Mantra 111
Rishi: To be confirmed via anukramaṇī.
Devata: Agni.
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm).
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॒तावा॑नं महि॒षं वि॒श्वद॑र्शतम॒ग्निᳪ सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॑: । श्रुत्क॑र्णᳪ स॒प्रथ॑स्तमं त्वा गि॒रा दै॑व्यं॒ मानु॑षा यु॒गा
Transliteration
ṛtā́vānaṃ mahiṣáṃ viśvádarśatam agníṃ sumnā́ya dadhire púro jánāḥ | śrútkarṇaṃ sapráthastamaṃ tvā girā́ daívyaṃ mā́nuṣā yugā́ ||
Translation
ঋত-সম্পন্ন, মহিষসম, বিশ্বদৰ্শনীয় অগ্নিক জনসমূহে অনুগ্ৰহৰ বাবে আগত স্থাপন কৰিলে। হে বিস্তৃত-ব্যাপ্ত, শ্ৰুতকৰ্ণ, দেৱ, মানৱ যুগসমূহে বাক্য-গীৰাৰে তোমাক (স্তৱ) কৰে।
Padapatha (Word Analysis)
ऋतावानम् । महिषम् । विश्व-दर्शतम् । अग्निम् । सुम्नाय । दधिरे । पुरः । जनाः । श्रुत्-कर्णम् । स-प्रथः-तमम् । त्वा । गिरा । दैव्यम् । मानुषाः । युगा ।
Word by Word
ऋतावानम्the ṛta-possessing (truth/rite-abiding)
ऋतावानम्:
कर्म (अग्निम् विशेषयति)
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक; ऋत + वान्)
महिषम्the mighty one / bull
महिषम्:
कर्म (अग्निम् विशेषयति)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
विश्वदर्शतम्visible to all / universally seen
विश्वदर्शतम्:
कर्म (अग्निम् विशेषयति)
TypeAdjective
Rootविश्व-दर्शत (प्रातिपदिक; विश्व + दर्शत)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सुम्नायfor favor / for grace
सुम्नाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
दधिरेthey placed / they established
दधिरे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ्) धातु
पुरःin front / before
पुरः:
अधिकरण (स्थानवाचक—‘in front’)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/उपसर्गवत्)
जनाःthe people
जनाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
श्रुत्कर्णम्having attentive/‘heard’ ears; keen-eared
श्रुत्कर्णम्:
कर्म (त्वा विशेषयति)
TypeAdjective
Rootश्रुत-कर्ण (प्रातिपदिक; श्रुत + कर्ण)
सप्रथस्तमम्most widely extended / most expansive
सप्रथस्तमम्:
कर्म (त्वा विशेषयति)
TypeAdjective
Rootसु-प्रथस्-तम (प्रातिपदिक; स(ु) + प्रथस् + तम)
त्वाyou (acc.)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गिराwith a hymn / by speech
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर्/गीर् (प्रातिपदिक)
दैव्यम्divine
दैव्यम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक; देव + य)
मानुषाhuman
मानुषा:
करण-विशेषण
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
युगाages / yugas
युगा:
अधिकरण (कालवाचक—‘for ages’)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes