Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 94
Rishi: Vājasaneyin tradition (specific ṛṣi uncertain for this unit).
Devata: Sarasvatī; Aśvins; Indra; Varuṇa (by comparison).
Chandas: To be metrically verified (likely Tr̥ṣṭubh/Jagatī tendencies).
Samhita Patha (Devanagari)
सर॑स्वती॒ योन्यां॒ गर्भ॑म॒न्तर॒श्विभ्यां॒ पत्नी॒ सुकृ॑तं बिभर्ति । अ॒पाᳪ रसे॑न॒ वरु॑णो॒ न साम्नेन्द्र॑ᳪ श्रि॒यै ज॒नय॑न्न॒प्सु राजा॑
Transliteration
sárasvatī yónyāṃ gárbham antár aśvíbhyāṃ pátnī súkṛtaṃ bibharti | apā́ṃ rásena váruṇo ná sāmnéndraṃ śríyai jánayann apsú rājā́
Translation
সৰস্বতীয়ে যোনিত গৰ্ভক অন্তৰত ধাৰণ কৰে; অশ্বিনদ্বয়ৰ পত্নী হৈ সুকৃত কৰ্মক ধৰি ৰাখে। অপাম্ ৰসৰে, যেন বৰুণ সা-মন্ত্রেৰে, আপ্সু-ৰাজা সেই ৰজা শ্ৰীৰ্থে ইন্দ্ৰক জনায়।
Padapatha (Word Analysis)
सर॑स्वती । योन्यां॑ । गर्भ॑म् । अ॒न्तः । अ॒श्विभ्या॑म् । पत्नी॑ । सु-कृ॑तम् । बि॒भ॒र्ति । अ॒पाम् । रसे॑न । वरु॑णः । न । साम्ना॑ । इन्द्र॑म् । श्रि॒यै । ज॒नय॑न् । अ॒प्सु । राजा॑
Word by Word
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun (Proper)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
योन्याम्in the womb/source
योन्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
गर्भम्embryo, foetus
गर्भम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय)
अश्विभ्याम्by/with the Aśvins
अश्विभ्याम्:
करण
TypeNoun (Dual deity)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
पत्नी(their) wife/consort
पत्नी:
कर्तृ (अपपद-सम्बन्धः: अश्विभ्याम्) तथा/वा विशेषण-भावेन
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
सुकृतम्good deed/merit; well-made (thing)
सुकृतम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootसुकृत (प्रातिपदिक)
बिभर्तिbears, carries, supports
बिभर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
रसेनwith sap/essence
रसेन:
करण
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ
TypeNoun (Deity)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
साम्नाwith a sāman-chant
साम्ना:
करण
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun (Deity)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
श्रियेfor prosperity/splendour
श्रिये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
जनयन्generating, producing
जनयन्:
कर्तृ-विशेषण (वरुणस्य)
TypeVerb (present participle)
Root√जन् (जनने) → जनय (णिच्)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
राजाking
राजा:
कर्तृ (वरुणस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SarasvatīA
AśvinsI
IndraV
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes