Adhyaya 122

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं मृत्युविनाशनम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয়ই ক’লে: 'হে ৰজা, তাৰ পিছত কোহনস্ব নামেৰে বিখ্যাত তীৰ্থলৈ যাব লাগে, যি সকলো পাপ নাশক আৰু মৃত্যু ভয় দূৰ কৰে।'

Verse 2

पुरा तत्र द्विजः कश्चिद्वेदवेदाङ्गपारगः । पत्नीपुत्रसुहृद्वर्गैः स्वकर्मनिरतोऽवसत्

পুৰণি কালত তাত এজন দ্বিজ বাস কৰিছিল, যি বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ পণ্ডিত আছিল, আৰু নিজৰ পত্নী, পুত্ৰ আৰু বন্ধু-বান্ধৱৰ সৈতে নিজৰ কৰ্মত নিয়োজিত আছিল।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । ब्राह्मणस्य तु यत्कर्म उत्पत्तिः क्षत्रियस्य तु । वैश्यस्यापि च शूद्रस्य तत्सर्वं कथयस्व मे

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: “ব্ৰাহ্মণৰ কৰ্তব্যসমূহ, ক্ষত্ৰিয়ৰ উৎপত্তি (আৰু ধৰ্ম), আৰু তদ্ৰূপ বৈশ্য আৰু শূদ্ৰৰ কথাও সম্পূৰ্ণকৈ মোক কওক।”

Verse 4

धर्मस्यार्हस्य कामस्य मोक्षस्य च परं विधिम् । निखिलं ज्ञातुमिच्छामि नान्यो वेत्ता मतिर्मम

“ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ—এই চাৰিওটাৰ বিষয়ে পৰম বিধি মই সম্পূৰ্ণকৈ জানিব বিচাৰোঁ; মোৰ বোধ মতে আপোনাৰ বাহিৰে আন কোনো যোগ্য জ্ঞাতা নাই।”

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । उत्पत्तिकारणं ब्रह्मा देवदेवः प्रकीर्तितः । प्रथमं सर्वभूतानां चराचरजगद्गुरुः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “সৃষ্টিৰ কাৰণ হিচাপে ব্ৰহ্মা প্ৰখ্যাত—দেৱদেৱ; এই চল-অচল জগতৰ সকলো প্ৰাণীৰ আদিগুৰু।”

Verse 6

द्विजातयो मुखाज्जाताः क्षत्रिया बाहुयन्त्रतः । ऊरुप्रदेशाद्वैश्यास्तु शूद्राः पादेष्वथाभवन्

দ্বিজাতিসকল মুখৰ পৰা জন্মিল; ক্ষত্ৰিয়সকল বাহুৰ পৰা; বৈশ্যসকল ঊৰু-প্ৰদেশৰ পৰা; আৰু শূদ্ৰসকল তেতিয়া পদযুগলৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 7

ततस्त्वन्ये पृथग्वर्णाः पृथग्धर्मान् समाचरन् । पर्यायेण समुत्पन्ना ह्यनुलोमविलोमतः

তাৰ পাছত আন আন পৃথক বৰ্ণ উদ্ভৱ হ’ল আৰু পৃথক পৃথক ধৰ্ম আচৰণ কৰিলে; ক্ৰমে অনুলোম আৰু বিলোম সংযোগৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ উৎপত্তি ঘটিল।

Verse 8

तेषां धर्मं प्रवक्ष्यामि श्रुतिस्मृत्यर्थचोदितम् । येन सम्यक्कृतेनैव सर्वे यान्ति परां गतिम्

মই তেওঁলোকৰ ধৰ্ম বৰ্ণনা কৰিম, যি শ্ৰুতি-স্মৃতিৰ অৰ্থে নিৰ্দেশিত; যাৰ সম্যক আচৰণে সকলোৱে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 9

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर्ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि

হে নৃপ, ভক্ত ব্ৰাহ্মণসকলে ধ্যান বিনা উচ্চ গতি নাপায়; বেদ অধ্যাপন কৰি বা বিধিমতে বেদ অধ্যয়ন কৰি সেই গতি লাভ কৰে।

Verse 10

कुलजां रूपसम्पन्नां सर्वलक्षणलक्षिताम् । उद्वाहयेत्ततः पत्नीं गुरुणानुमते तदा

তাৰ পাছত গুৰুৰ অনুমতি লৈ সুকুলজাত, ৰূপসম্পন্ন আৰু সকলো শুভ লক্ষণে চিহ্নিত নাৰীক পত্নী ৰূপে বিবাহ কৰিব।

Verse 11

ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत्क्रमात् । प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः

তাৰ পাছত ক্ৰমে স্মাৰ্ত বিধিৰ বিবাহাগ্নি, অথবা শ্ৰৌত অগ্নিকো বিধিমতে পূজা কৰিব; দানত প্ৰাপ্ত ধনেৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰি, দম্ভ আৰু লোভ ত্যাগ কৰিব।

Verse 12

पञ्चयज्ञविधानानि कारयेद्वै यथाविधि । वनं गच्छेत्ततः पश्चाद्द्वितीयाश्रमसेवनात्

পাঁচ মহাযজ্ঞৰ বিধানসমূহ বিধিমতে সম্পন্ন কৰিব; তাৰ পাছত দ্বিতীয় আশ্ৰম পালন কৰি শেষত বনলৈ গমন কৰিব।

Verse 13

पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य सर्वसङ्गविवर्जितः । इष्टांल्लोकानवाप्नोति न चेह जायते पुनः

পুত্ৰসকলৰ হাতত পত্নীক অৰ্পণ কৰি, সকলো আসক্তি ত্যাগ কৰি, তেওঁ ইষ্ট লোকসমূহ লাভ কৰে আৰু এই সংসাৰত পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 14

क्षत्रियस्तु स्थितो राज्ये पालयित्वा वसुंधराम् । शश्वद्धर्ममनाश्चैव प्राप्नोति परमां गतिम्

কিন্তু ক্ষত্ৰিয়জন ৰাজ্যত স্থিত হৈ, পৃথিৱী ৰক্ষা কৰি, আৰু মন সদায় ধৰ্মত স্থাপন কৰি, পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 15

वैश्यधर्मो न सन्देहः कृषिगोरक्षणे रतः । सत्यशौचसमोपेतो गच्छते स्वर्गमुत्तमम्

বৈশ্যৰ ধৰ্ম নিঃসন্দেহে কৃষি আৰু গোৰক্ষণত ৰত হোৱা; সত্য আৰু শৌচে সমন্বিত হৈ তেওঁ উত্তম স্বৰ্গলৈ গমন কৰে।

Verse 16

न शूद्रस्य पृथग्धर्मो विहितः परमेष्ठिना । न मन्त्रो न च संस्कारो न विद्यापरिसेवनम्

শূদ্ৰৰ বাবে পৰমেষ্ঠিনে পৃথক ধৰ্ম বিধান কৰা নাই; ন মন্ত্রজপ, ন সংস্কাৰ, ন পবিত্ৰ বিদ্যাৰ বিধিবৎ অধ্যয়ন।

Verse 17

न शब्दविद्यासमयो देवताभ्यर्चनानि च । यथा जातेन सततं वर्तितव्यमहर्निशम्

ন শব্দবিদ্যাৰ অনুশীলনৰ অৱকাশ, ন সেই বৈদিক বিধিত দেবতাৰ আৰ্চনা; বৰং যি জন্মস্থিতিত জন্ম হৈছে, তাৰ অনুৰূপে দিন-ৰাতি সদায় আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 18

स धर्मः सर्ववर्णानां पुरा सृष्टः स्वयम्भुवा । मन्त्रसंस्कारसम्पन्नास्त्रयो वर्णा द्विजातयः

সেই ধৰ্ম সকলো বৰ্ণৰ বাবে প্ৰাচীন কালত স্বয়ম্ভূৱে স্থাপন কৰিছিল। মন্ত্ৰ আৰু সংস্কাৰে সম্পন্ন তিনিটা বৰ্ণক ‘দ্বিজাত’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 19

