Shukla Yajur Veda — Adhyaya 18, Mantra 71
Rishi: Ṛgvedic Indra-hymn tradition (specific r̥ṣi not explicit in VS transmission here)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः प॑रा॒वत॒ आ ज॑गन्था॒ पर॑स्याः । सृ॒कᳪ स॒ᳪशाय॑ प॒विमि॑न्द्र ति॒ग्मं वि शत्रू॑न् ताढि॒ वि मृधो॑ नुदस्व ॥
Transliteration
mṛgó na bhīmáḥ kucaró giriṣṭhā́ḥ parāváta ā́ jagántha párasyāḥ | sṛ́kaṃ saṃśā́ya pavím indra tigmáṃ ví śatrū́n tāḍhi ví mṛ́dho nudásva ||
Translation
ভয়ংকৰ বনৰীয়া মৃগ যেন গোপন পথত বিচৰণ কৰে, পৰ্বতবাসী, দূৰ অঞ্চলৰ পৰা—পাৰাপাৰ অঞ্চলৰ পৰা—তুমি আহিছা। হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ চোয়াল ঘঁহি, তীক্ষ্ণ ধাৰযুক্ত বজ্ৰ অস্ত্ৰ শাণ দিয়া; শত্রুসকলক আঘাত কৰা, আৰু উপদ্ৰৱসমূহ দূৰ ঠেলি দিয়া।
Padapatha (Word Analysis)
मृगः । न । भीमः । कुचरः । गिरिष्ठाः । परावतः । आ । जगन्थ । परस्याः । सृकम् । सं-शाय । पविम् । इन्द्र । तिग्मम् । वि । शत्रून् । ताढि । वि । मृधः । नुदस्व ।
Word by Word
मृगःa wild animal/deer (as subject)
मृगः:
Kartā
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
भीमःterrible, formidable
भीमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
कुचरःroaming/wandering (hard to approach)
कुचरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकुचर (प्रातिपदिक; कु-चर ‘ill/rough-going, roaming’)
गिरिष्ठाःdwelling on mountains
गिरिष्ठाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootगिरि-स्था (प्रातिपदिक; ‘mountain-dwelling’)
परावतःfrom afar, from a distant region
परावतः:
Apādāna
TypeNoun/Adjective
Rootपरावत् (प्रातिपदिक)
आtowards, hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
जगन्थthou hast come
जगन्थ:
—
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
परस्याःfrom the further/remote (place)
परस्याः:
Apādāna
TypeAdjective (used substantively)
Rootपर (प्रातिपदिक)
सृकम्jaw; (by extension) mouth/face
सृकम्:
Karma
TypeNoun
Rootसृक् (प्रातिपदिक)
संशायsharpen, whet
संशाय:
—
TypeVerb
Rootशि/श्यै (धातु; ‘to sharpen/whet’), उपसर्ग: सम्-
पविम्weapon-edge; thunderbolt/bolt
पविम्:
Karma
TypeNoun
Rootपवि (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
—
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तिग्मम्sharp, keen
तिग्मम्:
Karma
TypeAdjective
Rootतिग्म (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
शत्रून्enemies
शत्रून्:
Karma
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
ताढिstrike, smite
ताढि:
—
TypeVerb
Rootताड् (धातु)
विapart, away
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
मृधःhostilities; hostile forces
मृधः:
Karma
TypeNoun
Rootमृध्/मृध (प्रातिपदिक; ‘hostility, foe’)
नुदस्वthrust away, drive off
नुदस्व:
—
TypeVerb
Rootनुद् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes