Shukla Yajur Veda — Adhyaya 7, Mantra 24
Rishi: Ṛgvedic provenance (Agni hymn tradition; specific seer depends on RV source), adopted as Yajus citation.
Devata: Agni Vaiśvānara.
Chandas: Triṣṭubh (ṛgvedic-style verse).
Samhita Patha (Devanagari)
मू॒र्धानं॑ दि॒वो अ॑र॒तिं पृ॑थि॒व्या वै॑श्वान॒रमृ॒त आ जा॒तम॒ग्निम् । क॒विᳪ स॒म्राज॒मति॑थिं॒ जना॑नामा॒सन्ना पात्रं॑ जनयन्त दे॒वाः
Transliteration
mūrdhā́naṃ divó aratíṃ pṛthivyā́ vaiśvānarám ṛté ā́ jātám agním | kavíṃ samrā́jam átithiṃ janā́nām āsánnāḥ pā́traṃ janayanta devā́ḥ
Translation
দ্যৌৰ মূৰ্ধা, পৃথিৱীৰ আধাৰ—ঋতত জন্মলাভ কৰা বৈশ্বানৰ অগ্নি। কবি, সম্ৰাট, মানুহৰ অতিথি—দেৱসকলে নিকটৱৰ্তী হৈ (তাঁৰ) পাত্ৰ, অৰ্থাৎ আসন, উৎপন্ন কৰিলে।
Padapatha (Word Analysis)
मूर्धानम् । दिवः । अरतिम् । पृथिव्याः । वैश्वानरम् । ऋते । आ । जातम् । अग्निम् । कविम् । सम्राजम् । अतिथिम् । जनानाम् । आसन्नाः । पात्रम् । जनयन्त । देवाः ।
Word by Word
मूर्धानम्head, summit
मूर्धानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
अरतिम्support/prop, bearer (lit. ‘resting/support’)
अरतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअरति (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
वैश्वानरम्Vaiśvānara (Agni as ‘belonging to all men’)
वैश्वानरम्:
कर्म
TypeNoun (epithet)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
ऋतःṚta (cosmic order), the true/orderly one
ऋतः:
कर्ता (विशेषणवत्/नाम)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
आunto, forth (prefix)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
जातम्born, arisen
जातम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषण)
TypeParticiple
Root√जन् (जायते) → जात (कृदन्त)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
कविम्seer, sage
कविम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषण)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
सम्राजम्universal king, sovereign
सम्राजम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषण)
TypeNoun (title)
Rootसम्राज् (प्रातिपदिक)
अतिथिम्guest
अतिथिम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषण)
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
जनानाम्of peoples/men
जनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
आसन्नाम्sitting near, present, placed close
आसन्नाम्:
कर्म (पात्रम् इति विशेषण)
TypeParticiple
Root√सद् (सीदति) + आ- → आसन्न (कृदन्त)
पात्रम्vessel, receptacle
पात्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
जनयन्तthey produced/caused to be born
जनयन्त:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनयति)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Agni VaiśvānaraV
Viśve Devāḥ (the Gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes