Adhyaya 125

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल रवितीर्थमनुत्तमम् । यत्र देवः सहस्रांशुस्तपस्तप्त्वा दिवं गतः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজন, অনুত্তম ৰৱিতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; য’ত সহস্ৰাংশু দেৱ (সূৰ্য) তপস্যা কৰি স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं देवो जगद्धाता सर्वदेवनमस्कृतः । तपस्तपति देवेशस्तापसो भास्करो रविः

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: জগতৰ ধাতা, সকলো দেৱতাই যাক নমস্কাৰ কৰে, সেই দেৱেশ ৰবি-ভাস্কৰ কেনেকৈ তপস্বীৰ দৰে তপস্যা কৰে?

Verse 3

आराध्यः सर्वभूतानां सर्वदेवैश्च पूजितः । प्रत्यक्षो दृश्यते लोके सृष्टिसंहारकारकः

সকলো ভূতৰ বাবে তেওঁ আৰাধ্য আৰু সকলো দেৱতাই তেওঁক পূজা কৰে; তেওঁ লোকত প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়, সৃষ্টিৰ আৰু সংহাৰৰ কৰ্তা ৰূপে।

Verse 4

आदित्यत्वं कथं प्राप्तः कथं भास्कर उच्यते । सर्वमेतत्समासेन कथयस्व ममानघ

তেওঁ কেনেকৈ আদিত্যত্ব লাভ কৰিলে, আৰু কিয় তেওঁক ভাস্কৰ বোলা হয়? হে নিৰ্দোষ, এই সকলো কথা সংক্ষেপে মোক কোৱা।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । महाप्रश्नो महाराज यस्त्वया परिपृच्छितः । तत्सर्वं सम्प्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य स्वयम्भुवम्

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে মহাৰাজ, তুমি যি প্ৰশ্ন সুধিছা সেয়া অতি গভীৰ। স্বয়ম্ভূ প্ৰভুক নমস্কাৰ কৰি মই এই সকলো কথা বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 6

आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । अप्रतर्क्यमविज्ञेयं प्रसुप्तमिव सर्वतः

আৰম্ভতে এই সকলো তমসৰূপ আছিল—অব্যক্ত, অজ্ঞাত, লক্ষণহীন; তৰ্কৰ অতীত, অবিজ্ঞেয়, চাৰিওফালে যেন নিদ্ৰামগ্ন।

Verse 7

ततस्तेजश्च दिव्यं च तप्तपिण्डमनुत्तमम् । आकाशात्तु यथैवोल्का सृष्टिहेतोरधोमुखी

তেতিয়া এক দিৱ্য, অনুত্তম দগ্ধ-তেজৰ পিণ্ড প্ৰকাশ পালে; আকাশৰ পৰা উল্কাৰ দৰে, সৃষ্টিৰ কাৰণ হৈ অধোমুখে নামি আহিল।

Verse 8

तत्तेजसोऽन्तः पुरुषः संजातः सर्वभूषितः । स शिवोऽपाणिपादश्च येन सर्वमिदं ततम्

সেই তেজৰ অন্তৰত এক পুৰুষ জন্মিল, সকলো ঐশ্বৰ্যৰে বিভূষিত। সেয়াই শিৱ—হাত-পা নথকা—যাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ জগত্‌ ব্যাপ্ত।

Verse 9

तस्योत्पन्नस्य भूतस्य तेजो रूपस्य भारत । पश्चात्प्रजापतिर्भूयः कालः कालान्तरेण वै

হে ভাৰত! সেই তেজোৰূপ ভাৱ প্ৰকাশ পোৱাৰ পাছত, প্ৰজাপতিয়ে পুনৰ কালক উৎপন্ন কৰিলে—নিশ্চয়েই সময়ৰ অন্তৰাল অনুসাৰে, যথাকালত।

Verse 10

अग्निर्जातः स भूतानां मनुष्यासुररक्षसाम् । सर्वदेवाधिदेवश्च आदित्यस्तेन चोच्यते

সেই সত্তাই সকলো ভূতৰ বাবে অগ্নি হ’ল—মানৱ, অসুৰ আৰু ৰাক্ষস সকলৰ মাজতো। আৰু যিহেতু তেওঁ সকলো দেৱতাৰ অধিদেৱ, সেয়ে তেওঁক আদিত্য (সূৰ্য) বুলিও কোৱা হয়।

Verse 11

आदौ तस्य नमस्कारोऽन्येषां च तदनन्तरम् । क्रियते दैवतैः सर्वैस्तेन सर्वैर्महर्षिभिः

প্ৰথমে তেওঁক নমস্কাৰ কৰা হয়, তাৰ পাছত অন্যসকলক। এই আচাৰ সকলো দেৱতাই কৰে, আৰু তেনেদৰে সকলো মহর্ষিয়েও কৰে।

Verse 12

तिस्रः सन्ध्यास्त्रयो देवाः सांनिध्याः सूर्यमण्डले । नमस्कृतेन सूर्येण सर्वे देवा नमस्कृताः

তিনিটা সন্ধিক্ষণ আৰু তিন দেবতাৰ সান্নিধ্য সূৰ্য-মণ্ডলতেই বিদ্যমান; সূৰ্যক নমস্কাৰ কৰিলে সকলো দেবতাকেই নমস্কাৰ কৰা হয়।

Verse 13

न दिवा न भवेद्रात्रिः षण्मासा दक्षिणायनम् । अयनं चोत्तरं चापि भास्करेण विना नृप

হে নৃপ, ভাস্কৰ (সূৰ্য) নাথাকিলে দিনো নহয়, ৰাতিও নহয়; ছয় মাহৰ দক্ষিণায়নো নহয়, উত্তৰায়নো তেনেকৈ অস্তিত্ব নাপায়।

Verse 14

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । न वर्तते विना सूर्यं तेन पूज्यतमो रविः

স্নান, দান, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু দেবতাৰ অৰ্চনা—সূৰ্য নাথাকিলে এইবোৰ যথাযথভাৱে চলি নাথাকে; সেয়ে ৰবি সৰ্বাধিক পূজ্য।

Verse 15

शब्दगाः श्रुतिमुख्याश्च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । प्रत्यक्षो भगवान्देवो दृश्यते लोकपावनः

ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰ শ্ৰুতি-শব্দৰ দ্বাৰা জনা যায় আৰু বেদত সৰ্বপ্ৰধান বুলি ঘোষিত; কিন্তু লোকপাৱন ভগৱান—দৃশ্য দেৱতা ৰূপে—প্ৰত্যক্ষ দৰ্শনত প্ৰকাশ পায়।

Verse 16

उत्पत्तिः प्रलयस्थानं निधानं बीजमव्ययम् । हेतुरेको जगन्नाथो नान्यो विद्येत भास्करात्

উৎপত্তিৰ উৎস, প্ৰলয়ৰ আশ্ৰয়, নिधान, অব্যয় বীজ—একমাত্ৰ কাৰণ, জগন্নাথ; ভাস্কৰৰ বাহিৰে আন কাকো জনা নাযায়।

Verse 17

एवमात्मभवं कृत्वा जगत्स्थावरजङ्गमम् । लोकानां तु हितार्थाय स्थापयेद्धर्मपद्धतिम्

এইদৰে নিজৰ আত্মা-উদ্ভৱ শক্তিৰে স্থাৱৰ-জংগম জগত প্ৰকাশ কৰি, সৰ্বলোকৰ হিতাৰ্থে ধৰ্মৰ পথ আৰু বিধান স্থাপন কৰে।

Verse 18

नर्मदातटमाश्रित्य स्थापयित्वात्मनस्तनुम् । सहस्रांशुं निधिं धाम्नां जगामाकाशमव्ययम्

নর্মদাৰ তীৰ আশ্ৰয় কৰি তেওঁ তাত নিজৰ দেহধাৰী উপস্থিতি স্থাপন কৰিলে; তাৰ পাছত সহস্ৰাংশু—জ্যোতিৰ নিধি—অব্যয় আকাশলৈ গমন কৰিলে।

Verse 19

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । सहस्रकिरणं देवं नाममन्त्रविधानतः

সেই তীৰ্থত যিয়ে স্নান কৰি পৰমেশ্বৰ সহস্ৰকিৰণ দেৱক নাম-মন্ত্ৰৰ বিধান অনুসাৰে পূজা কৰে, সেয়াই সম্পূৰ্ণ আৰু বিধিবদ্ধ আৰাধনা সম্পন্ন কৰে।

Verse 20

तेन तप्तं हुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । तेन सम्यग्विधानेन सम्प्राप्तं परमं पदम्

সেই (সঠিক পূজা) দ্বাৰাই তপস্যা কৰা যেন হয়, সেইদ্বাৰাই হোম কৰা যেন হয়, সেইদ্বাৰাই সকলো অনুষ্ঠান সম্পন্ন যেন হয়; সেই সম্যক বিধানেই পৰম পদ লাভ হয়।

Verse 21

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । स्नात्वा ये नर्मदातोये देवं पश्यन्ति भास्करम्

ধন্য সেয়াই, মহাত্মা সেয়াই; তেওঁলোকৰ জন্ম সুজীৱিত—যিসকলে নর্মদাৰ জলে স্নান কৰি দেৱ ভাস্কৰক দৰ্শন কৰে।