तेषां मतमनादृत्य यदि वर्तेत कामतः । स मृतो जायते श्वा वै गतिरूर्ध्वा न विद्यते

তেওঁলোকৰ স্থিৰ বিধানক অমান্য কৰি যদি কোনোবাই কেৱল কামনাৰ বশে আচৰণ কৰে, তেন্তে মৃত্যুৰ পিছত সি নিশ্চয় কুকুৰ হৈ জন্মে; তাৰ বাবে ঊৰ্ধ্বগতি নাই।

Verse 20

न तेषां प्रेषणं नित्यं तेषां मतमनुस्मरन् । यशोभागी स्वधर्मस्थः स्वर्गभागी स जायते

তেওঁলোকৰ পৰা সদায় আদেশ লোৱাটো প্ৰয়োজন নহয়; তেওঁলোকৰ উপদেশ স্মৰণ কৰি নিজৰ ধৰ্মত স্থিত থাকিলে মানুহ যশৰ ভাগী আৰু স্বৰ্গৰ ভাগী হয়।

Verse 21

एवं गुणगणाकीर्णोऽवसद्विप्रः स भारत । हनस्वेति हनस्वेति शृणोति वाक्यमीदृशम्

এইদৰে, হে ভাৰত, সেই ব্ৰাহ্মণ—যাৰ মন বহু দুঃখদায়ক গুণগণৰ ভিৰে আচ্ছন্ন—সেই ঠাইতে থাকে আৰু এনে বাক্য শোনে: ‘মাৰ! মাৰ!’

Verse 22

ततो निरीक्षते चोर्ध्वमधश्चैव दिशो दश । वेपमानः स भीतश्च प्रस्खलंश्च पदे पदे

তাৰ পিছত সি ওপৰলৈও তললৈও চায় আৰু দহো দিশলৈ দৃষ্টি মেলে। ভয়ত কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ সি পদে পদে হোঁচট খায়।

Verse 23

शृङ्खलायुधहस्तैश्च पाशैश्चैव सुदारुणैः । वेष्टितं महिषारूढं नरं पश्यति मन्मुखम्

সন্মুখত তেওঁ দেখে—মহিষৰ ওপৰত আৰূঢ় এজন নৰ; শৃঙ্খলা আৰু অস্ত্ৰ ধৰা সহচৰসকল আৰু অতি দাৰুণ পাশেৰে বেষ্টিত, অশুভ ভাৱে সোজাকৈ মুখামুখি।

Verse 24

कृष्णांजनचयप्रख्यं कृष्णाम्बरविभूषितम् । रक्ताक्षमायतभुजं सर्वलक्षणलक्षितम्

তেওঁ ক’লা অঞ্জনৰ ঢিপৰ দৰে শ্যাম, ক’লা বস্ত্ৰে বিভূষিত; ৰক্তবৰ্ণ চকু, দীঘল বাহু, আৰু সকলো ভয়ংকৰ লক্ষণে চিহ্নিত।

Verse 25

दृष्ट्वा तं तु समायान्तं निरीक्ष्यात्मानमात्मना । जपञ्जाप्यं च परमं शतरुद्रीयसंस्तवम्

তেওঁক ওচৰলৈ আহি থকা দেখি, ব্ৰাহ্মণে অন্তৰত নিজকে নিজে পৰীক্ষা কৰিলে; আৰু পৰম জপ্য মন্ত্র—ৰুদ্ৰৰ শতৰুদ্ৰীয় স্তৱ—জপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 26

ततः प्रोवाच भगवान्यमः संयमनो महान् । शृणु वाक्यमतो ब्रह्मन्यमोऽहं सर्वजन्तुषु

তেতিয়া ভগৱান যম, মহান সংযমন, ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, মোৰ বাক্য শুনা; সকলো জীৱৰ মাজত মই যম—নিয়তি-নিয়ন্তা।”

Verse 27

संहरस्व महाभाग रुद्रजाप्यं सुदुर्भिदम् । येनाहं कालपाशैस्त्वां संयमामि गतव्यथः

“হে মহাভাগ, সেই সুধুৰ্ভেদ্য ৰুদ্ৰ-জাপ সংহাৰ কৰা; তাৰ বলত তুমি ব্যথামুক্ত হওঁ, আৰু মই কালৰ পাশেৰে তোমাক সংযম কৰোঁ।”

Verse 28

तच्छ्रुत्वा निष्ठुरं वाक्यं यमस्य मुखनिर्गतम् । महाभयसमोपेतो ब्राह्मणः प्रपलायितः

যমৰ মুখৰ পৰা ওলোৱা সেই কঠোৰ বাক্য শুনি, মহাভয়ে আচ্ছন্ন ব্ৰাহ্মণজন পলাই গ’ল।

Verse 29

तस्य मार्गे गताः सर्वे यमेन सह किंकराः । तिष्ठ तिष्ठेति तं विप्रमूचुस्ते सोऽप्यधावत

যমসহ তেওঁৰ সকলো কিঙ্কৰ তাৰ পথ ধৰি পিছে পিছে গ’ল। তেওঁলোকে ব্ৰাহ্মণক ক’লে, “থাম, থাম!” কিন্তু সিও দৌৰি থাকিল।

Verse 30

त्वरमाणः परिश्रान्तो हा हतोऽहं दुरात्मभिः । रक्ष रक्ष महादेव शरणागतवत्सल

তড়িঘড়ি কৰি দৌৰি ক্লান্ত হৈ সি চিঞৰি উঠিল, “হায়, দুষ্টাত্মাবোৰে মোক মাৰি পেলাইছে! ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা, হে মহাদেৱ—শৰণাগতবৎসল!”

Verse 31

एवमुक्त्वापतद्भूमौ लिङ्गमालिङ्ग्य भारत । गतसत्त्वः स विप्रेन्द्रः समाश्रित्य सुरेश्वरम्

এইদৰে কৈ, হে ভাৰত, সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ মাটিত পৰি লিঙ্গক আঁকোৱালি ধৰিলে। শক্তি ক্ষয় হোৱাত সি দেৱাধিদেৱ সুৰেশ্বৰক শৰণ ল’লে।

Verse 32

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ देवदेवो महेश्वरः । को हनिष्यति माभैस्त्वं हुङ्कारमकरोत्तदा

তাক মাটিত পতিত দেখি, দেৱদেৱ মহেশ্বৰে ক’লে, “তোক কোনে আঘাত কৰিব? ভয় নকৰ।” আৰু সেই মুহূর্ততে তেওঁ গম্ভীৰ হুঙকাৰ উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 33

तेन ते किंकराः सर्वे यमेन सह भारत । हुङ्कारेण गताः सर्वे मेघा वातहता यथा

সেই হুঙ্কাৰে, হে ভাৰত, যমৰ সৈতে তেওঁৰ সকলো কিঙ্কৰ বতাহে উৰুৱা মেঘৰ দৰে ছিটকি গ’ল।

Verse 34

तदाप्रभृति तत्तीर्थं कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्

সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ ‘কোহনস্বে’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল; ই পবিত্ৰ, সকলো পাপ হৰণ কৰে, আৰু সকলো তীৰ্থৰ মাজত অনুত্তম।

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम्

সেই তীৰ্থত যিয়ে স্নান কৰি পৰমেশ্বৰক পূজা কৰে, সি অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফলসদৃশ অনুত্তম পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 36

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

হে ৰাজেন্দ্ৰ, যিয়ে সেই তীৰ্থত প্ৰাণত্যাগ কৰে, সি যমদেৱক নেদেখে—এইদৰে শংকৰে ক’লে।

Verse 37

अग्निप्रवेशं यः कुर्याज्जले वा नृपसत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम्

হে নৃপসত্তম, যিয়ে অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰে বা জলে ঝাঁপ দিয়ে, সি তিনিশ কল্প পৰ্যন্ত অগ্নিলোকত বাস কৰে।

Verse 38

एवं वरुणलोकेऽपि वसित्वा कालमीप्सितम् । इह लोकमनुप्राप्तो महाधनपतिर्भवेत्

এইদৰে বৰুণলোকতো ইচ্ছিত কাললৈ বাস কৰি, পুনৰ এই লোকলৈ আহিলে মানুহ মহাধনৰ অধিপতি হয়।

Verse 122

। अध्याय

ইয়াত অধ্যায় সমাপ্ত।