Adhyaya 133

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल परं तीर्थचतुष्टयम् । येषां दर्शनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহীপাল, সেই পৰম চাৰিটা তীৰ্থলৈ গমন কৰা উচিত; যাৰ কেৱল দৰ্শনতেই সকলো পাপ ক্ষয় হয়।

Verse 2

कौबेरं वारुणं याम्यं वायव्यं तु ततः परम् । यत्र सिद्धा महाप्राज्ञा लोकपाला महाबलाः

কৌবেৰ, বাৰুণ, যাম্য আৰু তাৰ পাছত উৎকৃষ্ট বায়ব্য—এই চাৰিটাই; য’ত মহাবল লোকপাল, সিদ্ধ আৰু মহাপ্ৰাজ্ঞ দেবতাসকল উপস্থিত।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किमर्थं लोकपालैश्च तपश्चीर्णं पुरानघ । नर्मदातटमाश्रित्य ह्येतन्मे वक्तुमर्हसि

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে নিৰপাপ মহাত্মা, প্ৰাচীন কালত লোকপালসকলে নৰ্মদাৰ তীৰ আশ্ৰয় কৰি কিয় তপস্যা কৰিছিল? অনুগ্ৰহ কৰি মোক কোৱা।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अधिष्ठानं समिच्छन्ति ह्यचलं निर्बले सति । संसारे सर्वभूतानां तृणबिन्दुवदस्थिरे

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: যেতিয়া বল নাথাকে, তেতিয়া জীৱসকলে অচল আশ্ৰয় বিচাৰে; কিয়নো সংসাৰত সকলো প্ৰাণীৰ অৱস্থা ঘাঁহৰ পাতত থকা বিন্দুৰ দৰে অস্থিৰ।

Verse 5

कदलीसारनिःसारे मृगतृष्णेव चञ्चले । स्थावरे जङ्गमे सर्वे भूतग्रामे चतुर्विधे

এই চতুৰ্বিধ ভূতসমূহত—স্থাৱৰ হওক বা জংগম—সকলো মৃগতৃষ্ণাৰ দৰে চঞ্চল, আৰু কলগছৰ গুদাৰ দৰে নিঃসাৰ।

Verse 6

धर्मो माता पिता धर्मो धर्मो बन्धुः सुहृत्तथा । आधारः सर्वभूतानां त्रैलोक्ये सचराचरे

ধৰ্মেই মাতা, ধৰ্মেই পিতা; ধৰ্মেই আত্মীয় আৰু সত্য সুহৃদ। ত্ৰিলোকত, চল-অচল সকলো ভূতৰ আধাৰ ধৰ্মেই।

Verse 7

एवं ज्ञात्वा तु ते सर्वे लोकपालाः कृतक्षणाः । तपस्ते चक्रुरतुलं मारुताहारतत्पराः

এইদৰে জানি সেই সকলো লোকপাল দৃঢ়সংকল্প হ’ল। বায়ুকেই আহাৰ কৰি তেওঁলোকে অতুল তপস্যা সাধন কৰিলে।

Verse 8

ततस्तुष्टो महादेवः कृतस्यार्द्धे गते तदा । अनुरूपेण राजेन्द्र युगस्य परमेश्वरः

তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, কৃতযুগৰ অর্ধেক পাৰ হ’লে, যুগৰ পৰমেশ্বৰ মহাদেৱ সন্তুষ্ট হ’ল আৰু সেই সময়ৰ উপযুক্ত ৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 9

वरेण छन्दयामास लोकपालान्महाबलान् । यो यमिच्छति कामं वै तं तं तस्य ददाम्यहम्

তাৰ পাছত তেওঁ মহাবলী লোকপালসকলক বৰ দি সন্তুষ্ট কৰিলে আৰু ক’লে— “তোমালোকৰ যিজনে যি কামনা কৰে, মই তাকেই তাক দিম।”

Verse 10

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य लोकपाला जगद्धिताः । वरदं प्रार्थयामासुर्देवं वरमनुत्तमम्

তেওঁৰ বাক্য শুনি, জগতৰ মঙ্গলকামী লোকপালসকলে বৰদাতা দেৱৰ ওচৰত সৰ্বোত্তম বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 11

कुबेर उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । यक्षाणामीश्वरश्चाहं भवामि धनदस्त्विति

