে এজন আছিল; তেওঁ বেদ-শাস্ত্ৰৰ প্ৰবক্তা, যেন সাক্ষাৎ দ্বিতীয় বিধাতা।

Verse 7

तृणबिन्दुसुता तस्य भार्यासीत्परमेष्ठिनः । तस्य धर्मप्रसङ्गेन पुत्रो जातो महामनाः

হে ৰাজন! তৃণবিন্দুৰ কন্যাই সেই পৰমেষ্ঠীৰ পত্নী আছিল। ধৰ্মময় সংযোগৰ ফলত তাত এক মহামনা পুত্ৰ জন্মিল।

Verse 8

यस्माद्वेदेतिहासैश्च सषडङ्गपदक्रमाः । विश्रान्ता ब्रह्मणा दत्ता नाम विश्रवसेति च

যিহেতু বেদ আৰু ইতিহাসসমূহ—ষড়ঙ্গসহ আৰু পদক্ৰম পাঠসহ—তাঁৰ ওচৰত আশ্ৰয় পাইছিল আৰু ব্ৰহ্মাই সেয়া তাঁক দান কৰিছিল, সেইহেতু তেওঁৰ নাম ‘বিশ্ৰৱস’ হ’ল।

Verse 9

कस्मिंश्चिदथ काले च भरद्वाजो महामुनिः । स्वसुतां प्रददौ राजन्मुदा विश्रवसे नृप

তাৰ পাছত কোনো এক সময়ত, হে ৰাজন, মহামুনি ভৰদ্বাজে আনন্দেৰে নিজৰ কন্যাক বিশ্ৰৱসক বিবাহত দান কৰিলে, হে নৃপ।

Verse 10

स तया रमते सार्धं पौलोम्या मघवा इव । मुदा परमया राजन्ब्राह्मणो वेदवित्तमः

সেই বেদবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণজন, হে ৰাজন, পৗলোমীৰ সৈতে মঘৱা (ইন্দ্ৰ) যেনেকৈ আনন্দ কৰে, তেনেকৈ পৰম আনন্দেৰে তাইৰ সৈতে ৰমণ কৰিছিল।

Verse 11

केनचित्त्वथ कालेन पुत्रः पुत्रगुणैर्युतः । जज्ञे विश्रवसो राजन्नाम्ना वैश्रवणः श्रुतः

কিছু সময়ৰ পাছত, হে ৰাজন, বিশ্ৰৱসৰ ঘৰত পুত্ৰসুলভ গুণেৰে যুত এক পুত্ৰ জন্মিল; তেওঁ ‘বৈশ্ৰৱণ’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 12

सोऽपि मौनव्रतं कृत्वा बालभावाद्युधिष्ठिर । सर्वभूताभयं दत्त्वा चचार परमं व्रतम्

সেও, হে যুধিষ্ঠিৰ, বাল্যকালৰ পৰা মৌন-ব্ৰত পালন কৰি, সকলো প্ৰাণীক অভয় দান কৰি, সেই পৰম ব্ৰত আচৰণ কৰিলে।

Verse 13

तस्य तुष्टो महादेवो ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सह । सखित्वं चेश्वरो दत्त्वा धनदत्वं जगाम ह

তাঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈ মহাদেৱ আৰু ব্ৰহ্মা ব্ৰহ্মৰ্ষিসকলৰ সৈতে, ঈশ্বৰৰ সৈতে সখিত্বৰ বৰ দান কৰিলে; আৰু সি ‘ধনদ’—ধনৰ দাতা তথা অধিপতি—পদ লাভ কৰিলে।

Verse 14

यमेन्द्रवरुणानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि । ब्रह्माप्युक्त्वा जगामाशु लोकपालत्वमीप्सितम्

“যম, ইন্দ্ৰ আৰু বৰুণৰ মাজত তুমিও চতুৰ্থ হ’বা।” এইদৰে কৈ ব্ৰহ্মা তৎক্ষণাৎ ইচ্ছিত লোকপালত্বৰ পদলৈ গমন কৰিলে।

Verse 15

ततस्त्वनन्तरे काले कैकसी नाम राक्षसी । पातालं भूतलं त्यक्त्वा विश्रवं चकमे पतिम्

তাৰ পাছত কিছু কাল গ’লত কাইকসী নামৰ এগৰাকী ৰাক্ষসী, পাতাল আৰু ভূতল দুয়ো ত্যাগ কৰি, বিশ্ৰৱাক স্বামী ৰূপে বাছি ল’লে।

Verse 16

पुत्रोऽथ रावणो जातस्तस्या भरतसत्तम । कुम्भकर्णो महारक्षो धर्मात्मा च विभीषणः

তেওঁৰ গৰ্ভৰ পৰা, হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ, ৰাৱণ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল; লগতে কুম্ভকৰ্ণ সেই মহাবলী ৰাক্ষস আৰু ধৰ্মাত্মা বিভীষণো জন্মিল।

Verse 17

कुम्भश्चैव विकुम्भश्च कुम्भकर्णसुतावुभौ । महाबलौ महावीर्यौ महान्तौ पुरुषोत्तम

কুম্ভ আৰু বিকুম্ভ—কুম্ভকৰ্ণৰ দুয়ো পুত্ৰ—মহাবলৱান আৰু মহাপৰাক্ৰমী আছিল, হে পুৰুষোত্তম।

Verse 18

अङ्कूरो राक्षसश्रेष्ठः कुम्भस्य तनयो महान् । विभीषणं च गुणवद्दृष्ट्वैवं राक्षसोत्तमः

অঙ্কূৰো নাম ৰাক্ষসশ্ৰেষ্ঠ, কুম্ভৰ মহৎ পুত্ৰ; গুণে গুণৱান বিভীষণক দেখি সেই ৰাক্ষসোত্তম চিন্তামগ্ন হ’ল।

Verse 19

ततः स यौवनं प्राप्य ज्ञात्वा रक्षः पितामहम् । परं निर्वेदमापन्नश्चचार सुमहत्तपः

তাৰ পাছত যৌৱন লাভ কৰি আৰু নিজৰ ৰাক্ষস পিতামহ-পূৰ্বপুৰুষক জানি, সি গভীৰ নিৰ্বেদত পৰি অতি মহান তপস্যা আচৰিলে।

Verse 20

दक्षिणं पश्चिमं गत्वा सागरं पूर्वमुत्तरम् । नर्मदायां प्रसङ्गेन ह्यङ्कूरो राक्षसेश्वरः

দক্ষিণ আৰু পশ্চিমলৈ গৈ সাগৰ পৰ্যন্ত, তদ্ৰূপে পূব আৰু উত্তৰলৈও; দৈৱ-সংযোগে অঙ্কূৰো ৰাক্ষসেশ্বৰ নর্মদা (ৰেৱা) নদীত উপস্থিত হ’ল।

Verse 21

तपश्चचार सुमहद्दिव्यं वर्षशतं किल । ततस्तुष्टो महादेवः साक्षात्परपुरंजयः

সি নিশ্চয়েই শত দিৱ্য বছৰৰ বাবে অতি মহান, দিৱ্য তপস্যা আচৰিলে। তেতিয়া মহাদেৱ—যি সাক্ষাতে শত্রুনগৰ জয় কৰে—প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 22

वरेण छन्दयामास राक्षसं वृषकेतनः । वरं वृणीष्व भद्रं ते तव दास्यामि सुव्रत

বৃষকেতন (শিৱ) ৰাক্ষসক বৰ দি সন্তুষ্ট কৰিবলৈ ক’লে: “বৰ বাছি লোৱা—তোমাৰ মঙ্গল হওক; হে সুৱ্ৰত, মই তোমাক বৰ দিম।”

Verse 23

प्रोवाच राक्षसो वाक्यं देवदेवं महेश्वरम् । वरदं सोऽग्रतो दृष्ट्वा प्रणम्य च पुनःपुनः

তাৰ পাছত ৰাক্ষসে দেৱদেৱ মহেশ্বৰক কথা ক’লে। বৰদাতাক সন্মুখত দেখি সি বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি ক’লে।

Verse 24

यदि तुष्टो महादेव वरदोऽसि सुरेश्वर । दुर्लभं सर्वभूतानाममरत्वं प्रयच्छ मे

যদি তুমি সন্তুষ্ট হও, হে মহাদেৱ, হে সুৰেশ্বৰ, বৰদাতা—তেন্তে সকলো ভূতৰ বাবে অতি দুৰ্লভ অমৰত্ব মোক দান কৰা।

Verse 25

मम नाम्ना स्थितोऽनेन वरेण त्रिपुरान्तक । सदा संनिहितोऽप्यत्र तीर्थे भवितुमर्हसि

হে ত্ৰিপুৰান্তক, মোৰ নামত এই বৰ স্থাপন হৈ থাকক; তুমি এই তীৰ্থত সদা সন্নিহিত হৈ থাকিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰা।

Verse 26

ईश्वर उवाच । यावद्विभीषणमतं यावद्धर्मनिषेवणम् । करिष्यसि दृढात्मा त्वं तावदेतद्भविष्यति

ঈশ্বৰে ক’লে: যিমান দিন তুমি দৃঢ়চিত্ত হৈ বিভীষণৰ সংকল্প মানি চলিবা, যিমান দিন ধৰ্মৰ আচৰণ আৰু সেৱা কৰিবা, সিমান দিন এই (বৰ আৰু সন্নিধি) সিদ্ধ হৈ থাকিব।

Verse 27

एवमुक्त्वा ययौ देवः सर्वदैवतपूजितः । विमानेनार्कवर्णेन कैलासं धरणीधरम्

এইদৰে কৈ সেই দেৱ, যাক সকলো দেৱতাই পূজে, সূৰ্যবৰ্ণ বিমানত আৰোহি ধৰণীধৰ কৈলাস পৰ্বতলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 28

गते चादर्शनं देवे स्नात्वाचम्य विधानतः । स्थापयामास राजेन्द्र ह्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम्

দেৱ গুচি অদৃশ্য হোৱাত তেওঁ বিধিমতে স্নান কৰি আচমন কৰিলে; তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেওঁ উত্তম অঙ্কূৰেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 29

गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । पताकैश्चामरैश्छत्रैर्जयशब्दादिमंगलैः

গন্ধ-ফুলেৰে, ধূপেৰে, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ-ভূষণেৰে; পতাকা, চামৰ, ছত্ৰ আৰু ‘জয়’ ধ্বনিৰে আৰম্ভ হোৱা মঙ্গল আচাৰে (তেওঁ পূজা কৰিলে)।

Verse 30

पूजयित्वा सुरेशानं स्तोत्रैर्हृद्यैः सुपुष्कलैः । जगाम भवनं रक्षो यत्र राजा विभीषणः

সুৰেশানক হৃদয়গ্ৰাহী আৰু প্ৰচুৰ স্তোত্ৰেৰে পূজা কৰি সেই ৰাক্ষসে য’ত ৰজা বিভীষণ আছিল, সেই ভৱনলৈ গ’ল।

Verse 31

पूजितः स यथान्यायं दानसन्मानगौरवैः । सौदर्ये स्थापितो भावे सोऽवात्सीत्परयामुदा

তেওঁক বিধিমতে দান, সন্মান আৰু গৌৰৱৰ সৈতে আদৰ কৰা হ’ল; সৌহাৰ্দ্যৰ ভাৱত স্থাপিত হৈ তেওঁ তাত পৰম আনন্দে বাস কৰিলে।

Verse 32

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अङ्कूरेश्वरनामानं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

সেই তীৰ্থত যি স্নান কৰি অঙ্কূৰেশ্বৰ নামে পৰমেশ্বৰক পূজা কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 33

माण्डव्यखातमारभ्य सङ्गमं वापि यच्छुभम् । रेवाया आमलक्याश्च देवक्षेत्रं महेश्वरम्

মাণ্ডব্যৰ পবিত্ৰ খাতৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৰেৱা আৰু আমলকীৰ শুভ সঙ্গমলৈকে—এই সমগ্ৰ অঞ্চল মহেশ্বৰৰ দেবক্ষেত্ৰ, দিৱ্য ভূমি।

Verse 34

माण्डव्यखातात्पश्चिमतस्तीर्थं तदङ्कूरेश्वरम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः

মাণ্ডব্যখাতৰ পশ্চিমে অঙ্কূৰেশ্বৰ নামে তীৰ্থ আছে। তাত স্নান কৰি মানুহে শুচি হৈ, সংযত মন লৈ পৰৱৰ্তী বিধিৰ যোগ্য হয়।

Verse 35

सन्ध्यामाचम्य यत्नेन जपं कृत्वाथ भारत । तर्पयित्वा पित्ःन्देवान्मनुष्यान् भरतर्षभ

হে ভাৰত! সন্ধ্যাবন্দনা কৰি যত্নে আচমন কৰি, তাৰ পাছত জপ সম্পূৰ্ণ কৰি—হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! পিতৃ, দেৱতা আৰু মানুহক তৰ্পণ দিবা।

Verse 36

सचैलः क्लिन्नवसनो मौनमास्थाय संयतः । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यामुपोष्य विधिवन्नरः

বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, ভিজা বস্ত্ৰসহ, মৌন অৱলম্বন কৰি সংযমী হৈ—বিধিমতে মানুহে অষ্টমী বা চতুৰ্দশীত উপবাস কৰিব।

Verse 37

पूजां यः कुरुते राजंस्तस्य पुण्यफलं शृणु । साग्रं तु योजनशतं तीर्थान्यायतनानि च

হে ৰাজন, যি ভক্তিভাৱে পূজা কৰে, তাৰ পুণ্যফল শুনা। তাৰ বাবে সাগ্ৰে শত যোজনাৰ ভিতৰত থকা তীৰ্থ আৰু পবিত্ৰ আয়তনসমূহ যেন সঁচাকৈ দৰ্শন কৰা আৰু ভ্ৰমণ কৰা বুলিয়েই গণ্য হয়।

Verse 38

भवन्ति तानि दृष्टानि ततः पापैः प्रमुच्यते । तत्र तीर्थे तु यद्दानं देवमुद्दिश्य दीयते

সেই তীৰ্থ আৰু ধামসমূহ দৰ্শিত বুলিয়েই গণ্য হয়, আৰু তদ্বাৰা মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। তদুপৰি, সেই তীৰ্থত দেৱতাক উদ্দেশ্য কৰি যি দান দিয়া হয়,

Verse 39

स्नात्वा तु विधिवत्पात्रे तदक्षयमुदाहृतम् । होमाद्दशगुणं प्रोक्तं फलं जाप्ये ततोऽधिकम्

স্নান কৰি বিধি অনুসাৰে যোগ্য পাত্ৰক যি দান দিয়া হয়, তাক অক্ষয় বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ ফল হোমৰ তুলনাত দশগুণ বুলি কোৱা হয়, আৰু জপৰ ফল তাতকৈও অধিক।

Verse 40

त्रिगुणं चोपवासेन स्नानेन च चतुर्गुणम् । संन्यासं कुरुते यस्तु प्राणत्यागं करोति वा

উপবাসে ফল ত্ৰিগুণ হয়, আৰু স্নানে চতুৰ্গুণ। আৰু যি কোনোবাই তাত সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে, বা প্ৰাণত্যাগ কৰে,

Verse 41

अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम् । कृमिकीटपतङ्गानां तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । अङ्कूरेश्वरनामाख्ये मृतानां सुगतिर्भवेत्

তাৰ গতি অনিবর্ত্য হয়—নিঃসন্দেহে ৰুদ্ৰলোকলৈ। হে যুধিষ্ঠিৰ, অঙ্কূৰেশ্বৰ নামৰ সেই তীৰ্থত কৃমি, কীট আৰু পতংগ-পক্ষী আদি যদি মৰে, তেন্তে সিহঁতৰো সুগতি হয়।

Verse 42

एतत्ते कथितं राजन्नङ्कूरेश्वरसम्भवम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं परमं पापनाशनम्

হে ৰাজন! অঙ্কূৰেশ্বৰ-সম্ভৱ এই উৎপত্তি আৰু মহিমা তোমাক কোৱা হ’ল। এই তীৰ্থ সকলো গুণেৰে সম্পন্ন, আৰু পৰম পাপনাশক।

Verse 43

येऽपि शृण्वन्ति भक्त्येदं कीर्त्यमानं महाफलम् । लभन्ते नात्र सन्देहः शिवस्य भुवनं हि ते

যিসকলে ভক্তিভাৱে এই মহাফলদায়ক কীৰ্তি শুনে, তেওঁলোকে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—শিৱৰ লোক লাভ কৰে।

Verse 168

। अध्याय

অধ্যায়—ইয়াৰ অৰ্থ অধ্যায়ৰ শিৰোনাম।