ध्यानप्रकारनिर्णयः / Determination of the Modes of Meditation (on Śrīkaṇṭha-Śiva)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । श्रीकंठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः । प्रसिध्यंतीति मत्वैके तं वै ध्यायंति योगिनः

উপমন্যুৱে ক’লে—শ্ৰীকণ্ঠনাথক স্মৰণ কৰোঁতাসকলৰ সকলো উদ্দেশ্য তৎক্ষণাৎ সিদ্ধ হয়। এই কথা জানি যোগীসকলে কেৱল তেখেতকেই ধ্যান কৰে।

Verse 2

स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते । स्थूलं तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम्

মন স্থিৰ কৰিবলৈ কিছুমানে স্থূল (সাকাৰ) ধ্যান কৰে। স্থূলে চিত্ত নিশ্চল হয়; সূক্ষ্মলৈ গ’লে তাত দঢ়ভাৱে স্থিৰ হয়।

Verse 3

शिवे तु चिंतिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः । मूर्त्यंतरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिंतयेत्

সাক্ষাৎ শিৱক চিন্তা কৰিলে সকলো সিদ্ধি সিদ্ধ হয়। আন দেৱমূৰ্তিৰ ধ্যান কৰিলেও সিহঁতক শিৱৰূপ বুলিয়েই চিন্তা কৰা উচিত।

Verse 4

लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः । ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः

মনৰ স্থৈৰ্য লক্ষ্য কৰি সেই একেটা বিন্দুত পুনঃ পুনঃ ধ্যান কৰিব লাগে। আচার্যসকলে কয়—ধ্যান আদিতে স-বিষয়, পাছত নিৰ্বিষয় হয়।

Verse 5

तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम् । बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते

এই বিষয়ে সৎজনৰ মত এয়ে—সম্পূৰ্ণ নিৰ্বিষয় ধ্যান নাই। কিয়নো বুদ্ধিৰ এক অবিচ্ছিন্ন ধাৰাকেই ‘ধ্যান’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 6

तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते । तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम्

সেই (সূক্ষ্ম সাধনা)ৰ দ্বাৰা বুদ্ধি নিৰ্বিষয় হৈ, ইয়াতেই কেৱল শুদ্ধ চৈতন্যত প্ৰৱৰ্তিত হয়। সেয়ে স-বিষয় ধ্যান কৰিব লাগে—উদীয়মান বালসূৰ্যৰ কিৰণৰ আশ্ৰয় লৈ।

Verse 7

सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः । यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम्

যি ধ্যান সূক্ষ্ম-আশ্ৰিত আৰু বিষয়-ৰহিত, সি পৰমাৰ্থতঃ স্বয়ং পৰম তত্ত্বেই; আৰু বিষয়যুক্ত ধ্যান সাকাৰ আশ্ৰয়ত নিৰ্ভৰ কৰে।

Verse 8

निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम् । निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते

বিষয়-ৰহিত আত্মাৰ নিৰাকাৰ অন্তঃসংবিত্তিকেই ধ্যান বুলি মানা হয়; সেই ধ্যানেই নিৰ্বীজ আৰু সবীজ—এইদৰে দ্বিবিধ কোৱা হয়।

Verse 9

निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा । तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम्

পৰম তত্ত্ব নিৰাকাৰ আশ্ৰয়ৰ দ্বাৰাও আৰু সাকাৰ আশ্ৰয়ৰ দ্বাৰাও উপলব্ধ হয়; সেয়ে আৰম্ভণিতে বিষয়-আশ্ৰিত, বীজযুক্ত (মন্ত্ৰ/ৰূপযুক্ত) ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 10

अंते निर्विषयं कुर्यान्निर्बीजं सर्वसिद्धये । प्राणायामेन सिध्यंति देव्याः शांत्यादयः क्रमात्

শেষত মনক বিষয়শূন্য কৰি সৰ্বসিদ্ধিৰ বাবে নিৰ্বীজ সমাধিৰ অনুশীলন কৰা উচিত। প্ৰাণায়ামৰ দ্বাৰা শান্তি আদি দেৱীয় সিদ্ধিসমূহ ক্ৰমে ক্ৰমে সিদ্ধ হয়।

Verse 11

शांतिः प्रशांतिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च ततः परम् । शमः सर्वापदां चैव शांतिरित्यभिधीयते

শান্তি, প্ৰশান্তি, দীপ্তি আৰু প্ৰসাদ—আৰু ইয়াৰো অতীত—আৰু সকলো আপদাৰ মাজতো শম অৰ্থাৎ আত্মসংযম; এই সকলোকে ‘শান্তি’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 12

तमसो ऽन्तबहिर्नाशः प्रशान्तिः परिगीयते । बहिरन्तःप्रकाशो यो दीप्तिरित्यभिधीयते

অন্তৰ আৰু বাহিৰৰ তমসৰ নাশক ‘প্ৰশান্তি’ বুলি কোৱা হয়। যি পোহৰে বাহ্য জগত আৰু অন্তৰাত্মা দুয়োটাকে উদ্ভাসিত কৰে, তাক ‘দীপ্তি’ বুলি অভিহিত কৰা হয়।

Verse 13

स्वस्थता या तु सा बुद्धः प्रसादः परिकीर्तितः । कारणानि च सर्वाणि सबाह्याभ्यंतराणि च

নিজ স্বৰূপত স্থিৰ হৈ থকা যি স্বস্থতা, জ্ঞানীসকলে তাক ‘প্ৰসাদ’—অৰ্থাৎ নিৰ্মল শান্ত স্পষ্টতা—বুলি কীৰ্তন কৰে। ই বাহ্য আৰু অন্তৰ—সকলো কাৰণক সামৰি লয়।

Verse 14

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समाचरेत् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नो नित्यमव्यग्रमानसः

এই চতুষ্টয় বুজি ধ্যানীয়ে ধ্যানৰ সাধনা স্থিৰভাৱে কৰিব লাগে—জ্ঞান আৰু বৈৰাগ্যত সম্পন্ন, আৰু সদায় অব্যগ্ৰ মনৰে।

Verse 15

श्रद्दधानः प्रसन्नात्मा ध्याता सद्भिरुदाहृतः । ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः

যি শ্ৰদ্ধাৱান আৰু প্ৰসন্নচিত্ত, তাক সজ্জনসকলে ‘ধ্যাতা’ বুলি কয়। ‘ধ্যৈ’ ধাতু ‘চিন্তা’ অৰ্থত স্মৃত; সেয়ে শিৱক মূহুৰ্মূহুৰ, নিৰন্তৰ চিন্তা কৰাই ধ্যান।

Verse 17

योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

যেনেকৈ অল্প যোগাভ্যাসেও পাপ নাশ কৰে, তেনেকৈ শ্ৰদ্ধাৰে পৰমেশ্বৰক ক্ষণমাত্ৰ ধ্যান কৰিলেও অন্তৰৰ মল-কলুষ লয় পায়।

Verse 18

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते । बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम्

মন যেতিয়া বিক্ষেপ নোহোৱাকৈ স্থিৰ থাকে, সেই অৱস্থাক ‘ধ্যান’ বোলা হয়। বুদ্ধিৰ অবিচ্ছিন্ন প্ৰবাহস্বৰূপ এই ধ্যানৰ বাবে স্থিৰ এক আলম্বন ধাৰণ কৰা উচিত।

Verse 19

ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः । विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम्

সৎজনসকলে কয়—ধ্যানৰ সত্য ধ্যেয় স্বয়ং সাম্ব, শিৱ নিজেই। সেই ধ্যানৰ পৰা মুক্তিৰ দৃঢ় প্ৰত্যয় জন্মে আৰু অণিমা আদি সহ পূৰ্ণ ঐশ্বৰ্য লাভ হয়।

Verse 20

शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम् । यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात्

শিৱধ্যানৰ পূৰ্ণতাৰ প্ৰয়োজন স্পষ্টকৈ কোৱা হৈছে: সেই ধ্যানৰ পৰা সুখ আৰু মোক্ষ লাভ হয়, আৰু ধ্যানৰ দ্বাৰাই অভয়ো প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 21

तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः । नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः

সেয়ে সকলো ত্যাগ কৰি মানুহে ধ্যানত প্রতিষ্ঠিত হ’ব লাগে। কিয়নো ধ্যান বিনা জ্ঞান নহয়; আৰু যোগ-অনুশাসন নথকা জনৰ ধ্যান জন্মে নাহে।

Verse 22

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम्

যাৰ ভিতৰত ধ্যান আৰু মুক্তিদায়ক জ্ঞান দুয়ো আছে, সিয়েই ভবসাগৰ পাৰ হয়। সেই জ্ঞান প্ৰসন্ন, দীপ্তিময়, একাগ্ৰ আৰু সকলো উপাধিৰহিত।

Verse 23

योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति । प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः

যোগাভ্যাসত দৃঢ়ভাৱে যুক্ত যোগীৰ নিশ্চিত সিদ্ধি হয়। যেতিয়া সকলো পাপ নিৰৱশেষে ক্ষয় হয়, তেতিয়া মন স্বাভাৱিকভাৱে জ্ঞান আৰু ধ্যানত প্ৰবৃত্ত হয়।

Verse 24

पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा । यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

পাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত বুদ্ধিৰ লোকসকলৰ বাবে তেওঁৰ (শিৱৰ) বাৰ্তাও অতি দুৰ্লভ। কিন্তু মহাদীপ্ত অগ্নি জ্বলি উঠিলে ই শুকান আৰু ভিজা—প্ৰকাশ্য আৰু গভীৰ—দুয়ো ধৰণৰ মলিনতা দগ্ধ কৰে।

Verse 25

तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात् । अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः

সেইদৰে ধ্যানৰ অগ্নিয়ে ক্ষণমাত্ৰতে শুভ-অশুভ দুয়ো কৰ্ম দগ্ধ কৰে; যেন অতি সৰু দীপেও মহা অন্ধকাৰ নাশ কৰে।

Verse 26

योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

যোগাভ্যাস অল্প হলেও মহাপাপ নাশ কৰে; আৰু শ্ৰদ্ধাসহ পৰমেশ্বৰ শিৱক ক্ষণমাত্ৰ ধ্যান কৰিলেও সেয়া মহা পাপৰাশি ছেদন কৰি পবিত্ৰ কৰে।

Verse 27

यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते । नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः

ধ্যানৰ পৰা যি পৰম শ্ৰেয় উদ্ভৱ হয় তাৰ কোনো অন্ত নাই। ধ্যানৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই, ধ্যানৰ সমান কোনো তপস্যাও নাই।

Verse 28

नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान्

ধ্যানৰ সমান কোনো যজ্ঞ নাই; সেয়ে ধ্যানৰ আচৰণ কৰা উচিত। (কেৱল বাহ্য) তীৰ্থবোৰ পানীৰে ভৰা কুণ্ডমাত্ৰ, আৰু (বাহ্যৰূপে) দেৱতা পাথৰ-মাটিৰ গঢ়া ৰূপ।

Verse 29

योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात् । योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्

স্বআত্মাৰ প্ৰত্যক্ষ নিশ্চয়ৰ কাৰণে যোগীসকল বাহ্য আশ্ৰয়ত নপৰে; আৰু পৰম পতি শিৱৰ প্ৰসাদে যোগীৰ দেহ সূক্ষ্ম হৈ প্ৰত্যক্ষ ঐশ্বৰ্য প্ৰকাশ কৰে।

Verse 30

यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम् । यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः

যেনে অযত্নশীলসকলৰ স্থূল ধাৰণা মাটি, কাঠ আদি দি গঢ়া হয়; তেনে এই জগতত ৰজাৰ ওচৰত ভিতৰত চলাফেরা কৰাসকলেই প্ৰিয়, বাহিৰত ঘূৰি ফুৰাসকল নহয়।

Verse 31

तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः । बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः

সেইদৰে অন্তৰ্ধ্যানত ৰত লোকসকলেই শম্ভুৰ প্ৰিয়, কেৱল কৰ্মকাণ্ডত আসক্ত কৰ্মী নহয়; কিয়নো বাহ্য দেখুৱনি লোকৰ আড়ম্বৰ যেনে, গভীৰ ফলভোগ নেদিয়ে।

Verse 32

दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः । यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः

ৰাজভৱনত যেনেকৈ দেখা যায়, ইয়াতো তেনেকুৱাই। কৰ্মবন্ধনত আবদ্ধ লোকসকল—জ্ঞানযোগৰ লক্ষ্যলৈ উদ্যমী হ’লেও—পথে পথে নানা অন্তৰায়ত বিপন্ন হয়।

Verse 33

योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति । अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले

যোগত কেৱল আন্তৰিক উদ্যোগমাত্ৰেই সি ৰুদ্ৰলোক প্ৰাপ্ত হয়। তাত সুখ-আনন্দ অনুভৱ কৰি, পাছত সি যোগীসকলৰ কুলত জন্ম লয়।

Verse 34

ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते । जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः

মুক্তিদায়ক জ্ঞানযোগ পুনৰ লাভ কৰি মানুহে সংসাৰ অতিক্ৰম কৰে। যোগক জানিবলৈ জিজ्ञাসু নৰেও যোগে দিয়া সেই একে গতি-অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 35

न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः । द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम्

সেই পৰম গতি সকলো মহাযজ্ঞ কৰিলেও লাভ নহয়। বেদবিদ্বান দ্বিজসকলক কোটি সংখ্যাত মহাসম্মানে পূজা কৰি যি ফল মেলে, তাতেও সেয়া প্ৰাপ্য নহয়।

Verse 36

भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने । यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम्

শিৱযোগীক কেৱল ভিক্ষামাত্ৰ দান কৰিলেই সেই একে ফল লাভ হয়, যি যজ্ঞদানে, অগ্নিহোত্ৰদানে আৰু তীৰ্থত হোম কৰাত পোৱা যায়।

Verse 37

योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत् । ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम्

শিৱ-যোগীসকলক অন্নদান কৰিলে সেই পুণ্যৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ হয়। কিন্তু যিসকল মোহগ্ৰস্ত মূঢ় লোকে শিৱ-যোগীসকলক নিন্দা কৰে, সিহঁত পাপৰ ভাগী হয়।

Verse 38

श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात् । सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम्

পুণ্যক্ষয়ৰ বাবে সেই শ্ৰোতাসকল নৰকত পতিত হয়। আৰু শ্ৰোতা উপস্থিত থাকিলে, যোগীসকলৰ নিন্দাৰ পাপ বক্তাৰ ওপৰতো লাগে।

Verse 39

तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः । ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

সেয়ে যি শ্ৰোতা শুনি অধিক পাপী হয়, মহাজনসকলৰ মতে সি নিশ্চয় কঠোৰ দণ্ডৰ যোগ্য। কিন্তু যিসকল শিৱযোগী ভক্তিৰে সদায় শিৱক ভজে, তেওঁলোক ভিন্ন শ্ৰেণীৰ।

Verse 40

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् । भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

তেওঁলোকে মহাভোগো জানে আৰু অন্তত শাঙ্কৰ যোগো জানে। সেয়ে ভোগকামী লোকসকলে শিৱযোগীক যথাবিধি সন্মান-পূজা কৰা উচিত।

Verse 41

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः । योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

আশ্ৰয়, অন্ন-পানীয়, শয্যা, আচ্ছাদন আদি দান কৰিলে যোগধৰ্ম স্থাপিত হয়। সংসাৰ-সম্পৃক্ত হোৱাৰ বাবে এই যোগধৰ্ম পাপৰূপী মুগুৰৰ আঘাততো অভেদ্য আৰু দৃঢ় হয়।

Verse 42

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः । न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

পাপৰ বিষয়ে যোগীসকল বজ্ৰসম কঠিন ধান্যৰ দৰে জ্ঞেয়। তাপ-দুঃখৰ স্ৰোতে তেওঁলোক লিপ্ত নহয়—যেনেকৈ পদ্মপাত পানীত নাভিজে।

Verse 43

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः । सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

যি দেশত শিৱযোগৰত মুনি নিত্য বাস কৰে, সেই দেশো পবিত্ৰ হয়। স্থানেই যদি তেওঁৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়, তেন্তে মুনি নিজে কিমান অধিক পাৱন-সপূত হ’ব!

Verse 44

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः । सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

সেয়েহে বিবেকী সাধকে অন্য সকলো কৰ্ম ত্যাগ কৰি, সকলো দুখৰ সম্পূৰ্ণ নিবৃত্তিৰ বাবে, ভক্তিভাৱে শিৱযোগ অনুশীলন কৰা উচিত।

Verse 45

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया । भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

যোগসিদ্ধিৰ ফলধাৰী যোগী, লোকহিত কামনা কৰি, ইচ্ছামতে ভোগ উপভোগ কৰিলেও, ইয়াতেই প্রতিষ্ঠিত হৈ স্বেচ্ছায় বিচৰণ কৰিব পাৰে।

Verse 46

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् । त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

নচেৎ বিষয়জাত সুখক সঁচাকৈ ক্ষুদ্ৰ বুলি জানি ত্যাগ কৰা উচিত; বৈৰাগ্যযোগৰ সাধনাৰে আৰু নিজৰ দৃঢ় সংকল্পে কৰ্মবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হওক।

Verse 47

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा । स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

যি মৰ্ত্য মৃত্যুক ওচৰতে বুলি জানি আৰু বাৰে বাৰে অমঙ্গল-লক্ষণ দেখে, যোগসাধনা আৰম্ভত নিবিষ্ট হৈ শিৱক্ষেত্ৰত আশ্ৰয় লওক।

Verse 48

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः । प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

যদি ধীৰমনাৰ নৰ তাতেই বাস কৰি থাকে, তেন্তে ৰোগ আদি আঘাত নোহোৱাকৈও সি স্বয়ং প্ৰাণ ত্যাগ কৰিব পাৰে।

Verse 49

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले । क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

কোনোৱে অনশন কৰি দেহত্যাগ কৰক, বা শিৱাগ্নিত নিজৰ অংগ হোম কৰক, অথবা শিৱতীৰ্থত দেহ নিক্ষেপ কৰি তাত অবগাহন কৰক—(এনেদৰে দেহবন্ধনৰ অন্ত কামনা কৰা হয়)।

Verse 50

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत् । सद्य एव विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा २

শিৱশাস্ত্ৰত কোৱা বিধি অনুসাৰে যিয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰে, সি তৎক্ষণাৎ মুক্ত হয়; ইয়াত অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 51

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः । म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

ৰোগ আদি দুখত বিবশ হৈ যিয়ে শিৱক্ষেত্ৰৰ আশ্ৰয় লয়, সি যদি সেই অৱস্থাতেই তাত মৃত্যুবৰণ কৰে, তেন্তে সিও মুক্ত হয়; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 52

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः । शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

যেনেকৈ কিছুমানে উপবাস আদি সাধনাৰে মৃত্যুকেই পৰম শ্ৰেয় বুলি কয়, তেনেকৈ শাস্ত্ৰত দৃঢ় বিশ্বাসে ধীৰ হোৱা মনেই তাক সাধন কৰে।

Verse 53

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा । यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

যি শিৱনিন্দাত ৰত লোকক বধ কৰে, অথবা নিজে পীড়িত হৈও দুস্ত্যজ প্ৰাণ ত্যাগ কৰে—সেইজন পুনৰ জন্ম নাপায়।

Verse 54

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः । सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

যি শিৱনিন্দাত ৰত লোকক বধ কৰিব নোৱাৰিও (সেই প্ৰচেষ্টাত) নিজে মৃত্যুবৰণ কৰে, সি তৎক্ষণাৎ মুক্ত হয়; আৰু তাৰ সৈতে তিনিবাৰ সাত পুৰুষৰ কুলো উদ্ধাৰ পায়।

Verse 55

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा । न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

যি শিৱৰ বাবে—অথবা কেৱল শিৱভক্তসকলৰ বাবে—নিজ প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, মুক্তিমাৰ্গত স্থিত মানুহৰ মাজত তাৰ সমান কোনো নাই।

Verse 56

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् । एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

সেয়েহে তাৰ বাবে সংসাৰ-মণ্ডলৰ পৰা মুক্তি অধিক শীঘ্ৰ হয়—যদি সি কোনোপৰিভাৱে এই উপায়সমূহৰ মাজৰ যিকোনো এটা আশ্ৰয় কৰে।

Verse 57

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि । पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

যি ব্যক্তি বিধিপূৰ্বক ষড়ধ্ব-শুদ্ধি লাভ কৰি যদি দেহত্যাগ কৰে, তেন্তে তেওঁৰ বাবে ইয়াত পশুৰ দৰে ঔৰ্ধ্বদৈহিক (শ্ৰাদ্ধাদি) কৰ্ম কৰা উচিত নহয়।

Verse 58

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः । शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा

সেয়ে আশৌচত নপৰে—বিশেষকৈ পুত্ৰ আদি কাৰণতো নহয়—যেতিয়া উদ্দেশ্য শিৱাচাৰ পালন, অথবা শিৱবিদ্যা অধ্যয়ন হয়।

Verse 59

अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम् । कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत्

তাৰপিছত যদি কোনোবাই শিৱক উদ্দেশ্য কৰি কোনো কৰ্ম কৰিব খোজে, তেন্তে কেৱল মঙ্গলকাৰ্যই কৰিব; আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে শিৱভক্তসকলক তৃপ্ত কৰি সন্মান কৰিব।

Verse 60

धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः । नास्ति चेत्तच्छिवे दद्यान्नदद्यात्पशुसन्ततिः

শৈৱে সেই ব্যক্তিৰ ধন গ্ৰহণ কৰিব লাগে যাৰ মন শৈৱ আৰু যাৰ সন্ততি শিৱনিষ্ঠ। কিন্তু যদি তেনে শৈৱচিত্ত বংশধাৰা নাথাকে, তেন্তে সেই ধন শিৱলৈ অৰ্পণ কৰিব; পশুভাৱত আবদ্ধসকলক নিদিব।