
অধ্যায় ১৩৯ত মাৰ্কণ্ডেয় যাত্ৰা-নিৰ্দেশৰ ধৰণে সোমতীৰ্থৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। ই এক অতুল পুণ্যস্থান; ইয়াত সোমে তপস্যা কৰি দিৱ্য নক্ষত্ৰ-পথ লাভ কৰিছিল। ইয়াত প্ৰথমে তীৰ্থস্নান, তাৰ পিছত বিধিমতে আচমন আৰু জপ, আৰু শেষত ৰবি (সূৰ্য) ধ্যান—এই ক্ৰম নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে। এই তীৰ্থত কৰা সাধনাৰ ফল ঋগ্-যজুঃ-সাম বেদপাঠ আৰু গায়ত্ৰীজপৰ ফলৰ সমান বুলি কোৱা হৈছে। বহ্বৃচ, অধ্বৰ্যু, ছান্দোগ আদি বেদজ্ঞ আৰু অধ্যয়ন-সমাপ্ত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰোৱা, আৰু শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক পাদুকা/চপ্পল, ছাতি, বস্ত্ৰ, কম্বল, ঘোঁৰা আদি দান দিয়া ‘কোটি’ পুণ্যৰূপে প্ৰশংসিত। শেষত সংযম-ৱৈৰাগ্যৰ নীতি—য’ত মুনি ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহ কৰে, সেই স্থান কুৰুক্ষেত্ৰ, নৈমিষ আৰু পুষ্কৰৰ সমান; সেয়ে গ্ৰহণ, সংক্রান্তি আৰু ব্যতীপাত সময়ত যোগীসকলক বিশেষ সন্মান কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। যিয়ে এই তীৰ্থত সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে, সি বিমানেৰে স্বৰ্গলৈ গৈ সোমৰ পৰিচাৰক হৈ সোমৰ দিৱ্য সুখত অংশীদাৰ হয়।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज सोमतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सोमस्तपस्तप्त्वा नक्षत्रपथमास्थितः
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাৰাজ, অনুত্তম সোমতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত—য’ত সোম (চন্দ্ৰ) তপস্যা কৰি নক্ষত্ৰপথত নিজৰ গতি লাভ কৰিছিল।
Verse 2
तत्र तीर्थे तु यः स्नायादाचम्य विधिपूर्वकम् । कृतजाप्यो रविं ध्यायेत्तस्य पुण्यफलं शृणु
সেই তীৰ্থত যি বিধিপূৰ্বক স্নান কৰি আচমন কৰে, জপ সম্পন্ন কৰি ৰবি (সূৰ্য) ধ্যান কৰে—তাৰ পুণ্যফল শুনা।
Verse 3
ऋग्वेदयजुर्वेदाभ्यां सामवेदेन भारत । जपतो यत्फलं प्रोक्तं गायत्र्या चात्र तत्फलम्
হে ভাৰত, ঋগ্বেদ, যজুৰ্বেদ আৰু সামবেদ জপ কৰিলে যি ফল কোৱা হৈছে, ইয়াত গায়ত্ৰী জপ কৰিলেও সেই একেই ফল লাভ হয়।
Verse 4
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेच्छुचिः । तेन सम्यग्विधानेन कोटिर्भवति भोजिता
সেই তীৰ্থত যি কোনো শুচি হৈ ভক্তিভাৱে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰায়, সঠিক বিধি-অনুষ্ঠানৰ বলত তাৰ পুণ্য এনে হয় যেন কোটিজনক ভোজন কৰোৱা হ’ল।
Verse 5
पादुकोपानहौ छत्रं वस्त्रकम्बलवाजिनः । यो दत्ते विप्रमुख्याय तस्य तत्कोटिसंमितम्
যি কোনোয়ে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক পাদুকা বা জোতা, ছত্ৰ, বস্ত্ৰ, কম্বল বা ঘোঁৰা দান কৰে, তাৰ পুণ্য কোটিসম পৰিমাণে গণ্য হয়।
Verse 6
सहस्रं तु सहस्राणामनृचां यस्तु भोजयेत् । एकस्य मन्त्रयुक्तस्य कलां नार्हति षोडशीम्
যদি কোনোয়ে ঋগ্বেদ-পাঠবিহীন ব্ৰাহ্মণৰ হাজাৰ হাজাৰজনকো ভোজন কৰায়, তথাপি মন্ত্রসম্পন্ন এজনক ভোজন কৰোৱাৰ পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।
Verse 7
एवं तु भोजयेत्तत्र बह्वृचं वेदपारगम् । शाखान्तर्गमथाध्वर्युं छन्दोगं वा समाप्तिगम्
এইদৰে তাত বেদৰ পাৰলৈ যোৱা বহ্বৃচ (ঋগ্বেদবিশেষজ্ঞ)ক ভোজন কৰাব লাগে; তদ্ৰূপ স্বীকৃত শাখাৰ অধ্বৰ্যুক, অথবা অধ্যয়ন সমাপ্ত কৰা ছান্দোগ (সামবেদী)কো ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 8
अग्निहोत्रसहस्रस्य यत्फलं प्राप्यते बुधैः । समं तद्वेदविदुषा तीर्थे सोमस्य तत्फलम्
বুধসকলে সহস্ৰ অগ্নিহোত্ৰ সম্পাদন কৰি যি ফল লাভ কৰে, সোমৰ তীৰ্থত বেদবিদ্জনেও তদ্ৰূপ সমান ফল লাভ কৰে; এই স্থানৰ পুণ্য তেনেকুৱাই।
Verse 9
भोजयेद्यः शतं तेषां सहस्रं लभते नरः । एकस्य योगयुक्तस्य तत्फलं कवयो विदुः
যি মানুহে তেওঁলোকৰ শতজনক ভোজন কৰায়, সি সহস্ৰজনক ভোজন কৰোৱাৰ ফল লাভ কৰে; কিন্তু কবি-মুনিসকলে জানে—যোগযুক্ত এক জনক ভোজন কৰোৱাৰ ফল সেই মাপতকৈও অধিক।
Verse 10
संनिरुध्येन्द्रियग्रामं यत्रयत्र वसेन्मुनिः । तत्रतत्र कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च
য’তে য’তে মুনি ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযম কৰি বাস কৰে, ত’তে ত’তে কুৰুক্ষেত্ৰ, নৈমিষ আৰু পুষ্কৰ আদি মহাতীৰ্থসমূহো উপস্থিত হয়।
Verse 11
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । संक्रान्तौ च व्यतीपाते योगी भोज्यो विशेषतः
সেয়েহে সৰ্বপ্ৰযত্নে—বিশেষকৈ চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণত, সূৰ্যৰ সংক্রান্তিত, আৰু ব্যতীপাত যোগত—যোগীক বিশেষ পুণ্যৰূপে ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 12
संन्यासं कुरुते यस्तु तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । विमानेन महाभागाः स याति त्रिदिवं नरः
কিন্তু যি মানুহে সেই তীৰ্থত সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰে, হে যুধিষ্ঠিৰ, সেই মহাভাগ্যবান নৰ বিমানে চৰি ত্ৰিদিব (স্বৰ্গ)লৈ যায়।
Verse 13
सोमस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते
সোম (চন্দ্ৰ)ৰ অনুচৰ হৈ, সি তেওঁৰ সৈতে একেলগে আনন্দ কৰে।
Verse 139
। अध्याय
অধ্যায় (পাণ্ডুলিপিত অধ্যায়ৰ শেষ বা শিৰোনাম সূচক কলফন-চিহ্ন)।