शिवज्ञान-प्रश्नः तथा सृष्टौ शिवस्य स्वयमाविर्भावः (Inquiry into Śiva-knowledge and Śiva’s self-manifestation in creation)

Verse 1

कृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवेन परिभाषितम् । वेदसारे शिवज्ञानं स्वाश्रितानां विमुक्तये

কৃষ্ণই ক’লে—হে ভগৱন্! শিৱে নিজে যি শিৱজ্ঞান ব্যাখ্যা কৰিছে—যি বেদসাৰ আৰু তেওঁৰ শৰণাগতসকলক বিমুক্তি দিয়ে—সেয়া মই শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 2

अभक्तानामबुद्धीनामयुक्तानामगोचरम् । अर्थैर्दशर्धैः संयुक्तं गूढमप्राज्ञनिंदितम्

এই উপদেশ অভক্ত, অল্পবুদ্ধি আৰু অসংযমী লোকৰ অগোচৰ। দহটা গভীৰ অৰ্থে যুক্ত এই ৰহস্য গোপন থাকে আৰু অজ্ঞসকলে ইয়াক নিন্দাও কৰে।

Verse 3

वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैर्विपरीतं क्वचित्समम् । वेदात्षडंगादुद्धृत्य सांख्याद्योगाच्च कृत्स्नशः

কিছুমান দিশত ই বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্মৰ বিপৰীত, আৰু কিছুমান দিশত সিহঁতৰ সৈতে সঙ্গত। বেদ (ষড়ঙ্গসহ)ৰ পৰা, আৰু সাঙ্খ్య আৰু যোগৰ পৰাও, ই সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধৃত।

Verse 4

शतकोटिप्रमाणेन विस्तीर्णं ग्रंथसंख्यया । कथितं परमेशेन तत्र पूजा कथं प्रभोः

এই উপদেশ পৰমেশ্বৰে কোৱা আৰু গ্ৰন্থসংখ্যা অনুসাৰে শতকোটি প্ৰমাণে অতি বিস্তৃত। এনে মহাবিস্তাৰত, হে প্ৰভো, ভগৱানৰ পূজা কেনেকৈ সম্পন্ন কৰিব লাগে?

Verse 5

कस्याधिकारः पूजादौ ज्ञानयोगादयः कथम् । तत्सर्वं विस्तरादेव वक्तुमर्हसि सुव्रत

পূজা আদি কৰ্মত কাৰ অধিকাৰ? আৰু জ্ঞান-যোগ আদি পথ কেনেকৈ আচৰণ কৰিব লাগে? হে সুব্ৰত, সেই সকলো বিস্তাৰে ক’বলৈ আপুনি যোগ্য।

Verse 6

उपमन्युरुवाच । शैवं संक्षिप्य वेदोक्तं शिवेन परिभाषितम् । स्तुतिनिंदादिरहितं सद्यः प्रत्ययकारणम्

উপমন্যুৱে ক’লে—বেদত কোৱা বিষয় সংক্ষিপ্ত কৰি এই শৈৱ উপদেশ স্বয়ং শিৱে ব্যাখ্যা কৰিছে। ই স্তুতি-নিন্দা আদি ৰহিত আৰু তৎক্ষণাৎ প্ৰত্যয় (দৃঢ় নিশ্চয়) জন্মাবৰ কাৰণ।

Verse 7

गुरुप्रसादजं दिव्यमनायासेन मुक्तिदम् । कथयिष्ये समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः

গুৰুৰ কৃপাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই দিৱ্য উপদেশ অনায়াসে মুক্তি দিয়ে। ইয়াৰ বিস্তাৰ কোৱা সম্ভৱ নহয়; সেয়ে মই সংক্ষেপে ক’ম।

Verse 8

सिसृक्षया पुराव्यक्ताच्छिवः स्थाणुर्महेश्वरः । सत्कार्यकारणोपेतस्स्वयमाविरभूत्प्रभुः

সৃষ্টি সৃজনৰ ইচ্ছাৰে, আদ্য অব্যক্তৰ পৰা শিৱ—স্থাণু মহেশ্বৰ—স্বয়ং প্ৰকাশিত হ’ল; কাৰণ-কাৰ্যৰ সত্যভাবৰে যুক্ত পৰম প্ৰভু তেওঁ।

Verse 9

जनयामास च तदा ऋषिर्विश्वाधिकः प्रभुः । देवानां प्रथमं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मणस्पतिम्

তেতিয়া সমগ্ৰ বিশ্বক অতিক্ৰম কৰা পৰম প্ৰভুৱে, ঋষিসদৃশ মহাতেজেৰে, দেৱসকলৰ প্ৰথম দেৱ ব্ৰহ্মা—ব্ৰহ্মণস্পতিকে—উৎপন্ন কৰিলে।

Verse 10

ब्रह्मापि पितरं देवं जायमानं न्यवैक्षत । तं जायमानं जनको देवः प्रापश्यदाज्ञया

ব্ৰহ্মায়ো প্ৰকাশমান সেই দেৱ-পিতাক দেখিলে। তেওঁৰ আজ্ঞামতে প্ৰজাপতি দেৱেও প্ৰকাশমান সেই পিতাক প্ৰত্যক্ষ কৰিলে।

Verse 11

दृष्टो रुद्रेण देवो ऽसावसृजद्विश्वमीश्वरः । वर्णाश्रमव्यवस्थां च चकार स पृथक्पृथक्

ৰুদ্ৰে দৰ্শন কৰাত সেই ঈশ্বৰে বিশ্ব সৃষ্টি কৰিলে; আৰু বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ ব্যৱস্থাও পৃথক পৃথকভাৱে স্থাপন কৰিলে।

Verse 12

सोमं ससर्ज यज्ञार्थे सोमाद्द्यौस्समजायत । धरा च वह्निः सूर्यश्च यज्ञो विष्णुश्शचीपतिः

যজ্ঞাৰ্থে তেওঁ সোমক সৃষ্টি কৰিলে। সোমৰ পৰা দ্যুলোক জন্মিল; লগতে ধৰা, অগ্নি, সূৰ্য, যজ্ঞ নিজে, বিষ্ণু আৰু শচীপতি (ইন্দ্ৰ)ও প্ৰকট হ’ল।

Verse 13

ते चान्ये च सुरा रुद्रं रुद्राध्यायेन तुष्टुवुः । प्रसन्नवदनस्तस्थौ देवानामग्रतः प्रभुः

তেওঁলোক আৰু আন দেৱতাসকলেও ৰুদ্ৰাধ্যায়েৰে ৰুদ্ৰক স্তৱ কৰিলে। তেতিয়া প্ৰসন্ন মুখে প্ৰভু দেৱসকলৰ আগত স্থিৰ হৈ দাঁড়াল।

Verse 14

अपहृत्य स्वलीलार्थं तेषां ज्ञानं महेश्वरः । तमपृच्छंस्ततो देवाः को भवानिति मोहिताः

নিজ লীলাৰ্থে মহেশ্বৰে তেওঁলোকৰ জ্ঞান অপহৰণ কৰিলে। তেতিয়া মোহিত দেৱসকলে সুধিলে—“আপুনি কোন?”

Verse 15

सो ऽब्रवीद्भगवान्रुद्रो ह्यहमेकः पुरातनः । आसं प्रथममेवाहं वर्तामि १ च सुरोत्तमाः

তেতিয়া ভগৱান ৰুদ্ৰে ক’লে—“নিশ্চয় মই একাই সেই প্ৰাচীনতম। সৰ্বপ্ৰথম মই আছিলোঁ, আৰু এতিয়াও মই স্থিত আছোঁ, হে সুৰোত্তমসকল!”

Verse 16

भविष्यामि च मत्तोन्यो व्यतिरिक्तो न कश्चन । अहमेव जगत्सर्वं तर्पयामि स्वतेजसा

মই একাই থাকিম; মোৰ পৰা পৃথক আন কোনো নাই। এই সমগ্ৰ জগত মই নিজেই, আৰু মোৰ স্বতেজে মই একে তৃপ্ত কৰি ধাৰণ কৰোঁ।

Verse 17

अपश्यंतस्तमीशानं स्तुवंतश्चैव सामभिः । व्रतं पाशुपतं कृत्वा त्वथर्वशिरसि स्थितम्

যদিও তেওঁলোকে ঈশানক প্ৰত্যক্ষ নেদেখিলে, তথাপি সামগীতৰে তেওঁৰ স্তৱ কৰিল। পাশুপত ব্ৰত গ্ৰহণ কৰি তেওঁলোকে অথৰ্বশিৰত স্থিত হ’ল—পশুপতি-গুহ্য তত্ত্ববিদ্যাত প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 18

भस्मसंछन्नसर्वांगा बभूवुरमरास्तदा । अथ तेषां प्रसादार्थं पशूनां पतिरीश्वरः

তেতিয়া দেৱসকলে সৰ্বাঙ্গে পবিত্ৰ ভস্মে আচ্ছাদিত হ’ল। তাৰ পিছত তেওঁলোকক অনুগ্ৰহ দান কৰিবলৈ পশুপতি ঈশ্বৰ প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 20

सगणश्चोमया सार्धं सान्निध्यमकरोत्प्रभुः । यं विनिद्रा जितश्वासा योगिनो दग्धकिल्बिषाः

প্ৰভু গণসমেত আৰু উমাৰ সৈতে সান্নিধ্যলৈ আহি কৃপাৰে অৱস্থিত হ’ল—যাঁক নিদ্ৰাৰহিত, শ্বাসজয়ী আৰু পাপদগ্ধ যোগীসকলে নিৰন্তৰ ধ্যান কৰে।

Verse 21

हृदि पश्यंति तं देवं ददृशुर्देवपुंगवाः । यामाहुः परमां शक्तिमीश्वरेच्छानुवर्तिनीम्

হৃদয়ত সেই দেৱক দৰ্শন কৰি দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলে তেওঁক দেখা পালে। তেওঁলোকে তেওঁক পৰম শক্তি বুলি ক’লে—যি ঈশ্বৰৰ ইচ্ছাৰ অচল অনুবর্তিনী।

Verse 22

तामपश्यन्महेशस्य वामतो वामलोचनाम् । ये विनिर्धूतसंसाराः प्राप्ताः शैवं परं पदम्

তেওঁলোকে মহেশৰ বাওঁফালে অৱস্থিত বামলোচনা দেৱীক দেখিলে; যাঁৰ কৃপাৰে সংসাৰবন্ধন ঝাৰি পেলোৱা জন শৈৱ পৰম পদ, শিৱৰ সৰ্বোচ্চ ধাম লাভ কৰে।

Verse 23

नित्यसिद्धाश्च ये वान्यं ते च दृष्टा गणेश्वराः । अथ तं तुष्टुवुर्देवा देव्या सह महेश्वरम्

সেখানে নিত্যসিদ্ধসকল আৰু গণেশ্বৰসকলৰ গণো দেখা গ’ল। তাৰ পাছত দেৱতাসকলে দেৱীৰ সৈতে মহেশ্বৰক স্তৱ-স্তুতি কৰিলে।

Verse 24

स्तोत्रैर्माहेश्वरैर्दिव्यैः श्रोतैः पौराणिकैरपि । देवो ऽपि देवानालोक्य घृणया वृषभध्वजः

দিব্য মাহেশ্বৰ স্তোত্ৰ আৰু পৰম্পৰাত শ্ৰুত পুৰাণিক মন্ত্ৰেৰে দেৱতাসকলে স্তুতি কৰোঁতে, তেওঁলোকক দেখি বৃষভধ্বজ শিৱো কৰুণাৰে দ্ৰৱিত হ’ল।

Verse 25

अर्थमहत्तमं देवाः पप्रच्छुरिममादरात् । देवा ऊचुः । भगवन्केन मार्गेण पूजनीयो ऽसि भूतले

পৰম অৰ্থ জানিবলৈ ইচ্ছা কৰি দেৱতাসকলে আদৰেৰে সুধিলে। দেৱতাসকলে ক’লে—“ভগৱন, ভূতলত কোন পথ আৰু কোন বিধিৰে আপোনাৰ পূজা কৰা উচিত?”

