
অধ্যায় ১৫৮ত মārkaṇḍেয় ঋষিয়ে নর্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত অৱস্থিত শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ ‘সঙ্গমেশ্বৰ’ৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিছে। এই তীৰ্থ পাপ আৰু ভয় নাশক বুলি কোৱা হৈছে। বিন্ধ্য পৰ্বতৰ পৰা ওলোৱা এক পুণ্যধাৰা ইয়াত নর্মদাত মিলি সঙ্গম গঠন কৰে; ক’লা শিলত স্ফটিক সদৃশ দীপ্তি আদি স্থায়ী চিহ্ন আজিও দেখা যায় বুলি কৈ স্থানৰ প্ৰামাণ্য স্থাপন কৰা হৈছে। তাৰ পাছত ভক্তিকৰ্মৰ স্তৰভেদে ফলশ্ৰুতি দিয়া হৈছে—সঙ্গমত স্নান কৰি সঙ্গমেশ্বৰক পূজা কৰিলে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়। ঘণ্টা, পতাকা, ছত্ৰ আদি দান কৰিলে দিব্য বিমানপ্ৰাপ্তি আৰু ৰুদ্ৰসান্নিধ্য মিলে। দই, নাৰিকল আদি দিয়ে লিঙ্গ-পূৰণ আৰু দই-মধু-ঘৃত আদি দ্ৰব্যে বিধিপূৰ্বক অভিষেক কৰিলে শিৱলোকত দীঘলীয়া বাস, স্বৰ্গীয় ফল আৰু ‘সাত জন্ম’ পৰ্যন্ত পুণ্যধাৰা অব্যাহত থকাৰ কথা কোৱা হৈছে। নৈতিক উপদেশো আছে—মহাদেৱ পৰম ‘মহাপাত্ৰ’; ব্ৰহ্মচৰ্যসহ পূজা প্ৰশংসনীয়; আৰু শিৱযোগীৰ সন্মান সৰ্বোচ্চ পুণ্য। এজন শিৱযোগীক অন্নদান কৰা বহু বেদজ্ঞ ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰোৱাতকৈও অধিক ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। শেষত স্পষ্ট মুক্তিবাক্য—সঙ্গমেশ্বৰত দেহত্যাগ কৰিলে শিৱলোকৰ পৰা পুনৰাগমন নহয়, পুনর্জন্ম নঘটে।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं तीर्थं सङ्गमेश्वरमुत्तमम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापभयापहम्
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত মানুহে পৰম তীৰ্থ, উত্তম সঙ্গমেশ্বৰলৈ যাব লাগে, নর্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত অৱস্থিত—যি সকলো পাপ আৰু ভয় দূৰ কৰে।
Verse 2
धनदस्तत्र विश्रान्तो मुहूर्तं नृपसत्तम । पितृलोकात्समायातः कैलासं धरणीधरम्
তাত ধনদ (কুবেৰ) হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, এক মুহূৰ্ত বিশ্ৰাম কৰিলে। পিতৃলোকৰ পৰা আহি তেওঁ ধৰণীধৰ কৈলাস পৰ্বতলৈ গমন কৰিলে।
Verse 3
प्रत्ययार्थं नृपश्रेष्ठ ह्यद्यापि धरणीतले । कृष्णवर्णा हि पाषाणा दृश्यन्ते स्फटिकोज्ज्वलाः
হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, প্ৰমাণস্বৰূপে আজিও ধৰণীতলত কৃষ্ণবৰ্ণ পাথৰ দেখা যায়, তথাপি স্ফটিক সদৃশ দীপ্তিত উজ্জ্বল।
Verse 4
विन्ध्यनिर्झरनिष्क्रान्ता पुण्यतोया सरिद्वरा । प्रविष्टा नर्मदातोये सर्वपापप्रणाशने
বিন্ধ্যৰ নিৰ্ঝৰৰ পৰা নিৰ্গত, পুণ্যজলে পৰিপূৰ্ণ সেই শ্ৰেষ্ঠা নদী নর্মদাৰ জলে প্ৰৱেশ কৰে—যি সকলো পাপ বিনাশিনী।
Verse 5
सङ्गमे तत्र यः स्नात्वा पूजयेत्सङ्गमेश्वरम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
যি জনে সেই সংগমত স্নান কৰি সংগমেশ্বৰক পূজা কৰে, তেওঁ নিঃসন্দেহে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 6
घण्टापताकावितनं यो ददेत्सङ्गमेश्वरे । हंसयुक्तविमानस्थो दिव्यस्त्रीशतसंवृतः
যি জনে সংগমেশ্বৰক ঘণ্টা, পতাকা আৰু ছত্ৰ-চিত্ৰিত বিতান দান কৰে, তেওঁ হাঁসযুক্ত দিৱ্য বিমানে আৰূঢ় হৈ শত শত দিৱ্য নাৰীৰে পৰিবেষ্টিত হয়।
Verse 7
स रुद्रपदमाप्नोति रुद्रस्यानुचरो भवेत् । दधि भक्ते न देवस्य यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्
সেয়ে ৰুদ্ৰপদ লাভ কৰে আৰু ৰুদ্ৰৰ অনুচৰ হয়। যি ভক্তিভাৱে দেৱৰ লিঙ্গ দধি (দই)ৰে পূৰণ/অভিষেক কৰে—
Verse 8
सिक्थसंख्यं शिवे लोके स वसेत्कालमीप्सितम् । श्रीफलैः पूरयेल्लिङ्गं निःस्वो भूत्वा भवस्य तु
সেয়ে শিৱলোকত ইচ্ছিত কাললৈ বাস কৰে—যেন মোমৰ বিন্দুৰ গণনাৰে মাপা। ভৱৰ লিঙ্গ শ্ৰীফল (নাৰিকল)ৰে পূৰণ কৰা জনে, দৰিদ্ৰ হলেও, সেই ফল লাভ কৰে।
Verse 9
सोऽपि तत्फलमाप्नोति गतः स्वर्गे नरेश्वर । अक्षया सन्ततिस्तस्य जायते सप्तजन्मसु
হে নৰেশ্বৰ! সেয়েও সেই একে ফল লাভ কৰি স্বৰ্গলৈ যায়; আৰু তাৰ বাবে অক্ষয় বংশধাৰা জন্মে, যি সাত জন্মলৈকে অবিচ্ছিন্ন থাকে।
Verse 10
स्नपनं देवदेवस्य दध्ना मधुघृतेन वा । यः करोति विधानेन तस्य पुण्यफलं शृणु
দেৱদেৱৰ দধি, বা মধু-ঘৃতৰে বিধি অনুসাৰে যি স্নাপন (অভিষেক) কৰে, তাৰ পুণ্যফল শুনা।
Verse 11
धृतक्षीरवहा नद्यो यत्र वृक्षा मधुस्रवाः । तत्र ते मानवा यान्ति सुप्रसन्ने महेश्वरे
য’ত ঘৃত আৰু ক্ষীৰ বোৱা নদী থাকে, আৰু য’ত বৃক্ষসমূহে মধু ঝৰে—সুপ্ৰসন্ন মহেশ্বৰত তেনে মানৱসকল তাতেই গমন কৰে।
Verse 12
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यस्तु दद्यान्महेश्वरे । तत्सर्वं सप्तजन्मानि ह्यक्षयं फलमश्नुते
যি মহেশ্বৰক পাতা, ফুল, ফল বা জল অৰ্পণ কৰে, সি সেই অৰ্পণৰ অক্ষয় ফল সাত জন্মলৈকে ভোগ কৰে।
Verse 13
सर्वेषामेव पात्राणां महापात्रं महेश्वरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो महेश्वरः
সকলো পাত্ৰৰ মাজত মহেশ্বৰেই মহাপাত্ৰ; সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে মহেশ্বৰক পূজনীয় বুলি জ্ঞান কৰিব লাগে।
Verse 14
ब्रह्मचर्यस्थितो नित्यं यस्तु पूजयते शिवम् । इह जीवन्स देवेशो मृतो गच्छेदनामयम्
যি নিত্য ব্ৰহ্মচৰ্যত স্থিত হৈ শিৱক পূজা কৰে, সি এই জীৱনতে দেৱেশ্বৰক প্ৰিয় হয়; আৰু মৃত্যুৰ পিছত নিৰাময় অৱস্থালৈ গমন কৰে।
Verse 15
शिवे तु पूजिते पार्थ यत्फलं प्राप्यते बुधैः । योगीन्द्रे चैव तत्पार्थ पूजिते लभते फलम्
হে পাৰ্থ! শিৱক পূজা কৰি যি ফল বুধসকলে লাভ কৰে, সেই একেই ফল, হে পাৰ্থ, যোগীন্দ্ৰক পূজা কৰিলেও লাভ হয়।
Verse 16
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । येषां गृहेषु भुञ्जन्ति शिवभक्तिरता नराः
ধন্য তেওঁলোক, মহাত্মা তেওঁলোক, আৰু তেওঁলোকৰ জন্ম সাৰ্থক—যিসকলৰ গৃহত শিৱভক্তিত ৰত লোকসকলে আহাৰ গ্ৰহণ কৰে।
Verse 17
संनिरुध्येन्द्रियग्रामं यत्रयत्र वसेन्मुनिः । तत्र तत्र कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च
য’তে য’তে মুনি ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযম কৰি বাস কৰে, ত’তে ত’তে কুৰুক্ষেত্ৰ, নৈমিষ আৰু পুষ্কৰ তীৰ্থই প্ৰকাশ পায়।
Verse 18
यत्फलं वेदविदुषि भोजिते शतसंख्यया । तत्फलं जायते पार्थ ह्येकेन शिवयोगिना
হে পাৰ্থ! শতসংখ্যক বেদবিদ পণ্ডিতক ভোজন কৰোৱাত যি ফল লাভ হয়, সেই একে ফল এক জন শিৱ-যোগীক সন্মান কৰিলেই জন্মে।
Verse 19
यत्र भुञ्जति भस्माङ्गी मूर्खो वा यदि पण्डितः । तत्र भुञ्जति देवेशः सपत्नीको वृषध्वजः
য’তে ভস্মলিপ্ত ভক্তে ভোজন কৰে—সেয়া মূৰ্খ হওক বা পণ্ডিত—ত’তে দেৱেশ, বৃষধ্বজ, পত্নীসহ সেই নিবেদন ভোগ কৰে।
Verse 20
विप्राणां वेदविदुषां कोटिं संभोज्य यत्फलम् । भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिनाम्
বেদবিদ ব্ৰাহ্মণৰ এক কোটি জনক ভোজন কৰোৱাত যি ফল হয়, শিৱ-যোগীসকলক কেৱল ভিক্ষামাত্ৰ দান কৰিলেই সেই একে ফল লাভ হয়।
Verse 21
सङ्गमेश्वरमासाद्य प्राणत्यागं करोति यः । न तस्य पुनरावृत्तिः शिवलोकात्कदाचन
যি জনে সংগমেশ্বৰলৈ গৈ প্ৰাণত্যাগ কৰে, তাৰ শিৱলোকৰ পৰা কেতিয়াও পুনৰ আগমন নাই।
Verse 158
। अध्याय
অধ্যায় (ই এক অধ্যায়-চিহ্ন/কলফন)।