लिङ्ग-बेर-प्रतिष्ठाविधिः / The Procedure for Installing the Liṅga and the Bera (Icon)

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम् । लिंगस्यापि च बेरस्य शिवेन विहितं यथा

শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে—হে ভগৱন, মই প্ৰতিষ্ঠাৰ উত্তম বিধি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; লিঙ্গৰো আৰু বেৰ (মূর্তি)ৰো, শিৱে যিদৰে বিধান কৰিছে তেনেদৰে।

Verse 2

उपमन्युरुवाच । अनात्मप्रतिकूले तु दिवसे शुक्लपक्षके । शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कुर्याल्लिंगं प्रमाणवत्

উপমন্যু ক’লে—আত্মাৰ প্ৰতিকূল নহোৱা (শুভ) দিনত, শুক্লপক্ষত, শিৱশাস্ত্ৰত কোৱা পথ অনুসাৰে যথাযথ প্ৰমাণৰ শিৱলিঙ্গ গঢ়িব লাগে।

Verse 3

स्वीकृत्याथ शुभस्थानं भूपरीक्षां विधाय च । दशोपचारान्कुर्वीत लक्षणोद्धारपूर्वकान्

শুভ স্থান গ্ৰহণ কৰি আৰু ভূমি বিধিপূৰ্বক পৰীক্ষা কৰি, স্থানৰ লক্ষণ নিৰ্ধাৰণ আৰু প্ৰস্তুতিৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা দশ উপচাৰ সম্পন্ন কৰি, শ্ৰীশিৱৰ পূজা-বিধি যথাযথভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।

Verse 4

तेषां दशोपचाराणां पूर्वं पूज्य १ विनायकम् । स्थानशुद्ध्यादिकं कृत्वालिंगं स्नानालयं नयेत्

সেই দহ উপচাৰৰ মাজত প্ৰথমে বিনায়ক (গণেশ)ক পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পাছত স্থানশুদ্ধি আদি সম্পন্ন কৰি শিৱলিঙ্গক স্নানস্থানলৈ নিবলৈ লাগে।

Verse 5

शलाकया कांचनया २ कुंकुमादिरसाक्तया । लक्षितं लक्षणं शिल्पशास्त्रेण विलिखेत्ततः

তাৰ পাছত কুঙ্কুম আদি ৰসত ডুবোৱা সোণৰ শলাকাৰে, শিল্পশাস্ত্ৰৰ বিধান অনুসৰি, সূচিত শুভ লক্ষণসমূহ অঙ্কন কৰিব লাগে।

Verse 6

अष्टमृत्सलिलैर्वाथ पञ्चमृत्सलिलैस्तथा । लिङ्गं पिंडिकया सार्धं पञ्चगव्यैश्च शोधयेत्

অষ্টপ্ৰকাৰ পবিত্ৰ মৃৎতিকামিশ্ৰিত জলৰে, আৰু পঞ্চমৃৎতিকামিশ্ৰিত জলৰে, পিণ্ডিকাসহ শিৱলিঙ্গ শুদ্ধ কৰিব লাগে; লগতে পঞ্চগব্যৰ দ্বাৰাও শোধন কৰিব লাগে।

Verse 7

सवेदिकं समभ्यर्च्य दिव्याद्यं तु जलाशयम् । नीत्वाधिवासयेत्तत्र लिंगं पिंडिकया सह

বেদিকাসহ জলাশয়ক যথাবিধি অর্চনা কৰি, দিব্য (পূজ্য) জল লৈ, তাত পিণ্ডিকাসহ শিৱলিঙ্গৰ অধিবাস সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 8

अधिवासालये शुद्धे सर्वशोभासमन्विते । सतोरणे सावरणे दर्भमालासमावृते

শুদ্ধ অধিবাস-শালাত—সৰ্ব শোভাৰে অলংকৃত—মঙ্গল তোড়ণ আৰু উপযুক্ত আৱৰণসহ, পবিত্ৰ দৰ্ভ-ঘাঁহৰ মালাৰে চাৰিওফালে আৱৃত হৈ (অনুষ্ঠান কৰিব লাগে)।

Verse 9

दिग्गजाष्टकसंपन्ने दिक्पालाष्टघटान्विते । अष्टमंगलकैर्युक्ते कृतदिक्पालकार्चिते

সেই স্থান অষ্ট দিগ্গজে সমৃদ্ধ, দিক্পালসকলৰ অষ্ট কলশসহ; অষ্টমঙ্গল চিহ্নে অলংকৃত আৰু দিক্পালসকলৰ দ্বাৰা বিধিপূৰ্বক পূজিত আছিল।

Verse 10

तेजसं दारवं वापि कृत्वा पद्मासनांकितम् । विन्यसेन्मध्यतस्तत्र विपुलं पीठकालयम्

দীপ্তিমান ধাতু বা কাঠৰ, পদ্মাসন-চিহ্নাঙ্কিত শুভ আসন সাজি, তাৰ মধ্যভাগত বিস্তৃত পীঠ-আধাৰ স্থাপন কৰিব।

Verse 11

द्वारपालान्समभ्यर्च्य भद्रादींश्चतुरःक्रमात् । समुद्रश्च विभद्रश्च सुनंदश्च विनंदकः

ভদ্ৰ আদি চাৰ দ্বাৰপালক ক্ৰমে যথাবিধি পূজা কৰি—সমুদ্ৰ, বিভদ্ৰ, সুনন্দ আৰু বিনন্দক—(সাধক পৰৱৰ্তী কৰ্মত আগবাঢ়ে)।

Verse 12

स्नापयित्वा समभ्यर्च्य लिंगं वेदिकया सह । सकूर्चाभ्यां तु वस्त्राभ्यां समावेष्ट्यं समंततः

লিঙ্গক বেদিকাসহ স্নান কৰাই যথাবিধি পূজা কৰি, তাৰ পিছত কূর্চ-ধাৰযুক্ত দুটা বস্ত্ৰে তাক চাৰিওফালে আৱৰি দিব।

Verse 13

प्रापय्य शनकैस्तोयं पीठिकोपरि शाययेत् । प्राक्शिरस्कमधःसूत्रं पिंडिकां चास्य पश्चिमे

ধীৰে ধীৰে জল অৰ্পণ কৰি তাক পীঠিকাৰ ওপৰত শয়ন কৰাব লাগে। তাৰ শিৰ পূৰ্বমুখী থাকিব; সূত্ৰ তলত ৰাখিব আৰু তাৰ পিণ্ডিকা (আধাৰ) পশ্চিম দিশত স্থাপন কৰিব।

Verse 14

सर्वमंगलसंयुक्तं लिंगं तत्राधिवासयेत् । पञ्चरात्रं त्रिरात्रं वाप्येकरात्रमथापि वा

সেই ঠাইত সৰ্বমঙ্গলসংযুক্ত লিঙ্গৰ অধিবাসন (বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠা) কৰিব লাগে। তাক পাঁচ ৰাতি, অথবা তিন ৰাতি, নতুবা এক ৰাতি পৰ্যন্ত পবিত্ৰ নিবাসত ৰাখিব।

Verse 15

विसृज्य पूजितं तत्र शोधयित्वा च पूर्ववत् । संपूज्योत्सवमार्गेण शयनालयमानयेत्

সেই ঠাইৰ পূজা সমাপ্ত কৰি, পূৰ্ববৎ পুনৰ শোধন (শুদ্ধিকৰণ) কৰিব লাগে। তাৰ পিছত উৎসৱবিধি অনুসাৰে সম্যক্ পূজা কৰি (প্ৰতিষ্ঠিত চিহ্ন/দেৱতা)ক শয়নালয়লৈ লৈ যাব লাগে।

Verse 16

तत्रापि शयनस्थानं कुर्यान्मंडलमध्यतः । शुद्धैर्जलैः स्नापयित्वा लिंगमभ्यर्चयेत्क्रमात्

সেই ঠাইতো মণ্ডলৰ মাজভাগত শয়নস্থান সাজিব লাগে। শুদ্ধ জলে লিঙ্গক স্নান কৰাই, বিধিক্ৰমে লিঙ্গৰ অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 17

ऐशान्यां पद्ममालिख्य शुद्धलिप्ते महीतले । शिवकुंभं शोधयित्वा तत्रावाह्य शिवं यजेत्

ঈশান দিশত শুদ্ধলিপ্ত মাটিত পদ্ম আঁকিব লাগে। শিৱকুম্ভ শোধন কৰি, তাত ভগৱান শিৱক আৱাহন কৰি তেওঁৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 18

वेदीमध्ये सितं पद्मं परिकल्प्य विधानतः । तस्य पश्चिमतश्चापि चंडिकापद्ममालिखेत्

বেদীৰ মাজভাগত বিধি অনুসাৰে শ্বেত পদ্ম স্থাপন কৰিব; আৰু তাৰ পশ্চিমফালে চণ্ডিকাৰ পদ্মাসনো অঙ্কন কৰিব।

Verse 19

क्षौमाद्यैर्वाहतैर्वस्त्रैः पुष्पैर्दर्भैरथापि वा । प्रकल्प्य शयनं तस्मिन्हेमपुष्पं विनिक्षिपेत्

ক্ষৌম আদি ভালকৈ ধোৱা বস্ত্ৰেৰে—অথবা পুষ্প আৰু দর্ভেৰে—শয়নস্থান প্ৰস্তুত কৰি; সেই শয্যাত হেমপুষ্প অৰ্পণ কৰিব।

Verse 20

तत्र लिंगं समानीय सर्वमंगलनिःस्वनैः । रक्तेन वस्त्रयुग्मेन सकूर्चेन समंततः

তাত সৰ্বমঙ্গল ধ্বনি আৰু জয়ঘোষৰ মাজত শিৱলিঙ্গ আনি; তাৰ পাছত চাৰিওফালে কূৰ্চসহ ৰক্তবস্ত্ৰৰ যুগল সুশৃঙ্খলভাৱে স্থাপন কৰিব।

Verse 21

सह पिंडिकयावेष्ट्य शाययेच्च यथा पुरा । पुरस्तात्पद्ममालिख्य तद्दलेषु यथाक्रमम्

পিণ্ডিকাসহ তাক আৱেষ্টন কৰি পূৰ্বৰ দৰে শয্যাত স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত সন্মুখত পদ্ম অঙ্কন কৰি, তাৰ দলে দলে ক্ৰম অনুসাৰে কাৰ্য কৰিব।

Verse 22

विद्येशकलशान्न्यस्येन्मध्ये शैवीं च वर्धनीम् । परीत्य पद्मत्रितयं जुहुयुर्द्विजसत्तमाः

বিদ্যেশ কলশসমূহ স্থাপন কৰি, মাজত শৈৱ ‘বর্ধনী’ পাত্ৰ ৰাখিব। তাৰ পাছত পদ্মত্রয় পৰিক্ৰমা কৰি, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে অগ্নিত আহুতি দিব।

Verse 23

ते चाष्टमूर्तयः कल्प्याः पूर्वादिपरितः स्थिताः । चत्वारश्चाथ वा दिक्षु स्वध्येतारस्सजापकाः

পূব দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চাৰিওফালে অৱস্থিত সেই অষ্টমূৰ্তিসকলক ভক্তিভাৱে ধ্যান কৰা উচিত। আৰু দিশাসমূহত আৰু চাৰিজন সেৱক আছে—বেদস্বাধ্যায়ী আৰু জপপৰায়ণ—যিসকলে সদায় পবিত্ৰ জপত নিয়োজিত থাকে।

Verse 24

जुहुयुस्ते विरंच्याद्याश्चतस्रो मूर्तयः स्मृताः । दैशिकः प्रथमं तेषामैशान्यां पश्चिमे ऽथ वा

বিৰঞ্চি (ব্ৰহ্মা) আদি কৰি আৰম্ভ হোৱা চাৰিটা মূৰ্তি স্মৃতিত কোৱা হৈছে; সিহঁতে হোমত আহুতি অৰ্পণ কৰে। সিহঁতৰ ভিতৰত ‘দৈশিক’—দীক্ষা দান কৰা পথপ্ৰদৰ্শক ৰূপ—প্ৰথম; তাক ঈশান (উত্তৰ-পূব) দিশত, নতুবা পশ্চিমত স্থাপন/পূজা কৰিব লাগে।

Verse 25

प्रधानहोमं कुर्वीत सप्तद्रव्यैर्यथाक्रमम् । आचार्यात्पादमर्धं वा जुहुयुश्चापरे द्विजाः

সাত দ্ৰব্যৰে ক্ৰম অনুসৰি প্ৰধান-হোম সম্পন্ন কৰিব লাগে। আৰু কিছুমান দ্বিজে, আচার্যৰ পৰা পোৱা বিধান অনুসাৰে, পাদভাগ বা অর্ধভাগ পৰিমাণো অগ্নিত আহুতি ৰূপে অৰ্পণ কৰিব পাৰে।

Verse 26

प्रधानमेकमेवात्र जुहुयादथ वा गुरुः । पूर्वं पूर्णाहुतिं हुत्वा घृतेनाष्टोत्तरं शतम्

ইয়াত প্ৰধান-আহুতি কেৱল এবাৰেই দিব লাগে; নতুবা গুৰুৱে নিজেই সেয়া সম্পন্ন কৰিব পাৰে। প্ৰথমে পূৰ্ণাহুতি কৰি, তাৰ পিছত ঘৃতৰে একশ আঠ আহুতি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 27

मूर्ध्नि मूलेन लिंगस्य शिवहस्तं प्रविन्यसेत् । शतमर्धं तदर्धं वा क्रमाद्द्रव्यैश्च सप्तभिः

লিঙ্গৰ মূলৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি, মূলমন্ত্ৰসহ মস্তকৰ শিখৰত ‘শিৱহস্ত’ (শিৱমুদ্ৰা) বিন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ পিছত সাত দ্ৰব্যৰে ক্ৰমে বিধিপূৰ্বক—পূৰ্ণ এশ, অথবা তাৰ অর্ধ, অথবা তাৰো অর্ধ—কর্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 28

हुत्वाहुत्वा स्पृशेल्लिंगं वेदिकां च पुनः पुनः । पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा क्रमाद्दद्याच्च दक्षिणाम्

বাৰে বাৰে আহুতি দি, লিঙ্গ আৰু বেদিকাক পুনঃপুনঃ স্পৰ্শ কৰিব। তাৰ পিছত পূৰ্ণাহুতি হোম কৰি, ক্ৰমে নিৰ্ধাৰিত দক্ষিণা প্ৰদান কৰিব।

Verse 29

आचार्यात्पादमर्धं वा होत्ःणां स्थपतेरपि । तदर्धं देयमन्येभ्यः सदस्येभ्यश्च शक्तितः

যথোচিত দক্ষিণাৰ অংশৰ পৰা আচাৰ্যক এক-চতুৰ্থাংশ বা অর্ধাংশ দিব লাগে; তদ্ৰূপ হোতৃ পুৰোহিতসকলক আৰু স্থপতিকো। সেই অংশৰ অর্ধেক নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে অন্য ঋত্বিক আৰু সভাসদ পণ্ডিতসকলক প্ৰদান কৰিব লাগে।

Verse 30

ततः श्वभ्रे वृषं हैमं कूर्चं वापि निवेश्य च । मृदंभसा पञ्चगव्यैः पुनः शुद्धजलेन च

তাৰ পিছত এটা গাঁতত সোণৰ বৃষভ বা (আচাৰগত) কূৰ্চ-গুচ্ছ স্থাপন কৰি, মাটি আৰু পানীৰে, পঞ্চগব্যৰে, আৰু পুনৰ শুদ্ধ পানীৰে তাক শুদ্ধ কৰিব লাগে।

Verse 31

शोधितां चंदनालिप्तां श्वभ्रे ब्रह्मशिलां क्षिपेत् । करन्यासं ततः कृत्वा नवभिः शक्तिनामभिः

শুদ্ধ কৰি চন্দনলেপিত ব্ৰহ্মশিলাক গাঁতত স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত কৰন্যাস সম্পন্ন কৰি নব শক্তিৰ নামৰে হাতদ্বয়ক সংস্কৃত কৰিব লাগে।

Verse 32

हरितालादिधातूंश्च बीजगंधौषधैरपि । शिवशास्त्रोक्तविधिना क्षिपेद्ब्रह्मशिलोपरि

হৰিতাল আদি ধাতু, বীজ, সুগন্ধি দ্ৰব্য আৰু ঔষধিও—শিৱশাস্ত্ৰত কোৱা বিধি অনুসাৰে—ব্ৰহ্মশিলাৰ ওপৰত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 33

प्रतिलिंगं तु संस्थाप्य क्षीरं वृक्षसमुद्भवम् । स्थितं बुद्ध्वा तदुत्सृज्य लिंगं ब्रह्मशिलोपरि

প্ৰতিলিঙ্গ স্থাপন কৰি তাত বৃক্ষজাত ক্ষীৰৰস অৰ্পণ কৰিব। সেয়া স্থিৰ হোৱা বুলি জানি তাক ত্যাগ কৰি ব্ৰহ্মশিলাৰ ওপৰত লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 34

प्रागुदक्प्रवरां किंचित्स्थापयेन्मूलविद्यया । पिंडिकां चाथ संयोज्य शाक्तं मूलमनुस्मरन्

মূলবিদ্যা (আধাৰ-মন্ত্ৰ)ৰে তাক অলপ পূব আৰু উত্তৰ দিশলৈ ঢালু কৰি স্থাপন কৰিব। তাৰপিছত পিণ্ডিকা সংযোজন কৰি শাক্ত মূলমন্ত্ৰ অন্তৰত স্মৰণ কৰিব।

Verse 35

बन्धनं बंधकद्रव्यैः कृत्वा स्थानं विशोध्य च । दत्त्वा चार्घ्यं च पुष्पाणि कुर्युर्यवनिकां पुनः

বন্ধনদ্ৰব্যেৰে বন্ধন সম্পন্ন কৰি স্থান বিশুদ্ধ কৰিব। অৰ্ঘ্য আৰু পুষ্প অৰ্পণ কৰি পুনৰায় যবনিকা (আবৰণ) যথাস্থানে স্থাপন কৰিব।

Verse 36

यथायोग्यं निषेकादि लिंगस्य पुरतस्तदा । आनीय शयनस्थानात्कलशान्विन्यसेत्क्रमात्

তেতিয়া লিঙ্গৰ সন্মুখত বিধিমতে নিষেক আদি প্ৰাৰম্ভিক কৰ্ম আচৰণ কৰিব। আৰু শয়নস্থানৰ পৰা কলশ আনি ক্ৰমে বিন্যাস কৰিব।

Verse 37

महापूजामथारभ्य संपूज्य कलशान्दश । शिवमंत्रमनुस्मृत्य शिवकुंभजलांतरे

মহাপূজা আৰম্ভ কৰি দহটা কলশ বিধিমতে পূজা কৰিব। শিৱমন্ত্ৰ স্মৰণ কৰি শিৱকুম্ভৰ জলৰ ভিতৰত (তাৰ) ন্যাস/সংস্কাৰ কৰিব।

Verse 38

अंगुष्ठानामिकायोगादादाय तमुदीरयेत् । न्यसेदीशानभागस्य मध्ये लिंगस्य मंत्रवित्

অঙ্গুষ্ঠ আৰু অনামিকা যোগ কৰি তাক গ্ৰহণ কৰি মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব; তাৰ পাছত মন্ত্ৰবিদে ঈশান-ভাগত, লিঙ্গৰ মধ্যস্থলে তাৰ ন্যাস স্থাপন কৰিব।

Verse 39

शक्तिं न्यसेत्तथा विद्यां विद्येशांश्च यथाक्रमम् । लिङ्गमूले शिवजलैस्ततो लिंगं निषेचयेत्

তাৰ পাছত যথাক্ৰমে শক্তি, বিদ্যা আৰু বিদ্যেশসকলৰ ন্যাস কৰিব। তাৰ পিছত লিঙ্গমূলত শিৱজলৰে লিঙ্গত সেচন কৰি অভিষেক কৰিব।

Verse 40

वर्धन्यां पिंडिकालिंगं विद्येशकलशैः पुनः । अभिषिच्यासनं पश्चादाधाराद्यं प्रकल्पयेत्

বৰ্ধনীত পিণ্ডিকাসহ লিংগ স্থাপন কৰি, বিদ্যেশ্বৰ-নিবেদিত কলসৰ পবিত্ৰ জলে পুনৰ অভিষেক কৰিব। তাৰ পিছত আসন স্থিৰ কৰি, আধাৰ আদি ভিত্তি-ব্যৱস্থা বিধিমতে প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 41

कृत्वा पञ्चकलान्यासं दीप्तं लिंगमनुस्मरेत् । आवाहयेच्छिवौ साक्षात्प्राञ्जलिः प्रागुदङ्मुखः

পঞ্চকলাৰ ন্যাস কৰি, দীপ্তিমান লিংগক মনতে ধ্যান কৰিব। হাত জোৰ কৰি, পূব বা উত্তৰমুখ হৈ, সাক্ষাৎ শিৱক আহ্বান কৰিব।

Verse 42

सर्वाभरणशोभाढ्यं सर्वमंगलनिस्वनैः । ब्रह्मविष्णुमहेशार्कशक्राद्यैर्देवदानवैः

সেয়া সকলো অলংকাৰৰ শোভাৰে দীপ্ত আছিল আৰু সৰ্বমঙ্গল ধ্বনিয়ে গুঞ্জৰিত হৈছিল—য’ত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ, সূৰ্য, ইন্দ্ৰ আদি দেৱসকলৰ লগতে দানৱসকলেও উপস্থিত আছিল।

Verse 43

आनंदक्लिन्नसर्वांगैर्विन्यस्तांजलिमस्तकैः । स्तुवद्भिरेव नृत्यद्भिर्नामद्भिरभितो वृतम्

আনন্দত সিক্ত সৰ্বাঙ্গ ভক্তসকলে মস্তকৰ ওপৰত অঞ্জলি স্থাপন কৰি চাৰিওফালে ঘেৰি আছিল। কিছুমানে স্তৱ গাইছিল, কিছুমানে নৃত্য কৰিছিল, আৰু কিছুমানে প্ৰণাম কৰিছিল—সকলোয়ে প্ৰভু শিৱৰ আৰাধনাত নিমগ্ন আছিল।

Verse 44

ततः पञ्चोपचारांश्च कृत्वा पूजां समापयेत् । नातः परतरः कश्चिद्विधिः पञ्चोपचारकात्

তাৰ পিছত পঞ্চোপচাৰ সম্পন্ন কৰি পূজা সমাপ্ত কৰিব লাগে। পঞ্চোপচাৰ-বিধিৰ ওপৰত কোনো উচ্চতৰ বিধি নাই।

Verse 45

प्रतिष्ठां लिंगवत्कुर्यात्प्रतिमास्वपि सर्वतः । लक्षणोद्धारसमये कार्यं नयनमोचनम्

প্ৰতিমাৰ ক্ষেত্ৰতো সৰ্বত্ৰ শিৱলিঙ্গৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে। আৰু লক্ষণোদ্ধাৰৰ সময়ত ‘নয়নমোচন’ (চক্ষু উন্মোচন) ক্ৰিয়া অৱশ্যেই কৰিব লাগে।

Verse 46

जलाधिवासे शयने शाययेत्तान्त्वधोमुखीम् । कुम्भोदशायितां मंत्रैर्हृदि तां सन्नियोजयेत्

জলাধিবাসৰ সময়ত সেই তন্তু (পবিত্ৰ সূত্ৰ) শয্যাত অধোমুখ কৰি শুৱাই দিব লাগে। তাৰ পিছত কুম্ভোদকত শায়িত কৰি, মন্ত্ৰেৰে হৃদয়ত দৃঢ়ভাৱে নিয়োজিত কৰিব লাগে।

Verse 47

कृतालयां परामाहुः प्रतिष्ठामकृतालयात् । शक्तः कृतालयः पश्चात्प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्

তেওঁলোকে কয় যে সম্পূৰ্ণকৈ নিৰ্মিত মন্দিৰত কৰা প্ৰতিষ্ঠা, অসম্পূৰ্ণ মন্দিৰত কৰা প্ৰতিষ্ঠাতকৈ শ্ৰেষ্ঠ। সেয়ে আলৈ (মন্দিৰ) বিধিমতে সম্পূৰ্ণ হ’লে আৰু সামৰ্থ্য থাকিলে, তাৰ পিছত প্ৰতিষ্ঠাবিধি আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 48

अशक्तश्चेत्प्रतिष्ठाप्य लिंगं बेरमथापि वा । शक्तेरनुगुणं पश्चात्प्रकुर्वीत शिवालयम्

যদি কোনোবাই প্ৰথমে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ অক্ষম হয়, তেন্তে প্ৰথমে শিৱলিঙ্গ বা প্ৰতিমা (বেৰ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিব। তাৰ পিছত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে শিৱালয় নিৰ্মাণ কৰিব।

Verse 49

गृहार्चां च पुनर्वक्ष्ये प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम् । कृत्वा कनीयसंबेरं लिंगं वा लक्षणान्वितम्

গৃহপূজাৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠাৰ উত্তম বিধি মই পুনৰ ক’ম। শাস্ত্ৰোক্ত লক্ষণযুক্ত সৰু বেৰ (প্ৰতিমা) বা শিৱলিঙ্গ সাজি (প্ৰতিষ্ঠা কৰিব)।

Verse 50

अयने चोत्तरे प्राप्ते शुक्लपक्शे शुभे दिने । देवीं कृत्वा शुभे देशे तत्राब्जं पूर्ववल्लिखेत्

উত্তৰায়ণ আহিলে, শুক্লপক্ষৰ শুভ দিনত, পৱিত্ৰ স্থানত দেৱীক স্থাপন কৰি; তাতে পূৰ্ববৎ পদ্ম-যন্ত্ৰ অংকন কৰিব।

Verse 51

विकीर्य पत्रपुष्पाद्यैर्मध्ये कुंभं निधाय च । परितस्तस्य चतुरः कलशान् दिक्षु विन्यसेत्

পাত, ফুল আদি ছটিয়াই মাজত কুম্ভ স্থাপন কৰি; তাৰ চাৰিওফালে চাৰিদিশে চাৰিটা কলস বিন্যাস কৰিব।

Verse 52

पञ्च ब्रह्माणि तद्बीजैस्तेषु पञ्चसु पञ्चभिः । न्यस्य संपूज्य मुद्रादि दर्शयित्वाभिरक्ष्य च

পাঁচ ব্ৰহ্ম-মন্ত্ৰক তেওঁলোকৰ বীজাক্ষৰসহ পাঁচ স্থানত পাঁচ ন্যাসেৰে ন্যাস কৰি সম্যক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত মুদ্ৰা আদি প্ৰদৰ্শন কৰি অভিৰক্ষা-বিধিৰে ৰক্ষা কৰিব লাগে।

Verse 53

विशोध्य लिंगं बेरं वा मृत्तोयाद्यैर्यथा पुरा । स्थापयेत्पुष्पसंछन्नमुत्तरस्थे वरासने

মাটি, জল আদি দ্বাৰা পূৰ্বাচাৰ অনুসাৰে লিঙ্গ বা বেৰ (প্ৰতিমা) শোধন কৰি, পুষ্পে আচ্ছাদিত কৰি, উত্তৰ দিশত স্থাপিত শ্ৰেষ্ঠ আসনত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 54

निधाय पुष्पं शिरसि प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीजलैः । समभ्यर्च्य पुनः पुष्पैर्जयशब्दादिपूर्वकम्

শিৰত পুষ্প ৰাখি প্ৰোক্ষণীজলে প্ৰোক্ষণ কৰিব। তাৰ পিছত পুনৰ পুষ্পে সম্যক্ অর্চনা কৰি ‘জয়’ আদি মঙ্গলঘোষ পূৰ্বক বিধি আগবঢ়াব।

Verse 55

कुम्भैरीशानविद्यांतैः स्नापयेन्मूलविद्यया । ततः पञ्चकलान्यासं कृत्वा पूजां च पूर्ववत्

কুম্ভৰ জলে স্নাপন কৰাব; শেষত ঈশান-বিদ্যা মন্ত্রজপ কৰি আৰু মূল-বিদ্যাৰে বিধি সম্পন্ন কৰিব। তাৰ পাছত পঞ্চকলা-ন্যাস কৰি পূৰ্ববৎ পূজা কৰিব।

Verse 56

नित्यमाराधयेत्तत्र देव्या देवं त्रिलोचनम् । एकमेवाथ वा कुंभं मूर्तिमन्त्रसमन्वितम्

তাত নিত্য দেৱীৰ সৈতে ত্ৰিলোচন দেৱ (শিৱ)ৰ আৰাধনা কৰিব। অথবা মূৰ্তিভাৱ আৰু মন্ত্রসমন্বিত একেটা কুম্ভৰ পূজা কৰিব।

Verse 57

न्यस्य पद्मांतरे सर्वं शेषं पूर्ववदाचरेत् । अत्यंतोपहतं लिंगं विशोध्य स्थापयेत्पुनः

সকলো বস্তু পদ্ম-যন্ত্ৰৰ ভিতৰত ন্যাস কৰি বাকী বিধি পূৰ্ববৎ পালন কৰিব। লিঙ্গ যদি অতি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়, তেন্তে তাক সাৱধানে বিশুদ্ধ কৰি পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 58

संप्रोक्षयेदुपहतमनागुपहतं यजेत् । लिंगानि बाणसंज्ञानि स्थापनीयानि वा न वा

যি উপহত হৈছে তাক সংপ্ৰোক্ষণে শুদ্ধ কৰিব; যি অনুপহত, তাক যজন- পূজা কৰিব। ‘বাণ-লিঙ্গ’ নামে জনা লিঙ্গসমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবও পাৰে, নকৰিলেও পূজ্য।

Verse 59

तानि पूर्वं शिवेनैव संस्कृतानि यतस्ततः । शेषाणि स्थापनीयानि यानि दृष्टानि बाणवत्

সেইবোৰ আগতেই স্বয়ং শিৱে যথাবিধি সংস্কৃত (পবিত্ৰ) কৰি থৈছিল। যি শেষ বস্তু বাণৰ দৰে ইফালে-সিফালে পৰি থকা দেখা যায়, সিহঁত একত্ৰ কৰি যথাস্থানত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 60

स्वयमुद्भूतलिंगे च दिव्ये चार्षे तथैव च । अपीठे पीठमावेश्य कृत्वा संप्रोक्षणं विधिम्

স্বয়ম্ভূ লিঙ্গ, তদ্ৰূপ দিব্য আৰু আৰ্শ (ঋষি-স্থাপিত) লিঙ্গৰ ক্ষেত্ৰত—পীঠ নাথাকিলে প্ৰথমে পীঠ স্থাপন কৰি বিধিমতে সংপ্ৰোক্ষণ কৰিব।

Verse 61

यजेत्तत्र शिवं तेषां प्रतिष्ठा न विधीयते । दग्धं श्लथं क्षतांगं च क्षिपेल्लिंगं जलाशये

সেই ঠাইত সিহঁতৰ ওচৰত শিৱৰ পূজা কৰিব; তেনে লিঙ্গৰ বাবে (নতুন) প্ৰতিষ্ঠাৰ বিধান নাই। কিন্তু লিঙ্গ দগ্ধ, শ্লথ বা ভগ্নাঙ্গ হলে তাক জলাশয়ত বিসৰ্জন দিব।

