Adhyaya 131

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: নর্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত অনুত্তম নাগতীৰ্থ আছে, য’ত মহানাগ সিদ্ধসকল, হে ৰাজন, ভয় উদ্ভৱ হোৱাত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! জগতৰ বাবে ভয়ংকৰ নাগসকলৰ সেই তীব্ৰ ভয় কেনেকৈ জন্মিল, যাৰ বাবে তেওঁলোকে তপস্যাত অচল হৈ থাকিল?

Verse 3

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत्

ভূত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যৎ—দেৱ, অসুৰ আৰু মানৱৰ সৈতে যি-কিছু সম্পৰ্কিত—হে তাত, সেয়া সকলো তোমাৰ বিদিত; সেয়ে মোৰ কৌতূহল অতি মহান।

Verse 4

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम्

মোৰ দাহজনিত দুঃখ, যি দুঃযোধনৰ কাৰণে উদ্ভৱ হৈছিল, তোমাৰ পদ্মসম মুখৰ ধাৰাই প্লাৱিত কৰি এতিয়া শান্তি আৰু নিৰ্বৃত্তিলৈ গ’ল।

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत

তোমাৰ নিজ মুখে গোৱা পাপনাশিনী কাহিনী শুনি, হে সুৱ্ৰত, শুনোঁতে শুনোঁতে মোৰ স্মৃতি পুনঃ পুনঃ জাগি উঠিল।

Verse 6

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च

হে দ্বিজ, উত্তৰ দিত কষ্ট বা অনীহা যুক্ত নহয়; কিয়নো মহান বিদ্যাদানৰ আৰু শুনি সুশিক্ষিত পুত্ৰৰ ফল অন্য কোনোয়ে সত্যকৈ নাজানে।

Verse 7

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि

এইদৰে জানি আৰু যথান্যায় অনুসৰি, মই যি প্ৰশ্ন সুধিছোঁ—হে বিপ্ৰ ব্ৰাহ্মণ, মোৰ ওপৰত দয়া কৰি সেই পবিত্ৰ কথা কৃপা কৰি কওক।

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে নৃপ, তুমি যিমানেই কথা কোৱা, সিমানেই মোৰ বাণী আনন্দিত হয়। জৰাৰ শৈথিল্যত জৰাজীৰ্ণ হ’লেও, হে তাত, তোমাৰ সৌহৃদ্য কেতিয়াও নাশ নহয়।

Verse 9

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

মই যিদৰে ঘটিছিল তিদৰে এই প্ৰাচীন ইতিহাস ক’ম। হে ভাৰত, এই কথা আগতে বৃদ্ধসকলে পৰম্পৰাৰে ক’ছিল।

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च

কশ্যপৰ দুজনী পত্নী আছিল, সকলো লোকতে অনুত্তম—গৰুড়ৰ জননী বিনতা আৰু সৰ্পসকলৰ জননী কদ্ৰূ।

Verse 11

अश्वसंदर्शनात्ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम्

সেই দুয়োগৰাকীৰ অশ্বদৰ্শনত কলিৰূপ বিবাদ স্থিৰ হ’ল। হে ৰাজেন্দ্ৰ, প্ৰভাতকালে সি ভাস্কৰৰ দৰে কান্তিময় আছিল।

Verse 12

तं दृष्ट्वा विनता रूपमश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने

সেই ঘোঁৰাটোক দেখি—যি সৰ্বাঙ্গে ফ্যাকাশে শুভ্ৰ—বিনতাই তাৰ ৰূপ নীৰিক্ষণ কৰিলে। তেতিয়া কদ্ৰুৱে ক’লে, “চোৱা, চোৱা, হে সুন্দৰ-মুখী!”

Verse 13

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानमविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

“চোৱা—ই উচ্ছৈঃশ্ৰৱসৰ সদৃশ—সৰ্বত্র ফ্যাকাশে শুভ্ৰ। অবিশ্ৰান্তে ধাৱমান, বেগে বায়ুৰ সমান।”

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तमीर्ष्याभावेन मोहिता । कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम

তাক হঠাতে ওচৰলৈ আহোঁতে দেখি, ঈৰ্ষ্যাৰ বেগে মোহিত হৈ তাই কথা ক’লে; তাক কৃষ্ণ বুলি ভাবিলে। এইদৰে সেই উত্তম নৃপতিয়ে তাইৰ সৈতে কথোপকথন কৰিলে।

Verse 15

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम्

“বিনতা, তুমি জগতৰ আগত মিছা কথা কোৱা—হে নিৰ্দয়ী, কুলৰ কলংক! এইটোক কৃষ্ণ বুলি কোৱা, শ্বেত নহয়; নচেৎ তুমি ভয়ংকৰ নৰকলৈ যাবা।”

Verse 16

विनतोवाच । सत्यानृते तु वचने पणोऽयं ते ममैव तु । सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि

বিনতাই ক’লে: “সত্য-মিছা কথাৰ বিষয়ে এই পণ তোমাৰ আৰু মোৰ মাজত স্থিৰ। মই হাৰিলে, তোমাৰ গৃহত হাজাৰ বছৰ তোমাৰ দাসী হৈ থাকিম।”

Verse 17

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते

‘তথৈতি’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, ৰাতি নিজ গৃহলৈ গ’ল। দুয়ো ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হৈ মূৰ্ছিত-প্ৰায় অৱস্থালৈ পৰিল।

Verse 18

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये

তাৰ পাছত কদ্ৰূ বন্ধুগৰ্বৰ ওচৰলৈ গৈ সেই পণৰ কথা ক’লে—প্ৰমদালয়ত বিনতাৰ সৈতে যি ঘটিছিল।

Verse 19

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम्

এই কথা শুনি সকলো আত্মীয়-স্বজন, কদ্ৰূৰ পুত্ৰসকলসহ, একে হিতকৰ কৰ্ম বুলি নমানিলে; মাতৃয়ে কৰা কাৰ্য নিন্দনীয় আছিল।

Verse 20

अकृष्णः कृष्णतामम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते

‘মা, যি অশ্বশ্ৰেষ্ঠ ক’লা নহয়, সি কেনেকৈ ক’লা হ’ব? এই পণৰ ফলত, হে সুব্ৰতে, তুমি নিশ্চয় দাসত্বলৈ পৰিবা।’

Verse 21

कद्रूरुवाच । भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम

কদ্ৰূ ক’লে: ‘যেন মই বিধিমতে দাসী নহওঁ, সেয়ে তোমালোকে সোনকালে এই কাম কৰা। সেই অশ্বৰ ৰোমকূপসমূহত প্ৰৱেশ কৰা—এইয়েই মোৰ মত।’

Verse 22

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

সেই কৰ্ম ক্ষণমাত্ৰ সম্পন্ন হ’লেই তাই মোৰ দাসী হ’ব; তাৰ পাছত তোমালোক সকলো নাগ নিৰাপদ হৈ সুখেৰে বাস কৰিবা।

Verse 23

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित्

সৰ্পাসকলে ক’লে: হে দেবী জননী, পৃথিৱীত তোমাক পন্নগসকলৰ মাতৃ বুলি মানে; তথাপি তাক বিশেষকৈ কেতিয়াও প্ৰতাৰণা কৰা উচিত নহয়।

Verse 24

कद्रूरुवाच । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः

কদ্ৰূ ক’লে: পৃথিৱীত যিসকল পন্নগে মোৰ বাক্য নমানিব, তেওঁলোক সকলোকে বিনা বিচাৰে হব্যবাহ—অগ্নিদেৱৰ মুখত নিক্ষেপ কৰা হ’ব।

Verse 25

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः

মাতৃৰ মুখৰ পৰা ওলোৱা সেই ভয়ংকৰ বাক্য শুনি, কিছুমান সৰ্প লোমৰ ভিতৰত সোমাই লুকাল; আন কিছুমান পাহাৰত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 26

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः

কিছুমান জাহ্নৱী (গঙ্গা) নদীত প্ৰৱেশ কৰিলে, আৰু আন কিছুমান তপস্যাত স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 27

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा

তেতিয়া সহস্ৰ বৰ্ষৰ অন্তত পৰমেশ্বৰ সন্তুষ্ট হ’ল। জগতধাতা মহাদেৱে পৰম, দিৱ্য বাণীৰে ক’লে।

Verse 28

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसोऽस्य महत्फलम् । यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

“হো হো, হে সৰ্পসকল! তোমালোকৰ তপস্যা নিবৃত্ত হওক; এই মহাতপৰ মহাফল লাভ হৈছে। যি ইচ্ছা কৰাঁ, আজি মই দিম; ইয়াত চিন্তা-বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।”

Verse 29

सर्पा ऊचुः । कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम्

সৰ্পাসকলে ক’লে: “হে দেবদেৱ, হে মহেশ্বৰ! কদ্ৰূৰ শাপৰ ভয়ত আমি আতংকিত। মহাপ্ৰলয়ৰ অন্ত পৰ্যন্ত আমি তোমাৰ কাষতে বাস কৰিম।”

Verse 30

देवदेव उवाच । एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः

দেবদেৱে ক’লে: “এই মহাবাহু বাসুকি, ভুজগসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, মোৰ কাষতে সদায় বাস কৰক; সৰ্বলোকৰ ভয়-ৰক্ষক হওক।”

Verse 31

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः

“আন সৰ্পসকলৰো মোৰ আজ্ঞাত কোনো ভয় নাই। নৰ্মদাৰ জলত ডুব দি সেই ভুজগসকল ৰক্ষিত হ’ল।”

Verse 32

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः

তেওঁলোকৰ মৃত্যুভয় নাই। য’ত ইচ্ছা ত’তে বাস কৰা। কদ্ৰূৰ শাপৰ ভয়ো নাই—এই মোৰ পৰম আশ্বাস আৰু ৰক্ষা।

Verse 33

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

এইদৰে তেওঁলোকক বৰ দান কৰি, দেবদেৱ মহেশ্বৰ আকাশত প্ৰবেশ কৰি ধৰণীধৰ কৈলাস পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 34

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

হে নৃপ, দেবতা দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হোৱাত, বাসুকি-প্ৰমুখ নাগসকলে তাত বিধিমতে স্থাপন কৰি, তাৰ পাছত দেবদেৱ মহেশ্বৰ মহাদেৱৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन

সেই তীৰ্থত যি কোনোবাই পঞ্চমীত শিৱক আৰ্চনা কৰে, তাৰ ওপৰত নাগৰ আটটা কুলে কেতিয়াও হিংসা নকৰে।

Verse 36

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम्

হে নৰেশ্বৰ, বহু কাল পিছত যেতিয়া সি তাত তীৰ্থত যথাকালে মৃত্যুবৰণ কৰে, তেতিয়া সি শিৱৰ অনুচৰ হৈ, যিমান ইচ্ছা সিমান কাল শিৱধামত বাস কৰে।

Verse 131

। अध्याय

অধ্যায় (অধ্যায়-সমাপ্তিৰ সূচক)।