
মাৰ্কণ্ডেয় পাণ্ডুবংশীয় এজনক উপদেশ দিয়ে কয় যে এক “অনুপম” মোক্ষতীৰ্থ আছে, য’ত দেৱতা, গন্ধৰ্ব আৰু তপস্বী ঋষিসকল সদায় আহে। বিষ্ণুৰ মায়াজনিত মোহৰ বাবে বহুতে এই তীৰ্থ চিনিব নোৱাৰে; কিন্তু সিদ্ধ ঋষিসকলে ইয়াতেই মুক্তি লাভ কৰিছে বুলি কোৱা হয়। পুলস্ত্য, পুলহ, ক্রতু, প্ৰাচেতস, বসিষ্ঠ, দক্ষ, নাৰদ আদি মহর্ষিৰ নাম উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে—সাত হাজাৰ মহাত্মা পুত্ৰসহ ইয়াত মোক্ষপ্ৰাপ্ত হৈছে; সেয়ে এই তীৰ্থ মোক্ষদায়ক। তাৰ পিছত সঙ্গমৰ বৰ্ণনা আছে—প্ৰবাহৰ মাজভাগত তমহা নামৰ নদী আহি মিলে; সেই সঙ্গম সৰ্বপাপনাশক বুলি প্ৰশংসিত। ইয়াত বিধিপূৰ্বক গায়ত্ৰীজপ কৰিলে ঋগ্/যজুঃ/সাম বেদৰ বিস্তৃত অধ্যয়নৰ ফল পোৱা যায়; ইয়াত কৰা দান, হোম, জপ-পাঠ আদি অক্ষয় হয় আৰু মোক্ষলৈ শ্ৰেষ্ঠ সাধন হয়। শেষত কোৱা হয়, দ্বিজ সন্ন্যাসীয়ে এই তীৰ্থত দেহত্যাগ কৰিলে তীৰ্থপ্ৰভাৱত অনিবর্তিকা গতি (পুনৰ নুঘূৰা অৱস্থা) লাভ কৰে; বিধি সংক্ষেপে কোৱা হৈছে, বিস্তাৰ পুৰাণত বৰ্ণিত।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्पाण्डुपुत्र मोक्षतीर्थमनुत्तमम् । सेवितं देवगन्धर्वैर्मुनिभिश्च तपोधनैः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে পাণ্ডুপুত্ৰ! অনুত্তম মোক্ষতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত, যাক দেৱতা, গন্ধৰ্ব আৰু তপধন মুনিসকলে সেবা কৰে।
Verse 2
बहवस्तन्न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः । यत्र सिद्धा महाभागा ऋषयः सतपोधनाः
বহুতে বিষ্ণুৰ মায়াত বিমোহিত হৈ ইয়াক নাজানে; য’ত মহাভাগ সিদ্ধ ঋষিসকল, সত্যই তপধন, সিদ্ধি লাভ কৰিছে।
Verse 3
पुलस्त्यः पुलहो विद्वान्क्रतुश्चैव महामतिः । प्राचेतसो वसिष्ठश्च दक्षो नारद एव च
পুলস্ত্য, বিদ্বান পুলহ আৰু মহামতি ক্ৰতু; প্ৰাচেতস, বশিষ্ঠ, দক্ষ আৰু নাৰদ—এইসকলেই সেই তীৰ্থৰ পবিত্ৰ মহিমাৰ সৈতে যুক্ত।
Verse 4
एते चान्ये महाभागाः सप्तसाहस्रसंज्ञिताः । मोक्षं गताः सह सुतैस्तत्तीर्थं तेन मोक्षदम्
এইসকল আৰু আন মহাভাগ্যবান, ‘সপ্তসাহস্ৰ’ নামে খ্যাত, পুত্ৰসকলসহ মোক্ষ লাভ কৰিলে; সেয়ে সেই তীৰ্থ মোক্ষদাতা বুলি প্ৰসিদ্ধ।
Verse 5
तत्र प्रवाहमध्ये तु पतिता तमहा नदी । तत्र तत्सङ्गमं तीर्थं सर्वपापक्षयंकरम्
তাত মূল স্ৰোতৰ মাজত তমহা নদী আহি মিলিছে; সেই সঙ্গমত থকা তীৰ্থই সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।
Verse 6
ऋग्यजुःसामसंज्ञानामभ्यस्तानां तु यत्फलम् । सम्यग्जप्त्वा तु विधिना गायत्रीं तत्र तल्लभेत्
ঋগ, যজুঃ আৰু সাম বেদৰ অভ্যাসে যি ফল লাভ হয়, সেই একে ফল তাত বিধিমতে গায়ত্ৰী মন্ত্র সঠিকভাবে জপ কৰিলে পোৱা যায়।
Verse 7
तत्र दत्तं हुतं जप्तं तीर्थसेवार्जितं फलम् । सर्वमक्षयतां याति मोक्षसाधनमुत्तमम्
তাত দান দিয়া, অগ্নিত হোম কৰি, মন্ত্র জপ কৰি আৰু তীৰ্থসেৱাৰে অৰ্জিত ফল—সকলো অক্ষয় হয়, মোক্ষ লাভৰ উত্তম সাধন হয়।
Verse 8
तत्र तीर्थे मृतानां तु संन्यासेन द्विजन्मनाम् । अनिवर्तिका गतिस्तेषां मोक्षतीर्थप्रभावतः
সেই তীৰ্থত সন্ন্যাস অৱস্থাত দেহ ত্যাগ কৰা দ্বিজসকলৰ গতি অনিবর্তিকা—অর্থাৎ পুনৰাগমনহীন—হয়; মোক্ষতীৰ্থৰ প্ৰভাৱতেই এই ফল লাভ হয়।
Verse 9
एष ते विधिरुद्दिष्टः संक्षेपेण मयानघ । व्युष्टिस्तीर्थस्य महती पुराणे याभिधीयते
হে অনঘ! এই বিধি মই তোমাক সংক্ষেপে ক’লোঁ; এই তীৰ্থৰ মহৎ বিস্তৃত বৰ্ণনা পুৰাণত যিদৰে কোৱা হৈছে, তাতেই বৰ্ণিত আছে।
Verse 160
। अध्याय
অধ্যায়। (অধ্যায়-সূচক চিহ্ন)