Verse 26

कस्याधिकारः पूजायां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः । ततः सस्मितमालोक्य देवीं देववरोहरः

“পূজাত প্ৰকৃততে কাৰ অধিকাৰ? তত্ত্ব অনুসাৰে তুমি সেয়া ক’বলৈ যোগ্য।” এইদৰে কৈ দেৱশ্ৰেষ্ঠে মৃদু হাঁহিৰে দেৱীক চালে।

Verse 27

स्वरूपं दर्शयामास घोरं सूर्यात्मकं परम् । सर्वैश्वर्यगुणोपेतं सर्वतेजोमयं परम्

তেতিয়া তেওঁ নিজৰ পৰম স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে—মহিমাত ঘোৰ, সূৰ্যাত্মক আৰু পৰাত্পৰ; সকলো ঐশ্বৰ্যগুণেৰে সমন্বিত আৰু সম্পূৰ্ণ তেজোময়।

Verse 28

शक्तिभिर्मूर्तिभिश्चांगैर्ग्रहैर्देवैश्च संवृतम् । अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्धनारीकमद्भुतम्

তেওঁ শক্তি, মূর্তি, অংগ, গ্ৰহ আৰু দেৱগণেৰে পৰিবৃত আছিল; আঠ বাহু আৰু চাৰ মুখবিশিষ্ট, আশ্চৰ্য অর্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপে প্ৰকাশিত।

Verse 29

दृष्ट्वैवमद्भुताकारं देवा विष्णुपुरोगमाः । बुद्ध्वा दिवाकरं देवं देवीं चैव निशाकरम्

সেই আশ্চৰ্য আকৃতি দেখি বিষ্ণুৰ অগ্ৰগামী দেৱসকলে প্ৰভুক দিবাকৰ (সূৰ্য) ৰূপে চিনিলে আৰু দেৱীকো নিশাকৰ (চন্দ্ৰ) ৰূপে বুজিলে।

Verse 30

पञ्चभूतानि शेषाणि तन्मयं च चराचरम् । एवमुक्त्वा नमश्चक्रुस्तस्मै चार्घ्यं प्रदाय वै

“অৱশিষ্ট পঞ্চভূত আৰু সমগ্ৰ চৰাচৰ তেওঁৰেই স্বৰূপময়”—এইদৰে কৈ তেওঁলোকে তেওঁক প্ৰণাম কৰিলে আৰু বিধিপূৰ্বক অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 32

सिंदूरवर्णाय सुमण्डलाय सुवर्णवर्णाभरणाय तुभ्यम् । पद्माभनेत्राय सपंकजाय ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणाय

আপোনাক নমস্কাৰ—সিন্দূৰবৰ্ণ, শুভ দীপ্তিময় মণ্ডলস্বৰূপ, সোণালী আভৰণে বিভূষিত। পদ্মনয়ন, পদ্মসহিত, আৰু ব্ৰহ্মা-ইন্দ্ৰ-নাৰায়ণৰ কাৰণভূত—আপোনাক প্ৰণাম।

Verse 33

सुरत्नपूर्णं ससुवर्णतोयं सुकुंकुमाद्यं सकुशं सपुष्पम् । प्रदत्तमादाय सहेमपात्रं प्रशस्तमर्घ्यं भगवन्प्रसीद

হে ভগৱান, প্ৰসন্ন হওক। উত্তম ৰত্নে পূৰ্ণ, সোণমিশ্ৰিত জলসহ, শুভ কুঙ্কুমাদি সুগন্ধে সুবাসিত, কুশ আৰু পুষ্পসহ—সোণৰ পাত্ৰত অৰ্পিত এই প্ৰশস্ত অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰক।

Verse 34

नमश्शिवाय शांताय सगणायादिहेतवे । रुद्राय विष्णवे तुभ्यं ब्रह्मणे सूर्यमूर्तये

শান্ত স্বৰূপ, গণসহিত আদিকাৰণ শিৱক নমস্কাৰ। আপুনি ৰুদ্ৰ, আপুনি বিষ্ণু, আপুনি ব্ৰহ্মা; সূৰ্য-মূৰ্তি আপুনিক প্ৰণাম।

Verse 35

यश्शिवं मण्डले सौरे संपूज्यैव समाहितः । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने प्रदद्यादर्घ्यमुत्तमम्

যি একাগ্ৰচিত্তে সৌৰ-মণ্ডলত শিৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰে, সি প্ৰভাত, মধ্যাহ্ন আৰু সন্ধ্যা—ত্রিসন্ধ্যাত—উত্তম অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিব।

Verse 36

प्रणमेद्वा पठेदेताञ्छ्लोकाञ्छ्रुतिमुखानिमान् । न तस्य दुर्ल्लभं किंचिद्भक्तश्चेन्मुच्यते दृढम्

যি প্ৰণাম কৰে বা শ্ৰুতি-সাৰ এই শ্লোকসমূহ পাঠ কৰে, তাৰ বাবে একোৱেই দুৰ্লভ নহয়; আৰু সি যদি সত্য ভক্ত হয়, তেন্তে সি নিশ্চয় দঢ়ভাৱে মুক্ত হয়।

Verse 37

तस्मादभ्यर्चयेनित्यं शिवमादित्यरूपिणम् । धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं मनसा कर्मणा गिरा

সেয়ে ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু শেষত মোক্ষ লাভৰ বাবে, আদিত্যৰূপধাৰী ভগৱান শিৱক নিত্য আৰাধনা কৰা উচিত—মনৰে, কৰ্মৰে আৰু বাক্যৰে।

Verse 38

अथ देवान्समालोक्य मण्डलस्थो महेश्वरः । सर्वागमोत्तरं दत्त्वा शास्त्रमंतरधाद्धरः

তাৰপিছত মণ্ডলত আসীন মহেশ্বৰে দেৱসকলক চালে। সকলো আগমৰ সাৰ আৰু শিৰোমণি সেই পৰম শাস্ত্ৰ দান কৰি, ধৰণীধৰ শিৱ অন্তর্ধান কৰিলে।

Verse 39

तत्र पूजाधिकारो ऽयं ब्रह्मक्षत्रविशामिति । ज्ञात्वा प्रणम्य देवेशं देवा जग्मुर्यथागतम्

তাত জানিলে যে সেই পূজাৰ অধিকাৰ ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যসকলৰ। দেৱসকলে দেৱেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি যিদৰে আহিছিল তিদৰে উভতি গ’ল।

Verse 40

अथ कालेन महता तस्मिञ्छास्त्रे तिरोहिते । भर्तारं परिपप्रच्छ तदंकस्था महेश्वरी

তাৰপিছত বহু কাল গ’ল আৰু সেই শাস্ত্ৰোপদেশ আৱৃত হৈ পৰিল; তেতিয়া প্ৰভুৰ কোলাত আসীন মহেশ্বৰীয়ে ভক্তিভাৱে স্বামী শিৱক পুনৰ প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 41

तया स चोदितो देवो देव्या चन्द्रविभूषणः । अवदत्करमुद्धृत्य शास्त्रं सर्वागमोत्तरम्

দেৱীৰ প্ৰেৰণা পাই চন্দ্ৰবিভূষিত দেৱ শিৱে হাত উঠাই, সকলো আগমৰ ওপৰত থকা পৰম শাস্ত্ৰ ঘোষণা কৰিলে।

Verse 42

प्रवर्तितं च तल्लोके नियोगात्परमेष्ठिनः । मयागस्त्येन गुरुणा दधीचेन महर्षिणा

পৰমেষ্ঠীৰ আদেশত সেই লোকত সেয়া প্ৰৱৰ্তিত হৈছিল—মোৰ দ্বাৰা, গুৰু অগস্ত্যৰ দ্বাৰা আৰু মহর্ষি দধীচিৰ দ্বাৰা।

Verse 43

स्वयमप्यवतीर्योर्व्यां युगावर्तेषु शूलधृक् । स्वाश्रितानां विमुक्त्यर्थं कुरुते ज्ञानसंततिम्

ত্ৰিশূলধাৰী ভগৱান স্বয়ং যুগ-পরিবর্তনৰ সন্ধিক্ষণত জগতত অৱতীৰ্ণ হয়; নিজৰ শৰণাগতসকলৰ মুক্তিৰ বাবে তেওঁ উদ্ধাৰক জ্ঞানৰ অবিচ্ছিন্ন পৰম্পৰা স্থাপন কৰে।