কুবেৰে ক’লে: হে মহাদেৱ, যদি আপুনি সন্তুষ্ট হন আৰু মোক বৰ দিয়া হয়, তেন্তে মই যক্ষসকলৰ অধীশ্বৰ হওঁ আৰু ‘ধনদ’—ধন দানকাৰী—নামে খ্যাত হওঁ।

Verse 12

ततः प्रोवाच देवेशं यमः संयमने रतः । तत्र प्रधानो भगवान् भवेयं सर्वजन्तुषु

তাৰ পাছত সংযম-শাসনত ৰত যমে দেৱেশ্বৰক ক’লে: “সেই লোকত, সকলো জীৱৰ মাজত, মই প্ৰধান অধিপতি হওঁ।”

Verse 13

वरुणोऽनन्तरं प्राह प्रणम्य तु महेश्वरम् । क्रीडेयं वारुणे लोके यादोगणसमन्वितः

তাৰ পিছত বৰুণে মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি ক’লে: “মোৰ নিজ বৰুণ-লোকত, জলচৰ গণেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ, মই ক্ৰীড়া কৰোঁ।”

Verse 14

जगादाशु ततो वायुः प्रणम्य तु महेश्वरम् । व्यापकत्वं त्रिलोकेषु प्रार्थयामास भारत

তাৰ পাছত বায়ুৱে তৎক্ষণাৎ মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে: “হে ভাৰত, ত্ৰিলোকত ব্যাপক হোৱাৰ শক্তি মই বিচাৰোঁ।”

Verse 15

तेषां यदीप्सितं काममुमया सह शङ्करः । सर्वेषां लोकपालानः दत्त्वा चादर्शनं गतः

উমাৰ সৈতে শংকৰে সকলো লোকপালক তেওঁলোকৰ ইচ্ছিত কামনা অনুসাৰে বৰ দান কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল।

Verse 16

गते महेश्वरे देवे यथास्थानं तु ते स्थिताः । स्थापना च कृता सर्वैः स्वनाम्नैव पृथक्पृथक्

যেতিয়া মহেশ্বৰ দেৱ প্ৰস্থান কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে নিজ নিজ স্থানত স্থিৰ হৈ থাকিল; আৰু প্ৰত্যেকে নিজৰ নামেই পৃথক পৃথককৈ একোটা স্থাপন (আসন/ধাম) কৰিলে।

Verse 17

कुबेरश्च कुबेरेशं यमश्चैव यमेश्वरम् । वरुणो वरुणेशं तु वातो वातेश्वरं नृप

হে নৃপ! কুবেরে কুবেরেশ স্থাপন কৰিলে, যমে যমেশ্বৰ; বৰুণে বৰুণেশ; আৰু বাতে বাতেশ্বৰ স্থাপন কৰিলে।

Verse 18

तर्पणं विदधुः सर्वे मन्त्रैश्च विविधैः शुभैः । सर्वे सर्वेश्वरं देव पूजयित्वा यथाविधि

তেওঁলোকে সকলোৱে নানা শুভ মন্ত্ৰেৰে তৰ্পণ সম্পন্ন কৰিলে; আৰু বিধিমতে সৰ্বেশ্বৰ প্ৰভুক পূজা কৰি সকলোৱে আগবাঢ়িল।

Verse 19

आह्वयामासुस्तान् विप्रान्सर्वे सर्वेश्वरा इव । क्षान्तदान्तजितक्रोधान्सर्वभूताभयप्रदान्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে সকলোৱে যেন নিজেই প্ৰভু, সেই ব্ৰাহ্মণসকলক আহ্বান কৰিলে—ক্ষমাশীল, দান্ত, ক্ৰোধজয়ী, আৰু সকলো প্ৰাণীক অভয় দানকাৰী।

Verse 20

वेदविद्याव्रतस्नातान् सर्वशास्त्रविशारदान् । ऋग्यजुःसामसंयुक्तांस्तथाथर्वविभूषितान्

তেওঁলোকে সেই ব্ৰাহ্মণসকলক আহ্বান কৰিলে, যিসকল বেদবিদ্যা আৰু ব্ৰতাচৰণে স্নাত, সকলো শাস্ত্ৰত বিশাৰদ—ঋগ্, যজুঃ, সামে সংযুক্ত আৰু অথৰ্ববেদীয় বিদ্যাৰে অলংকৃত।

Verse 21

चातुर्विध्यं तु सर्वेषां दानं दास्याम गृह्णत । एवमुक्त्वा तु सर्वेषां विप्राणां दानमुत्तमम्

“আমি তোমালোক সকলোকে চাৰিধৰণৰ দান দিম—গ্ৰহণ কৰা।” এইদৰে কৈ তেওঁলোকে সকলো ব্ৰাহ্মণৰ বাবে উত্তম দানৰ আয়োজন কৰিলে।

Verse 22

तत्र स्थाने ददुस्तेषां भूमिदानमनुत्तमम् । यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी

সেই স্থানতেই তেওঁলোকে তেওঁলোকক ভূমিদানৰ অনুত্তম দান দিলে—যেতিয়ালৈকে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য থাকে, যেতিয়ালৈকে পৃথিৱী স্থিৰ থাকে।

Verse 23

तावद्दानं तु युष्माकं परिपन्थी न कश्चन । राजा वा राजतुल्यो वा लोकपालैरनुत्तमम्

যেতিয়ালৈকে তোমালোকৰ এই দান অক্ষুণ্ণ থাকে, তেতিয়ালৈকে তোমালোকৰ কল্যাণত কোনো বাধা দিব নোৱাৰে—ৰাজা হওক বা ৰাজসমান কোনোবা, বা লোকপালসকলৰ মাজৰ অনুত্তমজনো।

Verse 24

दत्तं लोपयते मूढः श्रूयतां तस्य यो विधिः । शोषयेद्धनदो वित्तं तस्य पापस्य भारत

যি মূৰ্খে দিয়া থোৱা দান লোপ কৰে, তাৰ গতি শুনা। হে ভাৰত! সেই পাপীৰ ধন-সম্পদ কুবেৰ শুকাই পেলায়।

Verse 25

शरीरं वरुणो देवः संततीं श्वसनस्तथा । आयुर्नयति तस्याशु यमः संयमनो महान्

বৰুণ দেৱে তাৰ দেহ-সুখ কেঢ়ি লয়, শ্বসন (বায়ু) তাৰ সন্ততি হৰণ কৰে, আৰু মহান সংযমন যমে তাৰ আয়ু শীঘ্ৰে লৈ যায়।

Verse 26

निःशेषं भस्मसात्कृत्वा हुतभुग्याति भारत । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । भक्तिः कार्या नृपैः सर्वैरिच्छद्भिः श्रेय आत्मनः

তাক সম্পূৰ্ণভাৱে ভস্ম কৰি অগ্নিয়ে ভক্ষণ কৰে, হে ভাৰত। সেয়ে, হে যুধিষ্ঠিৰ, সকলো প্ৰচেষ্টাৰে ৰজাসকলে ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰতি ভক্তিসহ সন্মান কৰিব লাগে—নিজৰ পৰম কল্যাণ কামনা কৰা সকলো শাসকৰ বাবে।

Verse 27

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं भृत्याः पर्णा मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्मान्मूलं यत्नतो रक्षणीयं मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

ৰজা এটা বৃক্ষ; ব্ৰাহ্মণসকল তাৰ মূল; ভৃত্যসকল পাত; মন্ত্ৰীসকল তাৰ ডাল। সেয়ে মূলক যত্নেৰে ৰক্ষা কৰিব লাগে; মূল সুৰক্ষিত থাকিলে বৃক্ষৰ বিনাশ নঘটে।

Verse 28

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चावमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

ভূমিদাতা ষাঠি হাজাৰ বছৰৰ বাবে স্বৰ্গত বাস কৰে। কিন্তু যিয়ে সেই ভূমি কেঢ়ি লয় আৰু যিয়ে তাক অৱমাননা কৰে, সিও সেই একে সময়ৰ বাবে নৰকত বাস কৰিব।

Verse 29

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

নিজে দিয়া হওক বা আনৰ দিয়া হওক—দত্ত ভূমি সদায় পালনীয়, অৰ্থাৎ ৰক্ষা কৰিব লাগে। যাৰ যেতিয়া ভূমি থাকে, তেতিয়াই সি তাৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 30

देवताज्ञामनुस्मृत्य राजानो येऽपि तां नृप । पालयिष्यन्ति सततं तेषां वासस्त्रिविष्टपे

দেৱতাসকলৰ আজ্ঞা স্মৰণ কৰি, হে নৃপ, যিসকল ৰজা সেই (ভূমিদান) সদায় ৰক্ষা কৰিব, তেওঁলোকৰ বাসস্থান ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)ত হ’ব।

Verse 31

स्वदत्ता परदत्ता वा यत्नाद्रक्ष्या युधिष्ठिर । मही महीक्षिता नित्यं दानाच्छ्रेयोऽनुपालनम्

নিজে দিয়া হওক বা আনৰ দিয়া হওক, হে যুধিষ্ঠিৰ, সেই ভূমিদান যত্নেৰে ৰক্ষা কৰিব লাগে। ৰজাসকলৰ বাবে সদায় দান কৰাতকৈ দানৰ পালন-সংৰক্ষণেই অধিক শ্ৰেয়।

Verse 32

आयुर्यशो बलं वित्तं संततिश्चाक्षया नृप । तेषां भविष्यते नूनं ये प्रजापालने रताः

হে নৃপ, দীঘল আয়ু, যশ, বল, ধন আৰু অক্ষয় সন্ততি—এই সকলো নিশ্চয় তেওঁলোকৰ হ’ব, যিসকলে প্ৰজাৰ পালন-ৰক্ষাত আনন্দ পায়।

Verse 33

एवमुक्त्वा तु तान् सर्वांल्लोकपालान् द्विजोत्तमान् । पूजयित्वा विधानेन प्रणिपत्य व्यसर्जयन्

এইদৰে কৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে সকলো লোকপালক বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিলে; তাৰ পাছত প্ৰণাম কৰি সন্মানেৰে তেওঁলোকক বিদায় দিলে।

Verse 34

गतेषु विप्रमुख्येषु स्नात्वा हुतहुताशनाः । लोकपालाः क्षुधाविष्टाः पर्यटन्भैक्षमात्मनः

প্ৰধান ব্ৰাহ্মণসকল গুচি যোৱাৰ পাছত লোকপালসকলে স্নান কৰি অগ্নিত হোম-আহুতি দিলে; তথাপি ক্ষুধাত কাতৰ হৈ তেওঁলোকে নিজৰ বাবে ভিক্ষা বিচাৰি ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 35

अस्थिचर्मावशेषाङ्गाः कपालोद्धृतपाणयः । अलब्धग्रासमर्द्धार्धं निर्ययुर्नगराद्बहिः

হাড়-চামড়াৰ অৱশিষ্ট দেহ লৈ, কপালৰ পৰা গঢ়া ভিক্ষাপাত্ৰ হাতে ধৰি, আধা গ্ৰাসো নাপাই তেওঁলোকে নগৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 36

शापं दत्त्वा तदा क्रोधाद्ब्राह्मणाय युधिष्ठिर । दरिद्राः सततं मूर्खा भवेयुश्च ययुर्गृहान्

তেতিয়া ক্ৰোধত পৰি, হে যুধিষ্ঠিৰ, তেওঁলোকে সেই ব্ৰাহ্মণক শাপ দিলে—‘তুমি সদায় দৰিদ্ৰ আৰু সদায় মূৰ্খ হওঁ।’ এইদৰে শাপ দি তেওঁলোকে নিজৰ ঘৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 37

तदाप्रभृति ते सर्वे ब्राह्मणा धनवर्जिताः । शापदोषेण कौबेर्यां संजाता दुःखभाजनाः

সেই সময়ৰ পৰা তেওঁলোক সকলো ব্ৰাহ্মণ ধনবিহীন হ’ল; সেই শাপৰ দোষত কুবেৰদেৱৰ ৰাজ্যত তেওঁলোকে দুখৰ পাত্ৰ হৈ পৰিল।

Verse 38

न धनं पैतृकं पुत्रैर्न पिता पुत्रपौत्रिकम् । भुञ्जते सकलं कालमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

“পুত্ৰে পিতৃসম্পত্তি ভোগ নকৰে, আৰু পিতাইও পুত্ৰ-পৌত্ৰৰ ধন ভোগ নকৰে; সমগ্ৰ কালজুৰি এইয়েই নিয়ম”—এইদৰে শংকৰ (শিৱ) ক’লে।

Verse 39

कुबेरेशे नरः स्नात्वा यस्तु पूजयते शिवम् । गन्धधूपनमस्कारैः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

কুবেৰেশত যি মানুহে স্নান কৰি গন্ধ, ধূপ আৰু নমস্কাৰে শিৱক পূজা কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে।

Verse 40

यमतीर्थे तु यः स्नात्वा सम्पश्यति यमेश्वरम् । सर्वपापैः प्रमुच्येत सप्तजन्मान्तरार्जितैः

কিন্তু যমতীৰ্থত যি স্নান কৰি যমেশ্বৰক দৰ্শন কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—সাত জন্মান্তৰত সঞ্চিত পাপো।

Verse 41

पूर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा तु पितृतर्पणम् । यः करोति तिलैः स्नानं तस्य पुण्यफलं शृणु

পূৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্যাৰ দিনা স্নান কৰি যি জনে পিতৃসকললৈ তৰ্পণ কৰে আৰু তিল মিহলাই স্নান কৰে—সেই কৰ্মৰ পুণ্যফল শুনা।

Verse 42

सुतृप्तास्तेन तोयेन पितरश्च पितामहाः । स्वर्गस्था द्वादशाब्दानि क्रीडन्ति प्रपितामहाः

সেই জলে পিতৃ আৰু পিতামহসকল সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত হয়; আৰু প্ৰপিতামহসকল স্বৰ্গত অৱস্থিত হৈ বাৰ বছৰ আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 43

वरुणेशे नरः स्नात्वा ह्यर्चयित्वा महेश्वरम् । वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

বৰুণেশ্বৰ তীৰ্থত স্নান কৰি আৰু মহেশ্বৰক বিধিপূৰ্বক অৰ্চনা কৰি মানুহে প্ৰচুৰ পুণ্য লাভ কৰে—যেনেকৈ ৱাজপেয় যজ্ঞৰ ফল।

Verse 44

मृतां कालेन महता लोके यत्र जलेश्वरः । स गच्छेत्तत्र यानेन गीयमानोऽप्सरोगणैः

দীৰ্ঘ কাল অতিবাহিত হ’লে যেতিয়া মানুহে এই লোক ত্যাগ কৰে, তেতিয়া সি সেই ধামলৈ যায় য’ত জলেশ্বৰ অধিষ্ঠিত—দিব্য যানত আৰূঢ় হৈ, অপ্সৰাগণৰ গীতে গীত হ’য়ে।

Verse 45

वातेश्वरे नरः स्नात्वा सम्पूज्य च महेश्वरम् । जायते कृतकृत्योऽसौ लोकपालानवेक्षयन्

ৱাতেশ্বৰ তীৰ্থত স্নান কৰি আৰু মহেশ্বৰক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি সি কৃতকৃত্য হয়, লোকপালসকলক দৰ্শন কৰি।

Verse 46

किं तस्य बहुभिर्यज्ञैर्दानैर्वा बहुदक्षिणैः । स्नात्वा चतुष्टये लोके अवाप्तं जन्मनः फलम्

তেওঁৰ বহু যজ্ঞ বা বহুদক্ষিণাযুক্ত দানৰ কি প্ৰয়োজন? চতুৰ্বিধ পবিত্ৰ তীৰ্থ-সমষ্টিত স্নান কৰি তেওঁ এই লোকতেই মানৱ-জন্মৰ সত্য ফল লাভ কৰিলে।

Verse 47

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । नित्यं वसन्ति कौरिल्यां लोकपालान्निमन्त्र्य ये

তেওঁলোক ধন্য, তেওঁলোক মহাত্মা; তেওঁলোকৰ জন্ম সুজীৱিত—যিসকলে লোকপালসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰি কৌৰিলাত নিত্য বাস কৰে।

Verse 48

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यमायुर्विवर्धनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत्

এই কথা পুণ্যময়, পাপহৰ, মঙ্গলজনক আৰু আয়ু-বর্ধক। যিসকলে পাঠ কৰে আৰু যিসকলে শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ সকলো পাপৰ নিশ্চিত ক্ষয় হয়।