Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 95
Rishi: Vājasaneyin tradition (specific ṛṣi uncertain).
Devata: Soma; Aśvins; Sarasvatī; Indra (by indriya-identification).
Chandas: To be metrically verified (likely Jagatī/Tr̥ṣṭubh mixture).
Samhita Patha (Devanagari)
तेज॑: पशू॒नाᳪ ह॒विरि॑न्द्रि॒याव॑त् परि॒स्रुता॒ पय॑सा सार॒घं मधु॑ । अ॒श्विभ्यां॑ दु॒ग्धं भि॒षजा॒ सर॑स्वत्या सुतासु॒ताभ्या॑म॒मृत॒: सोम॒ इन्दु॑:
Transliteration
téjaḥ paśūnā́ṃ havír indriyā́vat parisrutā́ páyasā sāragháṃ mádhu | aśvíbhyāṃ dúgdhaṃ bhiṣájā́ sárasvatyā sutā́sutābhyām amṛtáḥ sóma índuḥ
Translation
পশুসকলৰ তেজ—ইন্দ্ৰিয়বলসমৃদ্ধ হৱি—ভালদৰে পৰিস্ৰুত, পয়সাৰে, সাৰঘ মধুৰস। অশ্বিনদ্বয়, চিকিৎসকদ্বয়ৰ বাবে দোহন কৰা; সৰস্বতীৰ সৈতে—সুত আৰু অসুত উভয়ৰ দ্বাৰা—অমৃত সোমবিন্দু।
Padapatha (Word Analysis)
तेजः॑ । पशू॒नाम् । ह॒विः । इ॒न्द्रि॒य-आ॑वत् । परि॒स्रुता॑ । पय॑सा । सार॒घम् । मधु॑ । अ॒श्विभ्या॑म् । दु॒ग्धम् । भि॒षजा॑ । सर॑स्वत्या । सु॒ता-अ॑सु॒ताभ्या॑म् । अ॒मृतः॑ । सोमः॑ । इन्दुः॑
Word by Word
तेजःsplendour, vigour
तेजः:
Karma
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
पशूनाम्of the cattle/animals
पशूनाम्:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
Karma
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियावत्endowed with strength/power
इन्द्रियावत्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootइन्द्रियवत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
परिस्रुताwell-filtered, flowing around
परिस्रुता:
Viśeṣaṇa
TypeParticiple (Adjective)
Rootपरि√स्रु (धातु) → परिस्रुत (कृदन्त)
पयसाwith milk; by milk
पयसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
सारघम्essence-bearing; rich in sap
सारघम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootसारघ (प्रातिपदिक)
मधुhoney; sweetness
मधु:
Karma
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
अश्विभ्याम्to/for the Aśvins
अश्विभ्याम्:
Sampradāna
TypeNoun (Dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
दुग्धम्milk; that which is milked
दुग्धम्:
Karma
TypePast participle (used substantively)
Root√दुह् (धातु) → दुग्ध (कृदन्त)
भिषजाby the healer/physician
भिषजा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभिषज् (प्रातिपदिक)
सरस्वत्याby Sarasvatī
सरस्वत्या:
Karaṇa
TypeNoun (Deity name)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
सुतासुताभ्याम्by the pressed and the unpressed (soma)
सुतासुताभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun (compound)
Rootसुतासुत (प्रातिपदिक; द्वन्द्व/समाहार-समास)
अमृतःimmortal; nectar-like
अमृतः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā (nominal subject)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्दुःthe bright drop
इन्दुः:
Kartā (apposition)
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Soma (Indu)A
AśvinsS
SarasvatīI
Indra (by indriya-identification)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes