Adhyaya 16

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । समातृभिर्भूतगणश्च घोरैर्वृतः समन्तात्स ननर्त शूली । गजेन्द्रचर्मावरणे वसानः संहर्तुकामश्च जगत्समस्तम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: মাতৃগণসহ ভয়ংকৰ ভূতগণৰে চাৰিওফালে বেষ্টিত হৈ, শূলধাৰী প্ৰভু নৃত্য আৰম্ভ কৰিলে। গজেন্দ্ৰৰ চর্ম আৱৰণ পিন্ধি, তেওঁ সমগ্ৰ জগতক সংহাৰত ল’বলৈ উদ্যত যেন দেখা গ’ল।

Verse 2

महेश्वरः सर्वसुरेश्वराणां मन्त्रैरनेकेखबद्धमाली । मेदोवसारक्तविचर्चिताङ्गस्त्रैलोक्यदाहे प्रणनर्त शम्भुः

মহেশ্বৰ—শম্ভু—ত্ৰিলোক দাহৰ নিমিত্তে নৃত্য কৰিলে। সৰ্বসুৰেশ্বৰসকলৰ মন্ত্রৰ বহু অক্ষৰে গাঁথা মালা তেওঁ ধাৰণ কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ অঙ্গ মেদ, বসা, মজ্জা আৰু ৰক্তে লেপিত আছিল।

Verse 3

स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः

সেই মহাত্মা কালৰাত্ৰীৰ সৈতে, সময় হ’লে, সমগ্ৰ ত্ৰিলোকীক গ্ৰাস কৰিলে। সংৱৰ্তক নামে খ্যাত, সূৰ্যসম দীপ্তিমান, সেই মহাত্মা শম্ভু—জগতৰ শ্ৰেষ্ঠ—প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 4

स विस्फुलिङ्गोत्करधूममिश्रं महोल्कवज्राशनिवाततुल्यम् । ततोऽट्टहासं प्रमुमोच घोरं विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभम्

তেতিয়া তেওঁ বডৱামুখ অগ্নিৰ দৰে মুখ মেলি ভয়ংকৰ অট্টহাস মুকলি দিলে—ধোঁৱাৰ সৈতে মিহলি, স্ফুলিঙ্গৰ বৰষুণেৰে ভৰা, মহাউল্কা আৰু বজ্ৰ-গর্জনৰ ঝড়ৰ তুল্য।

Verse 5

सहस्रवज्राशनिसंनिभेन तेनाट्टहासेन हरोद्गतेन । आपूरितास्तत्र दिशो दशैव संक्षोभिताः सर्वमहार्णवाश्च

হৰৰ পৰা উঠা সেই অট্টহাস—সহস্ৰ বজ্ৰৰ সদৃশ—তাতে দহো দিশ সম্পূৰ্ণ ভৰি উঠিল, আৰু সকলো মহাসাগৰো তোলপাৰ হৈ উঠিল।

Verse 6

स ब्रह्मलोकं प्रजगाम शब्दो ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल सर्वम् । किमेतदित्याकुलचेतनास्ते वित्रस्तरूपा ऋषयो बभूवुः

সেই শব্দ ব্ৰহ্মলোকলৈ গৈ পালে, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ সমগ্ৰ পাত্ৰ কঁপি উঠিল। “ই কি?” বুলি ভাবি ঋষিসকলৰ চিত্ত ব্যাকুল হ’ল, আৰু তেওঁলোক ভীত মুখমণ্ডল ধাৰণ কৰিলে।

Verse 7

प्रणम्य सर्वे सहसैव भीता ब्रह्माणमूचुः परमेश्वरेशम् । भीताश्च सर्वे ऋषयस्ततस्ते सुरासुरैश्चैव महोरगैश्च

ভয়তে তেওঁলোকে সকলোৱে একেলগে প্ৰণাম কৰি, দেৱসমূহৰ অধিপতি ব্ৰহ্মাক ক’লে। তাৰ পাছত সেই সকলো ঋষিও ভীত হ’ল—দেৱ, অসুৰ আৰু মহোৰগসকলৰ সৈতে।

Verse 8

विद्युत्प्रभाभासुरभीषणाङ्गः क एष चिक्रीडति भूतलस्थः । कालानलं गात्रमिदं दधानो यस्याट्टहासेन जगद्विमूढम्

“ভূমিত স্থিত হৈ ক্ৰীড়া কৰা এইজন কোন—বিদ্যুৎ-প্ৰভাৰ দৰে দীপ্ত, ভয়ংকৰ অঙ্গধাৰী; কালাগ্নিৰূপ দেহ বহন কৰা, যাৰ অট্টহাসে সমগ্ৰ জগত বিমূঢ়?”

Verse 9

वित्रस्तरूपं प्रबभौ क्षणेन संहर्तुमिच्छेत्किमयं त्रिलोकीम् । सार्धं त्वया सप्तभिरर्णकैश्च जनस्तपः सत्यमभिप्रयाति

এটা ক্ষণতে তেওঁ ভয়ংকৰ ৰূপে প্ৰকাশ পালে—সঁচাকৈয়ে কি তেওঁ ত্ৰিলোকী সংহাৰ কৰিব বিচাৰে? তোমাৰ সৈতে আৰু সাত সাগৰসহ সকলো প্ৰাণী তপস্যা আৰু সত্যকেই একমাত্ৰ আশ্ৰয় বুলি ধৰি তাত ধাৱমান হয়।

Verse 10

संहर्तुकामो हि क एष देव एतत्समस्तं कथयाप्रमेय । न दृष्टमेतद्विषमं कदापि जानासि तत्त्वं परमो मतो नः

হে দেৱ, সংহাৰ কামনা কৰা এইজন কোন? হে অপ্ৰমেয়, এই সমগ্ৰ বিষয় বৰ্ণনা কৰা। আমি কেতিয়াও ইমান ভয়ংকৰ কিবা দেখা নাই; তুমি তত্ত্ব জানো, সেয়েহে তোমাকেই আমি পৰম প্ৰমাণ বুলি মানো।

Verse 11

निशम्य तद्वाक्यमथाबभाषे ब्रह्मा समाश्वास्य सुरादिसङ्घान्

সেই বাক্য শুনি ব্ৰহ্মাই তেতিয়া ক’লে, প্ৰথমে দেৱতা আৰু অন্যান্য দিব্য গণসমূহক আশ্বস্ত কৰি।

Verse 12

श्रीब्रह्मोवाच । स एष कालस्त्रिदिवं त्वशेषं संहर्तुकामो जगदक्षयात्मा । पूर्णे च शेते परिवत्सराणां भविष्यतीशानविभुर्न चित्रम्

শ্ৰী ব্ৰহ্মাই ক’লে: এইজনেই কাল (সময়), জগতৰ অক্ষয় আত্মা, যিয়ে এতিয়া সমগ্ৰ ত্ৰিদিৱো সংহাৰ কৰিব বিচাৰে। পৰিৱৎসৰ-বছৰসমূহৰ চক্ৰ পূৰ্ণ হ’লে তেওঁ সৰ্বব্যাপী ঈশান প্ৰভু হ’ব; ইয়াত আশ্চৰ্য নাই।

Verse 13

संवत्सरोऽयं परिवत्सरश्च उद्वत्सरो वत्सर एष देवः । दृष्टोऽप्यदृष्टः प्रहुतः प्रकाशी स्थूलश्च सूक्ष्मः परमाणुरेषः

এইজনেই বছৰ—সংৱৎসৰ, পৰিৱৎসৰ, উদ্বৎসৰ আৰু বৎসৰ—এই দেৱতাই। দেখা যায়, তথাপি অদৃশ্য; আহুতিত আহ্বান কৰা হয়, তথাপি স্বয়ংপ্ৰকাশী। স্থূলো আৰু সূক্ষ্মো—সঁচাকৈয়ে এইজনেই পৰমাণু।

Verse 14

नातः परं किंचिदिहास्ति लोके परापरोऽयं प्रभुरात्मवादी । तुष्येत मे कालसमानरूप इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुरेशः

এই জগতত তেওঁৰ ওপৰতকৈ উচ্চ একো নাই। এই প্ৰভু পৰাতীতো আৰু অন্তৰ্যামীও, আত্মাৰ প্ৰকাশক। ‘কাল-সদৃশ ৰূপধাৰী প্ৰভু মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক’—এইদৰে কৈ দেৱেশ ইন্দ্ৰে…

Verse 15

सनत्कुमारप्रमुखैः समेतः संतोषयामास ततो यतात्मा

তাৰ পাছত সনৎকুমাৰ আদি মুনিসকলক আগত ৰাখি, সেই সংযমী আত্মবান জনে তেওঁলোকৰ মনত আশ্বাস আৰু সন্তোষ জগাই তুলিলে।

Verse 16

। अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-চিহ্ন)।

Verse 17

ओङ्कार हुङ्कारपरिष्कृताय स्वधावषट्कार नमोनमस्ते । गुणत्रयेशाय महेश्वराय ते त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः

ওঁকাৰ আৰু হুঁকাৰৰে অলংকৃত, স্বধা আৰু বষট্‌কাৰৰ স্তৱে বন্দিত—আপোনাক নমো নমঃ। গুণত্রয়ৰ অধীশ মহেশ্বৰক প্ৰণাম; ত্ৰয়ী-বেদময়, ত্ৰিগুণাত্মক প্ৰভুক নমস্কাৰ।

Verse 18

त्वं शङ्करत्वं हि महेश्वरोऽसि प्रधानमग्र्यं त्वमसि प्रविष्टः । त्वं विष्णुरीशः प्रपितामहश्च त्वं सप्तजिह्वस्त्वमनन्तजिह्वः

আপুনি নিশ্চয় শংকৰ; আপুনিই মহেশ্বৰ। আপুনি অগ্ৰগণ্য আদিতত্ত্ব প্ৰধানত প্ৰৱিষ্ট। আপুনিই বিষ্ণু, ঈশ, আৰু প্ৰপিতামহ (ব্ৰহ্মা)। আপুনি সপ্তজিহ্বা অগ্নি, আৰু আপুনিই অনন্তজিহ্বা।

Verse 19

स्रष्टासि सृष्टिश्च विभो त्वमेव विश्वस्य वेद्यं च परं निधानम् । आहुर्द्विजा वेदविदो वरेण्यं परात्परस्त्वं परतः परोऽसि

হে সর্বব্যাপী বিভো, স্ৰষ্টাও তুমি, সৃষ্টিৰ ক্ৰিয়াও তুমি নিজে। বিশ্বৰ পৰম নिधान আৰু জানিবলগীয়া চূড়ান্ত তত্ত্বও তুমি। বেদবিদ দ্বিজসকলে তোমাক সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আৰাধ্য বুলি কয়—তুমি পৰাত্পৰ, পৰৰো পৰ।

Verse 20

सूक्ष्मातिसूक्ष्मं प्रवदन्ति यच्च वाचो निवर्तन्ति मनो यतश्च

তেওঁলোকে সেই তত্ত্বক সূক্ষ্মাতিসূক্ষ্ম বুলি কয়; যাৰ পৰা বাক্য উভতি আহে আৰু যাৰ পৰা মনো নিবৃত্ত হয়।

Verse 21

श्रीमहादेव उवाच । त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने । ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्

শ্ৰী মহাদেৱ ক’লে: “হে পদ্মযোনি (ব্ৰহ্মা), তুমি নানা মন্ত্ৰেৰে মোক স্তৱ কৰিলা, সেয়ে মই তোমাক শান্তি দিওঁ। এতিয়া মোক চোৱা—এই লোকত জ্বলি উঠি, মোৰ বহু মুখেৰে বলপূৰ্বক ইয়াক গ্ৰাস কৰিছোঁ।”

Verse 22

एवमुक्त्वा स देवेशो देव्या सह जगत्पतिः । पितामहं समाश्वास्य तत्रैवान्तरधीयत

এইদৰে কৈ দেৱেশ্বৰ, জগত্পতি, দেৱীৰ সৈতে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক আশ্বাস দি, সেই ঠাইতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 23

इदं महत्पुण्यतमं वरिष्ठं स्तोत्रं निशम्येह गतिं लभन्ते । पापैरनेकैः परिवेष्टिता ये प्रयान्ति रुद्रं विमलैर्विमानैः

এই মহৎ, অতি পুণ্যময় আৰু শ্ৰেষ্ঠ স্তোত্ৰ শুনিলে মানুহে ইয়াতেই কল্যাণময় গতি লাভ কৰে। বহু পাপেৰে আৱৃত লোকসকলেও নিৰ্মল বিমানত আৰোহণ কৰি ৰুদ্ৰৰ ধামলৈ গমন কৰে।

Verse 24

भयं च तेषां न भवेत्कदाचित्पठन्ति ये तात इदं द्विजाग्र्याः । सङ्ग्रामचौराग्निवने तथाब्धौ तेषां शिवस्त्राति न संशयोऽत्र

হে তাত, যিসকল দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে এই পাঠ কৰে, তেওঁলোকৰ কেতিয়াও ভয় নুঠে। যুদ্ধত, চোৰৰ মাজত, অগ্নিত, বনাঞ্চলত আৰু সাগৰতেও—শিৱে তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰে; ইয়াত সন্দেহ নাই।