Verse 44

ऋभुस्सत्यो भार्गवश्च ह्यंगिराः सविता द्विजाः । मृत्युः शतक्रतुर्धीमान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

ঋভু, সত্য, ভাৰ্গৱ আৰু অঙ্গিৰা; দ্বিজ সবিতা; মৃত্যু; জ্ঞানী শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ); আৰু মুনিশ্ৰেষ্ঠ বশিষ্ঠ—এঁৱা ইয়াত উল্লিখিত।

Verse 45

सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः । शततेजास्स्वयं धर्मो नारायण इति श्रुतः

তেওঁ সাৰস্বত, ত্ৰিধামন আৰু ত্ৰিবৃত—মুনিশ্ৰেষ্ঠ—নামে প্ৰসিদ্ধ। তেওঁ শততেজা, সাক্ষাৎ ধৰ্ম, আৰু নাৰায়ণ বুলিও শ্ৰুত।

Verse 46

स्वरक्षश्चारुणिर्धीमांस्तथा चैव कृतंजयः । कृतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविरुत्तमः

স্বরক্ষ, চাৰুণি, জ্ঞানী ধীমান আৰু কৃতঞ্জয়; পুনৰ কৃতঞ্জয়, ভৰদ্বাজ, গৌতম আৰু উত্তম মুনি কবি—এঁৱা পূজ্য ঋষি হিচাপে গণ্য।

Verse 47

वाचःस्रवा मुनिस्साक्षात्तथा सूक्ष्मायणिः शुचिः । तृणबिंदुर्मुनिः कृष्णः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः

ইয়াত বাচঃস্ৰবা মুনি স্বয়ং, তদ্ৰূপ শুচি সূক্ষ্মায়ণি, তৃণবিন্দু মুনি, কৃষ্ণ, শক্তি, শাক্তেয় আৰু উত্তৰ—এইসকলক ইয়াত পূজ্য ৰূপে কীৰ্তিত কৰা হৈছে।

Verse 48

जातूकर्ण्यो हरिस्साक्षात्कृष्णद्वैपायनो मुनिः । व्यासावताराञ्छृण्वंतु कल्पयोगेश्वरान्क्रमात्

জাতূকৰ্ণ্য, স্বয়ং হৰি, আৰু মুনি কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস)—এতিয়া ক্ৰমে ক্ৰমে প্ৰতিটো কল্পত প্ৰকাশ পোৱা যোগেশ্বৰ ব্যাসাৱতাৰসমূহ শুনা।

Verse 49

लैंगे व्यासावतारा हि द्वापरां तेषु सुव्रताः । योगाचार्यावताराश्च तथा शिष्येषु शूलिनः

হে সুব্ৰতসকল, দ্বাপৰ যুগত লিঙ্গভক্তসকলৰ মাজত নিশ্চয়েই ব্যাসৰূপ অৱতাৰ প্ৰকাশ পায়; আৰু শিষ্যসকলৰ মাজত শূলধাৰী শিৱ যোগাচাৰ্যৰূপেও অৱতীৰ্ণ হয়।

Verse 50

तत्र तत्र विभोः शिष्याश्चत्वारः स्युर्महौजसः । शिष्यास्तेषां प्रशिष्याश्च शतशो ऽथ सहस्रशः

প্ৰত্যেক ঠাইত সেই বিভুৰ চাৰিজন মহৌজস্বী শিষ্য আছিল। আৰু সেই শিষ্যসকলৰো শিষ্য-প্ৰশিষ্য শত শত, পাছত সহস্ৰ সহস্ৰ হৈছিল।

Verse 51

तेषां संभावनाल्लोके शैवाज्ञाकरणादिभिः । भाग्यवंतो विमुच्यंते भक्त्या चात्यंतभाविताः

তেওঁলোকক সন্মান জনোৱাৰ দ্বাৰা আৰু শিৱৰ আজ্ঞা তথা শৈৱ বিধানাদি পালন কৰাৰ দ্বাৰা এই জগতত ভাগ্যৱানসকল মুক্ত হয়; আৰু ভক্তিৰে তেওঁলোক সম্পূৰ্ণৰূপে শিৱভাবনাৰে পৰিশুদ্ধ-পরিপুষ্ট হয়।