Mantra 55

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Vājasaneyin transmission; specific ṛṣi ascription not explicit in the provided excerpt).
Devata: Indra (with Aśvins and Sarasvatī as co-invoked supports; Tvaṣṭṛ as bestower).
Chandas: Mixed/prose-extended yajus with ṛc-like cadence (not a strict single chandas in this redactional form).

दे॒व इन्द्रो॒ नरा॒शᳪस॑स्त्रिवरू॒थः सर॑स्वत्य॒श्विभ्या॑मीयते॒ रथ॑: । रेतो॒ न रू॒पम॒मृतं॑ ज॒नित्र॒मिन्द्रा॑य॒ त्वष्टा॒ दध॑दिन्द्रि॒याणि॑ वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑

de̱vá índro̱ narā̱śáṁsas trivarū̱tháḥ sárasvaty aśvíbhyām īyate̱ ráthaḥ | réto̱ ná rū̱pám amṛ́taṁ janítram índrāya tváṣṭā dádhad indriyā́ṇi vasuváne vasudhéyasya vyantu̱ yája

দেৱ ইন্দ্ৰ—‘নৰাশংস’ (মানৱৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত), ত্ৰিবৰূথ (ত্ৰিগুণ আশ্ৰয়যুক্ত)—তাঁৰ ৰথ সৰস্বতী আৰু অশ্বিনদ্বয়ৰ সৈতে গতি পায়। বীজৰূপে, ৰূপৰূপে, অমৃত জনিত্ৰ (অমৰ জন্ম-উৎস) ৰূপে—ইন্দ্ৰৰ নিমিত্তে ত্বষ্টা ইন্দ্ৰিয়শক্তিসমূহ দান কৰক। ধন-অর্জনত, ধন-সঞ্চয়ৰ নিমিত্তে, সেই শক্তিসমূহ বিস্তৃত হওক—যজ।

दे॒वः । इन्द्रः॑ । नरा॒शंसः॑ । त्रि-वरू॒थः । सर॑स्वती । अ॒श्विभ्या॑म् । ई॒यते॑ । रथः॑ । रेतः॑ । न । रू॒पम् । अ॒मृत॑म् । ज॒नित्र॑म् । इन्द्रा॑य । त्वष्टा॑ । दध॑त् । इन्द्रि॒याणि॑ । वसु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । व्यन्तु॑ । यज॑

देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र
नराशंसः(the) praised of men / Narāśaṃsa
नराशंसः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootनराशंस
त्रिवरूथःhaving three protections/defences
त्रिवरूथः:
Kartā
TypeAdjective
Rootत्रिवरूथ
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Kartā
TypeNoun
Rootसरस्वती
अश्विभ्याम्with the Aśvins (by the two Aśvins)
अश्विभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअश्विन्
ईयतेgoes / comes
ईयते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (ई) गतौ
रथःthe chariot
रथः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथ
रेतःseed, semen
रेतः:
Karma
TypeNoun
Rootरेतस्
like
:
(सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Root
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
अमृतम्immortal; ambrosial
अमृतम्:
Karma
TypeAdjective/Noun
Rootअमृत
जनित्रम्generator, begetter
जनित्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootजनित्र
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र
त्वष्टाTvaṣṭṛ
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ
दधत्placing, bestowing
दधत्:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootधा (दधाति) धारणे
इन्द्रियाणिpowers, vital strengths
इन्द्रियाणि:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-grove (place of riches)
वसुवने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवसुवन
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal / of the treasure
वसुधेयस्य:
(सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवसुधेय
व्यन्तुlet them pervade/spread
व्यन्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootव्या + अ (अन्ति) गतौ/व्याप्तौ
यजsacrifice! worship!
यज:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (यजन) देवपूजासंगतिकरणदानेषु
I
Indra
S
Sarasvatī
A
Aśvins
T
Tvaṣṭṛ