Verse 22

तथा देवस्य राजेन्द्र ये कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् । अनन्यभक्त्या सततं त्रिरक्षरसमन्विताः

তথাপি, হে ৰাজেন্দ্ৰ, যিসকলে দেৱতাৰ প্ৰদক্ষিণা সদায় অনন্য ভক্তিৰে কৰে আৰু ত্ৰ্যক্ষৰী মন্ত্ৰসহ থাকে, তেওঁলোক পবিত্ৰকাৰী সাধনাত স্থিত হয়।

Verse 23

तेन पूतशरीरास्ते मन्त्रेण गतपातकाः । यत्पुण्यं च भवेत्तेषां तदिहैकमनाः शृणु

সেই সাধনাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ দেহ পবিত্ৰ হয়; সেই মন্ত্ৰৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ পাপ দূৰ হয়। এতিয়া একাগ্ৰ মনেৰে শুনা—ইয়াত তেওঁলোকৰ যি পুণ্য উদয় হয়।

Verse 24

ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना । प्रदक्षिणीकृता सर्वा पृथिवी नात्र संशयः

সেই কৰ্মৰ দ্বাৰা সাগৰ আৰু গুহাসহ, পৰ্বত-অৰণ্য-উপবনসহ, সমগ্ৰ পৃথিৱী যেন প্ৰদক্ষিণা কৰা হ’ল—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 25

मन्त्रमूलमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तेन मन्त्रविहीनं तु कार्यं लोके न सिध्यति

এই সকলো—ত্ৰিলোক্যৰ চল-অচলসহ—মন্ত্ৰকেই মূল হিচাপে ধৰে। সেয়ে মন্ত্ৰবিহীন কৰ্ম এই জগতত সিদ্ধ নহয়।

Verse 26

यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । कार्यार्थं नैव सिध्येत तथा कर्म ह्यमन्त्रकम्

যেনেকৈ কাঠৰ হাতী বা চামৰাৰ হৰিণে কোনো কাৰ্য সিদ্ধ কৰিব নোৱাৰে, তেনেকৈ মন্ত্ৰবিহীন কৰ্মো সত্যতে সিদ্ধ নহয়।

Verse 27

भस्महुतं पार्थ यथा तोयविवर्जितम् । निष्फलं जायते दानं तथा मन्त्रविवर्जितम्

হে পাৰ্থ! যেন পানীবিহীন ভস্ম-আহুতি নিষ্ফল হয়, তেনেদৰে মন্ত্ৰবিহীন দানও ফলহীন হয়।

Verse 28

काष्ठपाषाणलोष्टेषु मृन्मयेषु विशेषतः । मन्त्रेण लोके पूजां तु कुर्वन्ति न ह्यमन्त्रतः

বিশেষকৈ কাঠ, পাথৰ, ঢেলা বা মাটিৰ মূৰ্তিত লোকসকলে মন্ত্ৰৰ দ্বাৰাই পূজা কৰে; নিশ্চয়েই অমন্ত্ৰে নহয়।

Verse 29

द्वादशाब्दान्नमस्काराद्भक्त्या यल्लभते फलम् । मन्त्रयुक्तनमस्कारात्सकृत्तल्लभते फलम्

ভক্তিৰে বাৰ বছৰ নমস্কাৰ কৰি যি ফল লাভ হয়, মন্ত্ৰযুক্ত একবাৰ নমস্কাৰ কৰিলেই সেই একে ফল পোৱা যায়।

Verse 30

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । नर्मदाया जले स्नात्वा यस्तु पूजयते रविम्

সংক্রান্তি, ব্যতীপাত, অয়ন আৰু বিষুৱতো—যি নর্মদাৰ জলে স্নান কৰি তাৰ পাছত সূৰ্যদেৱক পূজা কৰে…

Verse 31

द्वादशाब्देन यत्पापमज्ञानज्ञानसंचितम् । तत्क्षणान्नश्यते सर्वं वह्निना तु तुषं यथा

বাৰ বছৰত অজ্ঞানত বা জ্ঞানসহ যি পাপ সঞ্চিত হয়, সেয়া সকলো তৎক্ষণাৎ নাশ হয়—যেনেকৈ অগ্নিয়ে তুষ জ্বলাই ভস্ম কৰে।

Verse 32

चन्द्रसूर्यग्रहे स्नात्वा सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्रादित्यमुखं दृष्ट्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

চন্দ্ৰ বা সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত স্নান কৰি, উপবাসে আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমে স্থিত হৈ, তাত আদিত্যৰ মুখদৰ্শন কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 33

