
এই অধ্যায়ত মাৰ্কণ্ডেয় ‘অয়োনিজ’ নামৰ পৰম তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য উপদেশ কৰে। ই ‘যোনি-সংকট’—জন্মবন্ধন আৰু দেহধৰ্মজনিত ক্লেশ—ত পীড়িত লোকৰ বাবে শমন আৰু পৱিত্ৰতাৰ আশ্ৰয় বুলি কোৱা হৈছে। তাত তীৰ্থস্নান কৰিলে যোনি-সম্পৰ্কীয় দুখবোধ আৰু তাৰ ভাৰ দূৰ হয়। তাৰ পিছত ঈশ্বৰ/মহাদেৱৰ পূজা কৰি “সম্ভৱ (পুনঃপুনঃ জন্ম) আৰু যোনি-সংকটৰ পৰা মোক মুক্ত কৰা” বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে; গন্ধ, পুষ্প, ধূপ আদি অৰ্পণে পাপক্ষয় হয়। ভক্তিৰে লিঙ্গ-পূৰণ/লিঙ্গসেৱা কৰিলে দেবদেৱৰ সান্নিধ্যত দীঘলীয়া নিবাসৰ ফল ‘সিক্থ-সংখ্যা’ (মোম/বিন্দুৰ সংখ্যা)ৰ দৰে অতিশয়োক্তিত বৰ্ণিত। সুগন্ধি জল, মধু, দুধ বা দধিৰে মহাদেৱক অভিষেক কৰিলে ‘বিপুল শ্ৰী’—সমৃদ্ধি—লাভ হয়। শুক্লপক্ষত, বিশেষকৈ চতুৰ্দশীত, গীত-বাদ্যসহ পূজা আৰু প্ৰদক্ষিণাৰ সৈতে সেই একে প্ৰাৰ্থনা-পংক্তিৰ নিৰন্তৰ জপ শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে। শেষত ‘নমঃ শিবায়’ ষড়ক্ষৰৰ মহিমা প্ৰতিপাদন কৰি কোৱা হয়—ই বহু মন্ত্রবিস্তাৰৰো ওপৰত; ইয়াৰ জপেই অধ্যয়ন, শ্ৰৱণ আৰু ক্ৰিয়াসমাপ্তিৰ সাৰ। শিবযোগীৰ সেৱা, দান্ত-জিতেন্দ্ৰিয় তপস্বীক অন্নদান, দান আৰু জলপ্ৰদান স্নান-পূজাৰ পৰিপূৰক; তাৰ পুণ্য মেরু-সাগৰৰ দৰে মহৎ উপমাৰে তুলনা কৰা হৈছে।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र परं तीर्थमयोनिजम् । स्नातमात्रो नरस्तत्र न पश्येद्योनिसङ्कटम्
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “হে ৰাজেন্দ্ৰ! তাৰ পাছত ‘অয়োনিজ’ নামৰ পৰম তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। তাত কেৱল স্নান কৰিলেই মানুহে যোনিজন্মৰ দুঃখ-সংকট পুনৰ নেদেখে।”
Verse 2
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । अयोनिजो महादेव यथा त्वं परमेश्वर
সেই তীৰ্থত স্নান কৰি মানুহে ঈশ্বৰ দেৱতাক পূজা কৰিব আৰু ক’ব: “হে মহাদেৱ! যেনেকৈ তুমি, হে পৰমেশ্বৰ, অযোনিজ (যোনিৰ পৰা অজন্মা)…”
Verse 3
तथा मोचय मां देव सम्भवाद्योनिसङ्कटात् । गन्धपुष्पादिधूपैश्च स मुच्येत्सर्वपातकैः
“…তেনেদৰে, হে দেৱ! সম্ভৱ-যোনিৰ সংকটৰ পৰা মোক মুক্ত কৰা।” গন্ধ, ফুল আৰু ধূপ আদি অৰ্পণ কৰিলে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 4
तस्य देवस्य यो भक्त्या कुरुते लिङ्गपूरणम् । स वसेद्देवदेवस्य यावत्सिक्थस्य संख्यया
যি ভক্তিভাৱে সেই দেৱৰ বাবে শিৱলিঙ্গৰ ‘পূৰণ’ বিধি সম্পন্ন কৰে, সি দেৱদেৱৰ লোকত তেনেকুৱা বছৰ বাস কৰে—যিমান সেই অৰ্পণত থকা মোমৰ কণাৰ সংখ্যা।
Verse 5
अयोनिजे महादेवं स्नापयेद्गन्धवारिणा । मधुक्षीरेण दध्ना वा स लभेद्विपुलां श्रियम्
অযোনিজ মহাদেৱক সুগন্ধি জলে, অথবা মধু, গাখীৰ বা দধিৰে স্নান কৰালে, সি বিপুল শ্ৰী আৰু মঙ্গলময় সমৃদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 6
अष्टभ्यां च सिते पक्षे असितां वा चतुर्दशीम् । पूजयित्वा महादेवं प्रीणयेद्गीतवाद्यकैः
শুক্ল পক্ষৰ অষ্টমী তিথিত, অথবা কৃষ্ণ পক্ষৰ চতুৰ্দশীত, মহাদেৱক পূজা কৰি গীত আৰু বাদ্যযন্ত্ৰেৰে তাঁক সন্তুষ্ট কৰিব।
Verse 7
वसेत्स च शिवे लोके ये कुर्वन्ति मनोहरम् । ते वसन्ति शिवे लोके यावदाभूतसम्प्लवम्
যিসকলে মনোহৰ ভক্তিময় উপাসনা-কর্ম কৰে, তেওঁলোকে শিৱলোকত বাস কৰে; সৃষ্টিজগতৰ মহাপ্ৰলয়লৈকে শিৱলোকত স্থিত থাকে।
Verse 8
तस्य देवस्य भक्त्या तु यः करोति प्रदक्षिणाम् । विज्ञापयंश्च सततं मन्त्रेणानेन भारत
কিন্তু, হে ভাৰত! যি জনে ভক্তিভাৱে সেই দেৱৰ প্ৰদক্ষিণা কৰে আৰু এই মন্ত্ৰেৰে সদায় নিবেদন কৰি থাকে—
Verse 9
तस्य यत्फलमुद्दिष्टं पारम्पर्येण मानवैः । सकाशाद्देवदेवस्य तच्छृणुष्व समाधिना
সেই সাধনাৰ যি ফল মানুহে পৰম্পৰাৰে বৰ্ণনা কৰিছে—দেৱদেৱৰ সন্নিধিৰ পৰা প্ৰাপ্ত—সেয়া তুমি সমাধি-চিত্তে শুনা।
Verse 10
अयोनिजो महादेव यथा त्वं परमेश्वर । तथा मोचय मां शर्व सम्भवाद्योनिसङ्कटात्
হে অযোনিজ মহাদেৱ, তুমি যেনেকৈ পৰমেশ্বৰ, তেনেকৈ, হে শৰ্ব, মোক জন্মৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা যোনি-সংকটৰ দুখৰ পৰা মুক্ত কৰা।
Verse 11
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैः कंठशोषणतत्परैः । येनौंनमः शिवायेति प्रोक्तं देवस्य संनिधौ
কেৱল কণ্ঠ শুকুৱাই দিয়া বহু মন্ত্ৰৰ তেন্তে কি প্ৰয়োজন, যদি দেৱৰ সন্নিধিত ‘ওঁ নমঃ শিৱায়’ উচ্চাৰণ কৰা হৈছে?
Verse 12
तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । येनौंनमः शिवायेति मन्त्राभ्यासः स्थिरीकृतः
তেওঁৰ দ্বাৰাই সকলো অধ্যয়ন সম্পন্ন, তেওঁৰে দ্বাৰাই সকলো শ্ৰৱণ-বিদ্যা শোনা, আৰু তেওঁৰে দ্বাৰাই সকলো অনুষ্ঠান পালন কৰা হ’ল—যিজনে ‘ওঁ নমঃ শিৱায়’ মন্ত্রৰ স্থিৰ জপ-অভ্যাস দৃঢ়ভাবে স্থাপন কৰিলে।
Verse 13
न तत्फलमवाप्नोति सर्वदेवेषु वै द्विजः । यत्फलं समवाप्नोति षडक्षर उदीरणात्
হে দ্বিজ, সকলো দেৱতাৰ মাজতো সেই ফল লাভ নহয়, যি ফল ষড়ক্ষৰ মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰাত লাভ হয়।
Verse 14
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छिवयोगिनम् । द्विजानामयुतं साग्रं स लभेत्फलमुत्तमम्
সেই তীৰ্থত যি স্নান কৰি পাছত এজন শৈৱ যোগীক পূজা কৰে, সি উত্তম ফল লাভ কৰে—দশ হাজাৰ আৰু অধিক ব্ৰাহ্মণক সন্মান কৰাৰ পুণ্যৰ সমান।
Verse 15
अथवा भक्तियुक्तस्तु तेषां दान्ते जितेन्द्रिये । संस्कृत्य ददते भिक्षां फलं तस्य ततोऽधिकम्
অথবা ভক্তিযুক্ত হৈ, সংযমী আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী সেই তপস্বীসকলক সুসংস্কৃত ভিক্ষা দান কৰিলে, তাৰ ফল তাতকৈও অধিক হয়।
Verse 16
यतिहस्ते जलं दद्याद्भिक्षां दत्त्वा पुनर्जलम् । सा भिक्षा मेरुणा तुल्या तज्जलं सागरोपमम्
যতিহস্তত প্ৰথমে জল দিব লাগে; ভিক্ষা দান কৰি পুনৰ জল অৰ্ঘ্য দিব লাগে। সেই ভিক্ষা মেরু পৰ্বতৰ তুল্য, আৰু সেই জল সাগৰৰ সদৃশ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 126
। अध्याय
॥ অধ্যায় সমাপ্ত ॥