Verse 62

संधानयोग्यं संधाय प्रतिष्ठाविधिमाचरेत् । बेराद्वा विकलाल्लिंगाद्देवपूजापुरस्सरम्

যি সংধানযোগ্য, তাক বিধিপূৰ্বক সংধান কৰি তাৰ পাছত প্ৰতিষ্ঠা-বিধি পালন কৰা উচিত। মূৰ্তি (বেৰ) হওক বা অপূৰ্ণ লিঙ্গ—প্ৰথমে দেবাধিদেৱ শিৱৰ পূজাক পূৰ্বকৰ্ম কৰি তেতিয়াহে এই প্ৰক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 63

उद्वास्य हृदि संधानं त्यागं वा युक्तमाचरेत् । एकाहपूजाविहतौ कुर्याद्द्विगुणमर्चनम्

আহ্বানিত সন্নিধিক বিধিমতে উদ্বাসন কৰি, তাৰ পিছত হৃদয়ত শম্ভুক স্থাপন কৰি স্মৰণ কৰিব, অথবা যুক্তিসহ ত্যাগ আচৰণ কৰিব। এক দিন নিত্যপূজা বিঘ্নিত হ’লে প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু পুনঃস্থাপনৰ বাবে দ্বিগুণ অৰ্চনা কৰিব।

Verse 64

द्विरात्रे च महापूजां संप्रोक्षणमतः परम् । मासादूर्ध्वमनेकाहं पूजा यदि विहन्यते

পূজা দুটা ৰাতি বিঘ্নিত হ’লে মহাপূজা কৰি তাৰ পিছত বিধিমতে সংপ্ৰোক্ষণ কৰিব লাগে। কিন্তু এক মাহ পাৰ হোৱাৰ পিছত বহুদিন পূজা ভঙ্গ থাকিলে নিয়মানুসাৰে (পূৰ্ণ) পুনঃস্থাপনা কৰিব লাগে।

Verse 65

प्रतिष्ठा प्रोच्यते कैश्चित्कैश्चित्संप्रोक्षणक्रमः । संप्रोक्षणे तु लिंगादेर्देवमुद्वास्य पूर्ववत्

কিছুমান আচার্য এই ক্ৰিয়াক ‘প্ৰতিষ্ঠা’ বুলে, আৰু কিছুমানে ‘সংপ্ৰোক্ষণ-ক্রম’ বুলে। সংপ্ৰোক্ষণত লিঙ্গ আদি পৰা দেৱতাক পূৰ্বোক্ত বিধিৰে উদ্বাসন কৰি, তাৰ পিছত শুদ্ধিকৰ্ম সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 66

अष्टपञ्चक्रमेणैव स्नापयित्वा मृदंभसा । गवां रसैश्च संस्नाप्य दर्भतोयैर्विशोध्य च

অষ্ট-পঞ্চ ক্ৰম অনুসাৰে প্ৰথমে মৃৎমিশ্ৰিত জলে স্নাপন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত গো-ৰসসমূহে (পঞ্চগব্য আদি) পুনৰ স্নাপন কৰি, শেষত দৰ্ভ-সংস্কৃত জলে শুদ্ধি কৰিব লাগে।

Verse 67

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीतोयैर्मूलेनाष्टोत्तरं शतम् । सपुष्पं सकुशं पाणिं न्यस्य लिंगस्य मस्तके

প্ৰোক্ষণীয় পবিত্ৰ জলে শিৱলিঙ্গত প্ৰোক্ষণ কৰি, মূলমন্ত্ৰ অষ্টোত্তৰ শতবাৰ জপ কৰিব লাগে। তাৰ পাছত ফুল আৰু কুশসহ হাত লিঙ্গৰ মস্তকত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 68

पञ्चवारं जपेन्मूलमष्टोत्तरशतं ततः । ततो मूलेन मूर्धादिपीठांतं संस्पृशेदपि

মূলমন্ত্ৰ পাঁচবাৰ জপ কৰিব, তাৰ পিছত একশ আঠবাৰ জপ কৰিব। তাৰ পাছত সেই একে মূলমন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি মূৰৰ পৰা শেষ পীঠলৈকে দেহৰ পবিত্ৰ পীঠসমূহ স্পৰ্শ কৰিব—এইদৰে শিৱপূজাৰ বাবে দেহ সংস্কৃত হয়।

Verse 69

पूजां च महतीं कुर्याद्देवमावाह्य पूर्ववत् । अलब्धे स्थापिते लिंगे शिवस्थाने जले ऽथ वा

পূৰ্ববৎ দেৱক আহ্বান কৰি মহৎ পূজা কৰিব। প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গ নাপালে শিৱস্থানত, অথবা জলতেও পূজা কৰিব পাৰি।

Verse 70

वह्नौ रवौ तथा व्योम्नि भगवंतं शिवं यजेत्

অগ্নিত, সূৰ্যত আৰু বিস্তৃত আকাশতো ভগৱান শিৱক আৰাধনা কৰিব।