माघमासे तु सम्प्राप्ते सप्तम्यां नृपसत्तम । सोपवासो जितक्रोध उषित्वा सूर्यमन्दिरे

হে নৃপসত্তম! মাঘ মাহ আহিলে, সপ্তমী তিথিত—উপবাসে, ক্ৰোধ জয় কৰি, আৰু সূৰ্য-মন্দিৰত অৱস্থান কৰি…

Verse 34

प्रातः स्नात्वा विधानेन ददात्यर्घं दिवाकरे । विधिना मन्त्रयुक्तेन स लभेत्पुण्यमुत्तमम्

প্ৰভাতে বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি, দিবাকৰক অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰে; মন্ত্র-যুক্ত বিধিমতে কৰিলে সি উত্তম পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 35

पितृदेवमनुष्याणां कृत्वा ह्युदकतर्पणम् । मन्दिरे देवदेवस्य ततः पूजां समाचरेत्

পিতৃ, দেবতা আৰু মানুহৰ বাবে উদক-তৰ্পণ কৰি, তাৰ পাছত দেবদেবৰ মন্দিৰত বিধিমতে পূজা সম্পন্ন কৰিব।

Verse 36

गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपनैवेद्यशोभनैः । पूजयित्वा जगन्नाथं ततो मन्त्रमुदीरयेत्

গন্ধ, ফুল, ধূপ, দীপ আৰু মনোহৰ নৈবেদ্যৰে জগন্নাথক পূজা কৰি, তাৰ পাছত মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 37

विष्णुः शक्रो यमो धाता मित्रोऽथ वरुणस्तथा । विवस्वान्सविता पूषा चण्डांशुर्भर्ग एव च

বিষ্ণু, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), যম, ধাতা, মিত্ৰ আৰু বৰুণ; বিবস্বান, সবিতা, পূষা, চণ্ডাংশু আৰু ভৰ্গ—

Verse 38

इति द्वादशनामानि जपन्कृत्वा प्रदक्षिणाम् । यत्फलं लभते पार्थ तदिहैकमनाः शृणु

এইদৰে এই বাৰটা নাম জপি আৰু প্ৰদক্ষিণা কৰি—হে পাৰ্থ, একাগ্ৰ মনে শুনা, ইয়াৰ পৰা যি ফল লাভ হয়।

Verse 39

दरिद्रो व्याधितो मूको बधिरो जड एव च । न भवेत्सप्त जन्मानि इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

শংকৰে ক’লে: “সাত জন্মলৈকে মানুহ দৰিদ্ৰ, ৰোগী, মূক, বধিৰ বা জড়বুদ্ধি নহ’ব।”

Verse 40

एवं ज्ञात्वा विधानेन जपन्मन्त्रं विचक्षणः । आराधयेद्रविं भक्त्या य इच्छेत्पुण्यमुत्तमम्

এই কথা জানি বিধি অনুসাৰে মন্ত্ৰ জপি, যি উত্তম পুণ্য কামনা কৰে সেই বিচক্ষণে ভক্তিভাৱে ৰবি (সূৰ্য)ক আৰাধনা কৰিব।

Verse 41

मन्त्रहीनां तु यः कुर्याद्भक्तिं देवस्य भारत । स विडम्बति चात्मानं पशुकीटपतङ्गवत्

কিন্তু হে ভাৰত, যি মন্ত্ৰবিহীনভাৱে দেৱতাৰ ভক্তি কৰে, সি নিজৰেই উপহাস কৰে—পশু, কীট বা পতংগৰ দৰে।

Verse 42

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्त्यजते देहमुत्तमम् । स गतस्तत्र देवैस्तु पूज्यमानो महर्षिभिः

সেই তীৰ্থঘাটত যি কোনোবাই নিজৰ উত্তম দেহ ত্যাগ কৰে, সি দেৱলোকলৈ গমন কৰে; দেৱতাসকলে সন্মান কৰে আৰু মহাৰ্ষিসকলে পূজা কৰে।

Verse 43

स्वेच्छया सुचिरं कालमिह लोके नृपो भवेत्

নিজ ইচ্ছামতে, এই লোকত অতি দীঘল সময়লৈ সি ৰজা হৈ থাকে।

Verse 44

पुत्रपौत्रसमायुक्तो हस्त्यश्वरथसङ्कुलः । दासीदासशतोपेतो जायते विपुले कुले

সি এক মহান কুলত জন্ম লয়—পুত্ৰ-পৌত্ৰেৰে সমৃদ্ধ, হাতী-ঘোঁৰা-ৰথেৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু শত শত দাসী-দাসেৰে পৰিচৰ্যিত।

Verse 125

। अध्याय

অধ্যায় সমাপ্ত—এই অধ্যায়ৰ অন্ত।