अवभृथस्नान-तीर्थयात्रा-तेजोदर्शनम् | Avabhṛtha Bath, Tīrtha-Pilgrimage, and the Vision of Divine Radiance

Verse 1

श्रीसूत उवाच । इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः । प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्

শ্ৰীসূত ক’লে—এইদৰে উপমনুৰ পৰা যাদৱে (কৃষ্ণে) লাভ কৰা মুক্তিদায়ক জ্ঞানযোগ মুনিসকলক কৈ, প্ৰণামসহ আগবঢ়ি অহা সেই ঋষিসকলৰ দ্বাৰা অন্তৰাত্মা উদ্ভাসিত হৈ বায়ু তৎক্ষণাৎ আকাশলৈ উঠিল আৰু সন্ধ্যাৰ ভিতৰত দৃষ্টিৰ অগোচৰ হ’ল।

Verse 2

ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः । सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः

তাৰপিছত প্ৰভাতসময়ত নৈমিষাৰণ্যৰ তপোধন সকলো ঋষি সত্রৰ অন্তত অৱভৃথ স্নান কৰিবলৈ একেলগে ওলাই গ’ল।

Verse 3

तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती । प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा

তেতিয়া ব্ৰহ্মাৰ আদেশত দেবী—সাক্ষাৎ সৰস্বতী—প্ৰসন্ন হ’ল, আৰু মধুৰ জলধাৰা থকা সেই শুভ নদী প্ৰবাহিত হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 4

सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः । समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्

সৰস্বতী নদী দেখি মুনিসকল আনন্দিত হ’ল। আৰম্ভ কৰা সত্র সমাপ্ত কৰি তেওঁলোকে তাতেই বিধিপূৰ্বক অৱগাহন (স্নান) কৰিলে।

Verse 5

अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः । स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति

তেতিয়া তেওঁলোকে শিৱ-সম্বন্ধীয় সেই পৱিত্ৰ জলৰে দেৱতাসকল আদি সকলোকে বিধিপূৰ্বক তৰ্পণ কৰি সন্তুষ্ট কৰিলে; আৰু পূৰ্ববৃত্তান্ত স্মৰণ কৰি বাৰাণসীৰ ফালে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 6

तदा ते हिमवत्पादात्पंततीं दक्षिणामुखीम् । दृष्ट्वा भागीरथी तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः

তেতিয়া তেওঁলোকে হিমৱতৰ পাদদেশৰ পৰা অৱতৰি দক্ষিণমুখে বোৱা ভাগীৰথীক দেখিলে; তাতে স্নান কৰি সেই পৱিত্ৰ তীৰৰ পৰা আগবাঢ়িল।

Verse 7

ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते । तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च

তাৰ পিছত বাৰাণসীত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকে সকলোৱে আনন্দিত হ’ল; আৰু য’ত গঙ্গা উত্তৰবাহিনী, তাত গঙ্গাত অৱগাহন কৰি পৱিত্ৰ স্নান কৰিলে।

Verse 8

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः । प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्

অবিমুক্তেশ্বৰ লিঙ্গ দৰ্শন কৰি বিধিমতে পূজা সম্পন্ন কৰি, তাতৰ পৰা যাত্ৰাৰ উদ্যত হওঁতেই তেওঁলোকে আকাশত এক দিৱ্য দীপ্তিমান জ্যোতি দেখিলে।

Verse 9

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् । आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्

সেই তেজ কোটি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত—দিৱ্য আৰু মহা-অদ্ভুত—নিজ স্বপ্ৰভাৰে সকলো দিশৰ অন্তৰাল জুৰি ব্যাপি আছিল।

Verse 10

अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः । मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि

তাৰ পাছত ভস্মে আচ্ছাদিত দেহধাৰী সিদ্ধ পাশুপত সাধকসকল শতশতকৈ তাত আহিল; আৰু সেই মুনিসকল ওচৰ চাপি সেই প্ৰভুৰ তেজতেই লীন হৈ গ’ল।

Verse 11

तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु । सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्

সেই মহাত্মা তপস্বীসকল এইদৰে লীন হ’বলৈ ধৰোঁতেই, সেই তেজ তৎক্ষণাৎ অন্তৰ্ধান হ’ল; ঘটনাটো অতি অদ্ভুত যেন লাগিল।

Verse 12

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः । किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति

সেই মহা আশ্চৰ্য দেখি নৈমিষাৰণ্যৰ মহৰ্ষিসকল—ই কি বস্তু বুজি নাপাই—ব্যাখ্যা বিচাৰি ব্ৰহ্মবনৰ পানে গ’ল।

Verse 13

प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः । दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः

তেওঁলোক যাত্ৰা কৰাৰ আগতেই লোকপাৱন বায়ুদেৱ আগবাঢ়ি গ’ল। তাত নৈমিষাৰণ্যৰ ঋষিসকলৰ সৈতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হ’ল আৰু সেই মহাত্মাৰ সৈতে পৱিত্ৰ সংলাপ ঘটিল।

Verse 14

शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे । समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्

তাৰ পিছত শ্ৰদ্ধা আৰু নিৰ্মল বুদ্ধিৰে তেওঁলোক অম্বা (পাৰ্বতী) আৰু তেওঁৰ অনুচৰসকলসহ শিৱত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল; আৰু সেই সত্রিণাসকলৰ দীঘলীয়া সত্রো যথাযথভাৱে সমাপ্ত হ’ল।

Verse 15

विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये । स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति

জগতৰ ধাতা, ব্ৰহ্মযোনি ব্ৰহ্মাক যথাযথভাৱে জনাই, নিজৰ কাৰ্যৰ অনুমতি পাই তেওঁ নিজৰ ধামলৈ গমন কৰিলে।

Verse 16

अथ स्थानगतो ब्रह्मा तुम्बुरोर्नारदस्य च । परस्पर स्पर्धितयोर्गाने विवदमानयोः

তাৰ পিছত ব্ৰহ্মা সেই স্থানলৈ আহিল, য’ত তুম্বুরু আৰু নাৰদ পৰস্পৰ স্পৰ্ধা কৰি গানৰ বিষয়ে বিতৰ্ক কৰি আছিল।

Verse 17

तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः

সেই উদ্ভূত গীতৰ সূক্ষ্ম ৰসত আনন্দিত হৈ তেওঁ সমত্ব-শান্তিত অৱস্থিত থাকে। গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাগণে সেবা কৰিলে তেওঁ সুখে বাস কৰে।

Verse 18

तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः । मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्

তেতিয়া সময় অনুপযুক্ত হোৱাৰ বাবে দ্বাৰপালসকলে তেওঁলোকক দুৱাৰতেই বাধা দিলে। সেয়ে মুনিসকলে ব্ৰহ্মাৰ ভৱনৰ বাহিৰে এক কাষত সংযম আৰু শিষ্টাচাৰে বহি থাকিল।

Verse 19

अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः । साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना

তেতিয়া নাৰদে তুম্বুৰুৰ সৈতে দিব্য গীত-কলাত সমতা লাভ কৰিলে। পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই তেওঁক দেৱ-পরিচাৰকসকলৰ সহচৰ্যত বিচৰণৰ অনুমতি দিলে।

Verse 20

त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः । सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः

পৰস্পৰৰ স্পৰ্ধা ত্যাগ কৰি তেওঁ পৰম মৈত্ৰী লাভ কৰিলে। তেওঁৰ সৈতে অপ্সৰা আৰু গন্ধৰ্বসকল থাকি, তেওঁক চাৰিওফালে ঘেৰি ধৰিলে।

Verse 21

उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम् । भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव

দেৱাধিদেৱ নকুলীশ্বৰ পৰমেশ্বৰৰ সন্নিধানত বীণা বজাবলৈ ধাতা (ব্ৰহ্মা) নিজৰ ভবনৰ পৰা মেঘৰ আঁৰত পৰা সূৰ্য উদয় হোৱাৰ দৰে ওলাই আহিল।

Verse 22

तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम् । प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्

মুনিসকলৰ মাজত বৃষভ সদৃশ নাৰদক দেখি সেই ষট্কুলীয় ভক্তসকলে প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পাছত পৰম আদৰে শম্ভুৰ পূজাৰ উপযুক্ত সময় আৰু বিধি বিষয়ে সুধিলে।

Verse 23

स चावसर एवायमितोंतर्गम्यतामिति । वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः

সিও ক’লে—“এইয়েই উপযুক্ত সময়; ইয়াৰ পৰা ভিতৰলৈ যাওঁ।” এইদৰে কৈ, অন্য বিষয়ত তৎপৰ হৈ, সি মহা ত্বৰাৰে আগবাঢ়িল।

Verse 24

ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन् । तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः

তাৰ পিছত দুৱাৰত থিয় হৈ থকা লোকসকলে ব্ৰহ্মাক তেওঁলোকৰ বিষয়ে জনালে। তেতিয়া অণ্ডজন্মা সেই সত্ত্বসকল একেলগে গুচ্ছবদ্ধ হৈ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 25

प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत् । समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे

প্ৰৱেশ কৰি তেওঁলোকে দূৰৰ পৰাই দেৱক ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁৰ অনুমতি পাই ওচৰলৈ গৈ, চাৰিওফালে ঘিৰি ভক্তিভাৱে সেৱাত উপস্থিত থাকিল।

Verse 26

तांस्तत्रावस्थितान् पृष्ट्वा कुशलं कमलासनः । वृत्तांतं वो मया ज्ञातं वायुरेवाह नो यतः

তাত অৱস্থিত সকলক দেখি কমলাসন পিতামহ ব্ৰহ্মাই কুশল সুধি ক’লে—“তোমালোকৰ সকলো বৃত্তান্ত মোৰ জ্ঞাত; কিয়নো বায়ুদেৱে নিজেই আমাক সেই সংবাদ জনাইছে।”

Verse 27

भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति । इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्

দেৱেশে সুধিলে—“বায়ুদেৱ অন্তৰ্হিত হোৱাৰ পাছত তোমালোকেই কি কৰিলে?” এই কথা কোৱা হ’লে মুনিসকলে অবভৃথ-স্নান সম্পূৰ্ণ কৰি পৰৱৰ্তী অনুষ্ঠানলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 28

गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति । दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः

গঙ্গাতীৰ্থলৈ গমন, বাৰাণসীলৈ তীৰ্থযাত্ৰা, আৰু তাত দেৱেশ্বৰসকলে স্থাপন কৰা শিৱলিঙ্গসমূহৰ দৰ্শন—ই পবিত্ৰ উপাসনাৰ পথ।

Verse 29

अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत् । आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्

অবিমুক্তেশ্বৰৰ লিঙ্গত একবাৰো অৰ্চনা কৰিলে, আকাশত প্ৰকাশ পোৱা সেই মহাপ্ৰভুৰ দিব্য তেজোৰাশিৰ দৰ্শন লাভ হয়।

Verse 30

मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः । याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः

তাত মুনিসকলৰ সীমিত অহংভাব লয় হয়, তাৰ পিছত মন‑ইন্দ্ৰিয়ৰ তেজ সংযত হয়। শিৱক চিন্তা কৰা আত্মাসকলৰো তেওঁৰ যথাৰ্থ স্বৰূপৰ প্ৰত্যক্ষ জ্ঞান উদয় হয়।

Verse 31

सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः । मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः

তেওঁক প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে সকলো কথা বিস্তাৰে বাৰে বাৰে ক’লে। মুনিসকলৰ বৰ্ণনা শুনি বিশ্বকৰ্মা আৰু চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাও মনোযোগেৰে শুনি থাকিল।

Verse 32

कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा । प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा

তেওঁ অলপ মূৰ কঁপাই গম্ভীৰ কণ্ঠে ক’লে—“তোমালোকৰ বাবে পৰলোকসংশ্লিষ্ট পৰম সিদ্ধি ওচৰতে আহি পৰিছে।”

Verse 33

भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः । प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्

তোমালোকে দীঘল যজ্ঞসত্রেৰে বহুদিন প্ৰভুক আৰাধনা কৰিছা; এতিয়া তেওঁ প্ৰসাদ দানলৈ অভিমুখী হৈছে—এইদৰে ঘটনাৰ তত্ত্বাৰ্থ প্ৰকাশ পালে।

Verse 34

वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत् । तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्

বাৰাণসীত তোমালোকে যি দিব্য দীপ্তিময় তেজ দেখিছিলা, সেয়াই সাক্ষাত্ ‘লিঙ্গ’ নামে পৰিচিত; সেয়া পৰম মাহেশ্বৰ তেজ।

Verse 35

तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः । मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः

তাত সেই অৱস্থাত লীন, শ্ৰৌত আৰু পাশুপত ব্ৰতত পৰায়ণ মুনিসকল মুক্ত হ’ল; স্বৰূপত স্থিত, নিষ্ঠাবান হৈ তেওঁলোকৰ পাপ দগ্ধ হৈ গ’ল।

Verse 36

प्राप्यानेन यथा मुक्तिरचिराद्भवतामपि । स चायमर्थः सूच्येत युष्मद्दृष्टेन तेजसा

ইয়াক প্ৰাপ্ত কৰিলে তোমালোকেও অচিৰেই মুক্তি লাভ হ’ব; আৰু তোমালোকৰ প্ৰত্যক্ষ দৃষ্ট তেজেৰে এই সত্যাৰ্থ স্পষ্টকৈ সূচিত হওক।

Verse 37

तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम् । प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्

তাত তোমালোকৰ বাবে এই কাল দেৱবিধিৰ বশত স্বয়ং উপস্থিত হৈছে। সেয়ে দেৱসেৱিত মেরুপৰ্বতৰ দক্ষিণ শিখৰলৈ গমন কৰা।

Verse 38

सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः । प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः

তাত মোৰ পুত্ৰ, পৰম মুনি সনৎকুমাৰ বাস কৰে; তেওঁ ভূতনাথ শিৱৰ পৰিচাৰক-অধিপতি নন্দীৰ সাক্ষাৎ আগমনৰ অপেক্ষা কৰি আছে।

Verse 39

पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम् । अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः

পূৰ্বতে সনৎকুমাৰে পৰমেশ্বৰক দৰ্শন কৰিও অজ্ঞতাৰ বশত নিজকে সকলো যোগীৰ অধীশ্বৰ বুলি মানি অহংকাৰ কৰিলে; ফলত তেওঁৰ বিনয় কলুষিত হ’ল।

Verse 40

अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः । ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः

অতিশয় নিৰ্ভয়ে সি উঠি সন্মান জনোৱা আদি যথোচিত শিষ্টাচাৰ নকৰিলে। সেয়ে সেই অপৰাধত ক্ৰুদ্ধ নন্দীয়ে তাক মহা উট কৰি দিলে।

Verse 41

अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया । उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै

তাৰপিছত বহু সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত, সেই কথাটোৰেই শোক কৰি মই দেৱ আৰু দেৱীৰ উপাসনা কৰিলোঁ, আৰু নন্দীকো বিধিপূৰ্বক প্ৰসন্ন কৰিলোঁ।

Verse 42

कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता । प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्

প্ৰচেষ্টাৰে কোনোপৰী তাৰ উট-সদৃশ অৱস্থা (অধোগতি) নিবাৰিত হ’ল; আৰু সি পূৰ্বৰ দৰে সনৎকুমাৰৰ নিৰ্মল কুমাৰত্ব পুনৰ লাভ কৰিলে।

Verse 43

तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम् । अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः

তেতিয়া মহাদেৱে যেন মৃদু হাঁহি দি গণাধিপতিলৈ ক’লে—“এই মুনিয়ে কেৱল মোকেই অৱজ্ঞা কৰি অহংকাৰবশত তেনে কৰিলে।”

Verse 44

अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ । ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्

সেয়ে, হে অনঘ, তুমিয়েই তাক মোৰ যথাৰ্থ স্বৰূপ ক’বা। ব্ৰহ্মাৰ প্ৰথমজ পুত্ৰ হৈও সি মোক যেন মোহগ্ৰস্তৰ দৰে স্মৰে।

Verse 45

मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः । धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति

ইয়াক মই নিজেই শিষ্যৰূপে দিছোঁ—যিয়ে মোৰ জ্ঞানধাৰাৰ প্ৰবাহ আগবঢ়াব। সি তোমাৰ ধৰ্মাধ্যক্ষ-অভিষেক বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰিব।

Verse 46

स एवं व्याहृतो भूयस्सर्वभूतगणाग्रणीः । यत्पराज्ञापनं मूर्ध्ना प्रातः प्रतिगृहीतवान्

এইদৰে পুনৰ সম্বোধিত হৈ সৰ্বভূতগণৰ অগ্ৰণীয়ে প্ৰভাতে মস্তক নত কৰি সেই পৰম আজ্ঞা ভক্তিভাৱে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 47

तथा सनत्कुमारो ऽपि मेरौ मदनुशासनात् । प्रसादार्थं गणस्यास्य तपश्चरति दुश्चरम्

তদ্ৰূপ সনৎকুমাৰো মোৰ নিৰ্দেশ অনুসাৰে মেরু পৰ্বতত এই গণৰ প্ৰসাদ লাভৰ বাবে অতি দুৰূহ তপস্যা কৰি আছে।

Verse 48

द्रष्टव्यश्चेति युष्माभिः प्राग्गणेशसमागमात् । तत्प्रसादार्थमचिरान्नंदी तत्रागमिष्यति

‘গণেশৰ সৈতে সাক্ষাৎ হোৱাৰ আগতে তোমালোকে নিশ্চয়েই তেওঁৰ দৰ্শন কৰিবা। তেওঁৰ প্ৰসাদ লাভৰ বাবে নন্দী সোনকালে তাত আহিব।’

Verse 49

इति सत्वरमादिश्य प्रेषिता विश्वयोगिना । कुमारशिखरं मेरोर्दक्षिणं मुनयो ययुः

এইদৰে বিশ্বযোগীয়ে তৎক্ষণাৎ আদেশ দি প্ৰেৰণ কৰাত, মুনিসকলে মেৰু পৰ্বতৰ দক্ষিণ শিখৰ ‘কুমাৰশিখৰ’লৈ যাত্ৰা কৰিলে।