Adhyaya 148
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 148

Adhyaya 148

মাৰ্কণ্ডেয় ৰজাক নর্মদাৰ উত্তৰ তীৰত অৱস্থিত অঙ্গাৰক-সম্পৰ্কিত শিৱতীৰ্থলৈ আগবাঢ়িবলৈ উপদেশ দিয়ে; এই তীৰ্থক পাপক্ষয়কাৰী স্থান বুলি কোৱা হৈছে। তাত চতুৰ্থী আৰু মঙ্গলবাৰ (চতুৰ্থী–অঙ্গাৰক দিন) উপলক্ষে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্ৰত—সংকল্প, সূৰ্যাস্তত স্নান, আৰু অবিৰত সন্ধ্যা-উপাসনা—বিশেষভাৱে বিধান কৰা হৈছে। তাৰ পাছত পূজাক্ৰম: স্থণ্ডিলত স্থাপন, ৰক্তচন্দন লেপন, পদ্ম/মণ্ডল পদ্ধতিত পূজা, আৰু কুজ/অঙ্গাৰকৰ “ভূমিপুত্ৰ, স্বেদজ” আদি নামৰে অর্চনা। তাম্ৰপাত্ৰত ৰক্তচন্দনজল, ৰঙা ফুল, তিল আৰু চাউলসহ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। আহাৰত টেঙা আৰু নুনীয়া বর্জন কৰি মৃদু, হিতকৰ স্বাদৰ খাদ্য গ্ৰহণৰ নিৰ্দেশ আছে। বিধি অধিক বিস্তৃত—সম্ভৱ হ’লে সোণৰ প্ৰতিমা, দিশানুসাৰে একাধিক কৰক স্থাপন, শঙ্খ-তূৰ্যৰ মঙ্গলধ্বনি, আৰু বিদ্বান, ব্ৰতশীল, দয়ালু ব্রাহ্মণক সন্মান। দানত ৰঙা গাই আৰু ৰঙা বলদ, প্ৰদক্ষিণা, পৰিয়ালসহ অংশগ্ৰহণ, ক্ষমাপ্ৰাৰ্থনাসহ সমাপন আৰু বিসর্জনৰ কথা আছে। ফলশ্ৰুতিত বহু জন্মত সৌন্দৰ্য-সৌভাগ্য, মৃত্যুৰ পাছত অঙ্গাৰকপুৰ লাভ, দিব্য ভোগ, আৰু শেষত ধৰ্মযুক্ত ৰাজত্ব, স্বাস্থ্য আৰু দীঘলীয়া আয়ু লাভৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছে।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थमङ्गारकं शिवम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল, নৰ্মদাৰ উত্তৰ তীৰত অৱস্থিত অঙ্গাৰক-শিৱ তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; ই সকলো পাপ ক্ষয় কৰে।

Verse 2

चतुर्थ्यङ्गारकदिने संकल्प्य कृतनिश्चयः । स्नायादस्तं गते सूर्ये सन्ध्योपासनतत्परः

যেতিয়া চতুৰ্থী তিথি অঙ্গাৰকৰ দিন (মঙলবাৰ)ৰ সৈতে মিলিত হয়, তেতিয়া দৃঢ় সংকল্প কৰি ব্ৰত স্থিৰ কৰিব লাগে। সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ পাছত স্নান কৰি সন্ধ্যা-উপাসনাত নিবিষ্ট থাকিব লাগে।

Verse 3

पूजयेल्लोहितं भक्त्या गन्धमाल्यविभूषणैः । संस्थाप्यस्थण्डिले देवं रक्तचन्दनचर्चितम्

তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে লোহিত (অঙ্গাৰক/কুজ)ক গন্ধ, মালা আৰু অলংকাৰৰে পূজা কৰিব। শুদ্ধ স্থণ্ডিলত দেৱতাক স্থাপন কৰি ৰক্তচন্দনে লেপন কৰিব।

Verse 4

अङ्गारकायेति नमः कर्णिकायां प्रपूजयेत् । कुजाय भूमिपुत्राय रक्ताङ्गाय सुवाससे

কৰ্ণিকাৰ (মধ্য-কেন্দ্ৰ) ভিতৰত ‘অঙ্গাৰকায় নমঃ’ মন্ত্ৰে নমস্কাৰ কৰি পূজা কৰিব—কুজ, ভূমিপুত্ৰ, ৰক্তাঙ্গ আৰু সুৱাসধাৰী।

Verse 5

हरकोपोद्भवायेति स्वेदजायातिबाहवे । सर्वकामप्रदायेति पूर्वादिषु दलेषु च

পূৰ্ব দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অন্যান্য পাঁপৰিত এই আহ্বানসমূহেৰে পূজা কৰিব লাগে— ‘হৰৰ ক্ৰোধৰ পৰা উদ্ভৱ’, ‘স্বেদজাত’, ‘বাহুবলী’, আৰু ‘সৰ্বকাম প্ৰদাতা’।

Verse 6

एवं सम्पूज्य विधिवद्दद्यादर्घ्यं विधानतः । भूमिपुत्र महावीर्य स्वेदोद्भव पिनाकिनः

এইদৰে বিধিপূৰ্বক পূজা সম্পূৰ্ণ কৰি, নিৰ্দেশিত নিয়ম অনুসাৰে অৰ্ঘ্য দান কৰিব লাগে আৰু ক’ব লাগে— ‘হে ভূমিপুত্ৰ! হে মহাবীৰ্য! হে পিনাকিন (শিৱ)ৰ স্বেদোদ্ভৱ!’

Verse 7

अङ्गारक महातेजा लोहिताङ्ग नमोऽस्तु ते । करकं वारिसंयुक्तं शालितंदुलपूरितम्

হে অঙ্গাৰক, মহাতেজস্বী! হে লোহিতাঙ্গ! তোমাক নমস্কাৰ। (অৰ্পণ) পানীৰে পূৰ্ণ কৰক, য’ত শালী ধানৰ চাউল ভৰ্তি থাকে।

Verse 8

सहिरण्यं सवस्त्रं च मोदकोपरि संस्थितम् । ब्राह्मणाय निवेद्यं तत्कुजो मे प्रीयतामिति

সোণ আৰু বস্ত্ৰসহ, মিঠা মোদকৰ ওপৰত থৈ সেই দান ব্ৰাহ্মণক নিবেদন কৰিব লাগে, এই প্ৰাৰ্থনাৰে— ‘মোৰ কুজা প্ৰসন্ন হওক।’

Verse 9

अर्घं दत्त्वा विधानेन रक्तचन्दनवारिणा । रक्तपुष्पसमाकीर्णं तिलतंदुलमिश्रितम्

বিধি অনুসাৰে ৰক্তচন্দনৰ সুবাসিত পানীৰে অৰ্ঘ্য দান কৰি, ৰক্ত ফুলেৰে ছটিয়াই আৰু তিল-চাউলৰ দানাৰে মিশ্ৰিত কৰি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 10

कृत्वा ताम्रमये पात्रे मण्डले वर्तुले शुभे । कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यां धरणीं गतः

শুভ বৃত্তাকাৰ মণ্ডলত তাম্ৰপাত্ৰ সজাই, সেই পাত্ৰ মূৰত ধৰি, হাঁহুৰে ভুমিত নত হৈ পৃথিৱীক প্ৰণাম কৰিব।

Verse 11

मन्त्रपूतं महाभाग दद्यादर्घ्यं विचक्षणः । ततो भुञ्जीत मौनेन क्षारतिलाम्लवर्जितम्

হে মহাভাগ! বিচক্ষণজনে মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰা অৰ্ঘ্য দান কৰিব; তাৰ পাছত মৌন ধৰি আহাৰ কৰিব, ক্ষাৰ, তিল আৰু টেঙা বস্তু বর্জন কৰি।

Verse 12

स्निग्धं मृदुसमधुरमात्मनः श्रेय इच्छता । एवं चतुर्थे सम्प्राप्ते चतुर्थ्यङ्गारके नृप

হে নৃপ! যি নিজৰ পৰম কল্যাণ বিচাৰে, সি স্নিগ্ধ, কোমল আৰু মনোহৰ মধুৰ নিবেদন কৰিব। এইদৰে চতুৰ্থী তিথি আহিলে—বিশেষকৈ মঙলবাৰে চতুৰ্থী (অঙ্গাৰক)—এই বিধি যথাযথ।

Verse 13

सौवर्णं कारयेद्देवं यथाशक्ति सुरूपिणम् । स्थापयेत्ताम्रके पात्रे गुडपीठसमन्विते

যথাশক্তি সুৰূপিণী দেৱতাৰ সৌৱৰ্ণ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰাই, গুড়ৰ পীঠসহ তাম্ৰপাত্ৰত তাক স্থাপন কৰিব।

Verse 14

गन्धपुष्पादिभिर्देवं पूजयेद्गुडसंस्थितम् । ईशान्यां स्थापयेद्देवं गुडतोयसमन्वितम्

গুড়ৰ ওপৰত স্থিত দেৱতাক গন্ধ, পুষ্প আদি দ্ৰব্যেৰে পূজা কৰিব। তাৰ পাছত ঈশান দিশে (উত্তৰ-পূৰ্ব) গুড়জলসহ দেৱতাক স্থাপন কৰিব।

Verse 15

कासारेण तथाग्नेय्यां स्थापयेत्करकं परम् । रक्ततन्दुलसंमिश्रं नैरृत्यां वायुगोचरे

তদ্ৰূপে আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূৰ্ব) দিশত কাসাৰা (মিঠা প্ৰসাদ) ভৰ্তি উত্তম কৰক/কলশ স্থাপন কৰিব। নৈঋত (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশত, বায়ুৰ ক্ষেত্ৰত, ৰঙা চাউলৰ দানাৰে মিশ্ৰিত পাত্ৰ/বস্তু স্থাপন কৰিব।

Verse 16

स्थापयेन्मोदकैः सार्धं चतुर्थं करकं बुधः । सूत्रेण वेष्टितग्रीवं गन्धमाल्यैरलंकृतम्

বুধিমান জনে মোদকসহ চতুৰ্থ কৰক/কলশ স্থাপন কৰিব। তাৰ গ্ৰীৱা সূতাৰে বেষ্টিত থাকিব, আৰু গন্ধ-সুগন্ধি আৰু মাল্যৰে অলংকৃত হ’ব।

Verse 17

शङ्खतूर्यनिनादेन जयशब्दादिमङ्गलैः । रक्ताम्बरधरं विप्रं रक्तमाल्यानुलेपनम्

শঙ্খ-তূৰ্যৰ ধ্বনি আৰু ‘জয়’ আদি মঙ্গলধ্বনিৰে, ৰক্তবস্ত্ৰধাৰী ব্ৰাহ্মণক সন্মান কৰিব—যি ৰঙা মাল্য আৰু ৰঙা অনুলেপনে সুশোভিত।

Verse 18

वेदिमध्यगतं वापि महदासनसंस्थितम् । सुरूपं सुभगं शान्तं सर्वभूतहिते रतम्

সেই ব্ৰাহ্মণক বেদীৰ মধ্যভাগত অথবা মহৎ আসনত বহুৱাব—সুৰূপ, সুভগ, শান্ত, আৰু সকলো ভূতৰ হিতত ৰত।

Verse 19

वेदविद्याव्रतस्नातं सर्वशास्त्रविशारदम् । पूजयित्वा यथान्यायं वाचयेत्पाण्डुनन्दन

হে পাণ্ডুনন্দন! বেদবিদ্যাত প্ৰশিক্ষিত, ব্ৰত আৰু স্নানে শুদ্ধ, আৰু সকলো শাস্ত্ৰত বিশাৰদ জনক বিধিমতে পূজা কৰি, তাৰ পাছত নিয়মানুসাৰে পবিত্ৰ পাঠ আবৃত্তি কৰাব।

Verse 20

रक्तां गां च ततो दद्याद्रक्तेनानडुहा सह । प्रीयतां भूमिजो देवः सर्वदैवतपूजितः

তাৰ পাছত ৰঙা বৰ্ণৰ গাই আৰু ৰঙা ষাঁড়সহ দান কৰিব। ‘ভূমিজ দেৱতা প্ৰসন্ন হওক’—যি সকলো দেৱতাই পূজা কৰে।

Verse 21

विप्रं प्रदक्षिणीकृत्य पत्नीपुत्रसमन्वितः । पितृमातृसुहृत्सार्द्धं क्षमाप्य च विसर्जयेत्

ব্ৰাহ্মণক প্ৰদক্ষিণা কৰি, পত্নী-পুত্ৰসহ, আৰু পিতৃ-মাতৃ-মিত্ৰসকলৰ সৈতে, ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰি তাৰ পাছত সন্মানেৰে বিদায় দিব।

Verse 22

एवं कृतस्य तस्याथ तस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । यत्पुण्यं फलमुद्दिष्टं तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

এইদৰে কৰা কৰ্মৰ বিষয়ে—বিশেষকৈ সেই তীৰ্থত—যি পুণ্য-ফল ঘোষণা কৰা হৈছে, সেই সকলো মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম।

Verse 23

सप्त जन्मानि राजेन्द्र सुरूपः सुभगो भवेत् । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नात्र कार्या विचारणा

হে ৰাজেন্দ্ৰ, সাত জন্মলৈকে মানুহ সুৰুপ আৰু সৌভাগ্যবান হয়। এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱেই এনে; ইয়াত সন্দেহ-তর্কৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 24

अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे मृतो नरः । अङ्गारकपुरं याति देवगन्धर्वपूजितः

অকাম হোৱাই হওক বা সকাম হোৱাই হওক, সেই তীৰ্থত যি নৰ মৰে, সি অঙ্গাৰকপুৰলৈ যায়, য’ত দেৱতা আৰু গন্ধৰ্বে সন্মান কৰি পূজা কৰে।

Verse 25

उपभुज्य यथान्यायं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । इह मानुष्यलोके वै राजा भवति धार्मिकः

যথাবিধি অতুলনীয় দিৱ্য ভোগ উপভোগ কৰি, সি নিশ্চয় এই মানৱলোকে ধৰ্মপৰায়ণ ৰজা হৈ জন্ম লয়।

Verse 26

सुरूपः सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वलोकनमस्कृतः

সি সুৰুপ, সৌভাগ্যৱান আৰু সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত; সি সাগ্ৰে শতবৰ্ষ জীয়াই থাকে আৰু সকলো লোকৰ দ্বাৰা নমস্কৃত হয়।

Verse 148

। अध्याय

অধ্যায় (সমাপ্তি-চিহ্ন)।