Mantra 26
Rishi: Bhṛgu/Āṅgirasa-associated tradition (implied by internal mention of Bhṛgus)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒यमि॒ह प्र॑थ॒मो धा॑यि धा॒तृभि॒र्होता॒ यजि॑ष्ठो अध्व॒रेष्वीड्य॑: । यमप्न॑वानो॒ भृग॑वो विरुरु॒चुर्वने॑षु चि॒त्रं वि॒भ्वं॒ वि॒शे-वि॑शे
Transliteration
ayám ihá prathamó dhā́yi dhātṛ́bhir hó̄tā yájiṣṭho adhvaréṣv ī́ḍyaḥ | yám apnávāno bhṛ́gavo virurucúr váneṣu citráṃ vibhváṃ víśe-víśe
Translation
এইজনক ধাতৃসকলে প্ৰথমে স্থাপন কৰিলে—হোতা, অতি যজ্ঞকাৰী, অধ্বৰসমূহত আৰাধ্য। যাক লাভ কৰি ভৃগুসকলে বনসমূহত দীপ্ত কৰিলেহি—বিচিত্ৰ, সর্বব্যাপী—প্ৰতি কুলে প্ৰতি জনসমাজে।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । इ॒ह । प्र॒थ॒मः । धा॑यि । धा॒तृभिः॑ । होता॑ । यजि॑ष्ठः । अ॒ध्व॒रेषु॑ । ईड्यः॑ । यम् । अ॒प्न॒वानः । भृग॑वः । वि॒रु॒रु॒चुः । वने॑षु । चि॒त्रम् । वि॒भ्वम् । वि॒शे-वि॑शे
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
धायिwas established/was placed
धायि:
—
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ् धारण-पोषणयोः) अथवा धा (स्थापन) — कर्मणि
धातृभिःby the establishers/ordainers
धातृभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √धा + तृच्)
होताthe Hotṛ (invoking priest)
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजिष्ठःmost fit to worship / best sacrificer
यजिष्ठः:
Kartā
TypeAdjective
Rootयजिष्ठ (यज्-धातोः श्रेष्ठार्थे इष्ठन्-प्रत्ययान्त विशेषण)
अध्वरेषुin the sacrifices
अध्वरेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
ईड्यःpraiseworthy / to be invoked
ईड्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/ईळ् ‘स्तुतौ’ + यत्)
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अप्नवानःattaining (wealth)/prospering
अप्नवानः:
Kartā
TypeAdjective/Participle
Rootअप्नवत् (प्रातिपदिक; ‘अप्नस्’/‘अप्न’ = wealth, attainment) — वर्तमानकाले कृदन्त (शतृ/शानच्)
भृगवःthe Bhṛgus
भृगवः:
Kartā
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
विरुरुचुःshone forth / became radiant
विरुरुचुः:
—
TypeVerb
Root√रुच् (दीप्तौ) उपसर्गः वि-
वनेषुin the woods
वनेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
चित्रम्bright/wondrous
चित्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
विभ्वम्all-pervading/mighty
विभ्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविभ्व (प्रातिपदिक)
विशेfor a clan/people
विशे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘clan/settlement’)
विशेfor (each) clan
विशे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniB
Bhṛgu (ṛṣi-lineage)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes