लिङ्गप्रतिष्ठा-माहात्म्यम् / The Greatness of Liṅga Installation

Verse 1

उपमन्युरुवाच । नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता । सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिंगबेरप्रतिष्ठया

উপমন্যুৱে ক’লে—ইয়াত নিত্য, নৈমিত্তিক আৰু কাম্য কৰ্মৰ পৰা উৎপন্ন সিদ্ধিসমূহ কীৰ্তিত হৈছে। শিৱৰ লিঙ্গ আৰু পবিত্ৰ বেরা (মূর্তি)ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ দ্বাৰা সেয়া সকলো তৎক্ষণাৎ লাভ হয়।

Verse 2

सर्वो लिंगमयो लोकस्सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते लिंगे भवेत्सर्वं पतिष्ठितम्

সমগ্ৰ লোক লিঙ্গময়, আৰু সকলো লিঙ্গতেই প্ৰতিষ্ঠিত। সেয়ে লিঙ্গ বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠিত হ’লে যেন সকলো দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 3

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा । लिंगप्रतिष्ठामुत्सृज्य क्रियते स्वपदस्थितिः

ব্ৰহ্মা হওক, বিষ্ণু হওক, ৰুদ্ৰ হওক বা আন কোনো—শিৱলিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা নকৰিলে নিজৰ পৰম পদত স্থিতিৰ সিদ্ধি সম্পন্ন নহয়।

Verse 4

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठां प्रति कारणम् । पर्तिष्ठितं शिवेनापि लिंगं वैश्वेश्वरं यतः

ইয়াত প্ৰতিষ্ঠাৰ কাৰণ আৰু অধিকাৰ বিষয়ে আৰু কি ক’ব লাগে? এই কাৰণতেই স্বয়ং শিৱেও বৈশ্বেশ্বৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

Verse 5

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन परत्रेह च शर्मणे । स्थापयेत्परमेशस्य लिंगं बेरमथापि वा

সেয়ে ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োতে মঙ্গলৰ বাবে—সৰ্বপ্ৰযত্নে পৰমেশ্বৰৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰিব লাগে; নতুবা বেৰ (মূর্তি)ও প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।

Verse 6

श्रीकृष्ण उवाच । किमिदं लिंगमाख्यातं कथं लिंगी महेश्वरः । कथं च लिंगभावो ऽस्य कस्मादस्मिञ्छिवो ऽर्च्यते

শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে—‘লিঙ্গ’ বুলি কোৱা এইটো কি? মহেশ্বৰক ‘লিঙ্গী’ বুলি কিয় কোৱা হয়? তেওঁৰ ‘লিঙ্গভাব’ কেনেকৈ? আৰু কোন কাৰণত এই লিঙ্গত শিৱৰ পূজা হয়?

Verse 7

उपमन्युरुवाच । अव्यक्तं लिंगमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् । अनाद्यनंतं विश्वस्य यदुपादानकारणम्

উপমন্যু ক’লে—লিঙ্গক অব্যক্ত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; ত্ৰিগুণ তাৰ পৰাই উদ্ভৱ হয় আৰু তাতেই লয় পায়। ই অনাদি-অনন্ত আৰু বিশ্বৰ উপাদান কাৰণ।

Verse 8

तदेव मूलप्रकृतिर्माया च गगनात्मिका । तत एव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्

সেই পৰম তত্ত্বেই মূল-প্ৰকৃতি, আকাশস্বৰূপিণী মায়াও সেই। সেইৰ পৰাই এই সমগ্ৰ চৰাচৰ জগত উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 9

अशुद्धं चैव शुद्धं यच्छुद्धाशुद्धं च तत्त्रिधा । ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः

সেই তত্ত্ব ত্ৰিবিধ—অশুদ্ধ, শুদ্ধ আৰু শুদ্ধাশুদ্ধ (মিশ্ৰ)। তাৰ পৰাই শিৱ, মহেশ, ৰুদ্ৰ, বিষ্ণু আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা) প্ৰকাশ পায়।

Verse 10

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्ते ऽत्र शिवाज्ञया । अत एव शिवो लिंगो लिंगमाज्ञापयेद्यतः

ভূতসমূহ আৰু যি ইন্দ্ৰিয়ৰ পৰা সিহঁত জন্মে, সিহঁত সকলো শিৱাজ্ঞাৰে ইয়াতেই লীন হয়। সেয়ে শিৱ ‘লিঙ্গ’ নামে পৰিচিত, কাৰণ তেওঁৰ আজ্ঞাৰে জগত চিহ্নিত আৰু নিয়ন্ত্রিত হয়।

Verse 11

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः । ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः

কাৰণ তেওঁৰ অজ্ঞাত কোনো কাৰ্য স্বয়ং উদ্ভৱ হ’ব নোৱাৰে। সেয়ে তেওঁৰ পৰা জন্ম লোৱা বিশ্বও তেওঁৰ মাজতেই লয় পায়, কিয়নো তেওঁয়েই তাৰ আধাৰ আৰু কাৰণ।

Verse 12

अनेन लिंगतां तस्य भवेन्नान्येन केनचित् । लिंगं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्

এই কাৰণেই তেওঁৰ ‘লিঙ্গত্ব’ সিদ্ধ হয়; অন্য কোনো উপায়ে নহয়। কিয়নো লিঙ্গ শিৱ-শক্তিৰ দেহ, যি উভয়ে অধিষ্ঠিত আৰু অধিবাসিত।

Verse 13

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत् । लिंगवेदी महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः

সেয়ে সেই পৱিত্ৰ স্থানত উমাসহ শিৱ (সাম্ব)ক নিত্য পূজা কৰা উচিত। লিঙ্গৰ বেদী স্বয়ং মহাদেৱী, আৰু লিঙ্গ সাক্ষাৎ মহেশ্বৰ।

Verse 14

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ । न तयोर्लिंगदेहत्वं विद्यते परमार्थतः

তেওঁলোক দুয়োৰ সম্যক্ পূজাৰ দ্বাৰাই তেওঁ (শিৱ) আৰু তেওঁ (দেৱী)—দুয়ো সমৰ্চিত হয়। কিন্তু পৰমাৰ্থত তেওঁলোকৰ লিঙ্গ-দেহত্ব নাই।

Verse 15

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः । तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः

কাৰণ তেওঁলোক দুয়ো পৰম বিশুদ্ধ; সেয়ে ‘দেহ’ বুলি কোৱা কেৱল উপচাৰ (ব্যৱহাৰ)মাত্ৰ। সেই বিশুদ্ধ তত্ত্বই পৰমাত্মা শিৱৰ পৰমা শক্তি।

Verse 16

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम् । न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

প্ৰভুৰ আজ্ঞাৰে যেতিয়া ৰাজশক্তি (শক্তি) প্ৰদান হয়, তেতিয়া সি চল-অচল সমগ্ৰ জগতক জন্ম দিয়ে। তাৰ মহিমা শত বছৰোও সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব নোৱাৰি।

Verse 17

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि । पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते

যাৰ দ্বাৰা আদিতে ব্ৰহ্মা আৰু নাৰায়ণো মোহিত হৈছিল—পূৰ্বকালে এই ত্ৰিভুবনৰ প্ৰলয় ওচৰ চাপি আহোঁতে।

Verse 18

यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

দৈৱ যদৃচ্ছাৰে লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা সেই স্থানলৈ গ’ল।

Verse 19

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम् । मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः

তেওঁ কমলনয়ন বিষ্ণুক নিৰাকুলভাৱে নিদ্ৰিত দেখিলে। শম্ভুৰ মায়াত মোহিত পিতামহ ব্ৰহ্মাই বিষ্ণুক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 20

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम् । स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्

ক্ৰোধে তেওঁ মাধৱক আঘাত কৰি উঠাই—“তই কোন? ক’!” বুলি গৰ্জিলে। কিন্তু ক্ষণতে সেই তীব্ৰ হাতৰ প্ৰহাৰে মাধৱ গভীৰভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হল।

Verse 21

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम् । तमाह चांतस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः

নিদ্ৰা ভাঙি শয্যাৰ পৰা উঠি হৰিয়ে পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাক দেখিলে। অন্তৰত ক্ৰোধ থাকিলেও, সংযম কৰি অক্রুদ্ধৰ দৰে কথা ক’লে।

Verse 22

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद । इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्

“বৎস, তুমি ক’ৰ পৰা আহিলা? কিয় ব্যাকুল? কোৱা।” বিষ্ণুৰ প্ৰভুত্ব আৰু ৰক্ষক-স্বভাৱ সূচক এই বাক্য শুনি তেওঁ উত্তৰ দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 23

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत । वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः

ৰজোগুণে যাৰ বৈৰ বান্ধ খাইছিল, তাক ব্ৰহ্মাই পুনৰ ক’লে— “মোক ‘বৎস’ বুলি কিয় মাতিছা? তুমি যেন গুৰু, আৰু মই তোমাৰ শিষ্য— তেনেকৈ কথা কৈছা।”

Verse 24

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः । त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते

“হে নাথ! তুমি মোক নাজানা নেকি? এই সমগ্ৰ প্ৰপঞ্চ মোৰেই কৃতি। মই মোৰ সত্তাক ত্ৰিধা কৰি এই জগত সৃষ্টি কৰোঁ, তাৰ পাছত পালন আৰু শাসন কৰোঁ।”

Verse 25

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते । इत्युक्ते सति सो ऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः

সেয়ে ক’লে— “মই সংহাৰ কৰোঁ; মোৰ বাবে জগতত কোনো স্ৰষ্টা নাই,” এই কথা কোৱা মাত্ৰেই অব্যয় বিষ্ণুৱে উত্তৰত ব্ৰহ্মাক ক’লে।

Verse 26

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः । भवानपि ममैवांगादवतीर्णः पुराव्ययात्

“মই একাই এই জগতৰ আদিকৰ্তা, প্ৰলয়ত হৰ্তা আৰু পৰিপালক। তুমিও পূৰ্বকালে মোৰেই অঙ্গৰ পৰা— মোৰ, অব্যয়ৰ পৰা— অৱতীৰ্ণ হৈছিলা।”

Verse 27

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् । सृजस्यवसि चांते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि

“মোৰ নিয়োগত তুমি নিজৰ সত্তাক ত্ৰিধা কৰি ত্ৰিলোক সৃষ্টি কৰা; তাক পালন কৰা; আৰু অন্তত তাক পুনৰ তাৰ মূলত লীন কৰোৱা।”

Verse 28

विस्मृतोसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् । तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे

তুমি জগন্নাথ, নিৰাময় নাৰায়ণক পাহৰি পেলাইছা। আৰু তোমাৰ সাক্ষাৎ জনক মইকো এইদৰে অৱমাননা কৰিছা।

Verse 29

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रांतोसि मम मायया । मत्प्रसादादियं भ्रांतिरपैष्यति तवाचिरात्

এই বিষয়ত তোমাৰ কোনো অপৰাধ নাই; তুমি মোৰ মায়াৰ দ্বাৰা ভ্ৰান্ত হৈছা। মোৰ প্ৰসাদে তোমাৰ এই ভ্ৰান্তি অচিৰেই দূৰ হ’ব।

Verse 30

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम् । कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः

হে চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা, সত্য শুনা—মইয়ে সকলো দেৱৰ ঈশ্বৰ। মই কৰ্তা, ভৰ্তা আৰু হৰ্তা; সৰ্বব্যাপী বিভুৰ সমান কেওঁ নাই।

Verse 31

एवमेव विवादोभूद्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् । अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्

এইদৰে ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ মাজত পৰস্পৰ বিবাদ উঠিল; তাৰ পিছত ভয়ংকৰ, ৰোমহৰ্ষক মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 32

मुष्टिभिर्न्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः । तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः

তীব্ৰ বৈৰ্যে আবদ্ধ সেই দুয়ো দেৱে মুষ্টিঘাতে পৰস্পৰক আঘাত কৰি ঘন ধূলিৰ মেঘ তুলিলে; ই তেওঁলোকৰ দৰ্প হৰণ আৰু বোধ জাগ্ৰত কৰিবলৈ ঘটিল।

Verse 33

मध्ये समाविरभवल्लिंगमैश्वरमद्भुतम् । ज्वालामालासहस्राढ्यमप्रमेयमनौपमम्

সেই প্ৰকাশৰ একেবাৰে মাজত প্ৰভুৰ আশ্চৰ্য, ঐশ্বৰ্যময় লিঙ্গ আবিৰ্ভূত হ’ল—সহস্ৰ জ্বালা-মালাৰে বিভূষিত, অপৰিমেয় আৰু অনুপম।

Verse 34

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम् । तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ

সেয়া ক্ষয়-ৱৃদ্ধিৰ পৰা মুক্ত, আদি-মধ্য-অন্তবিহীন; তাৰ সহস্ৰ জ্বালাৰ তেজত ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু বিমোহিত হ’ল।

Verse 35

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदित्यचिंतयतां तदा । न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा

তেতিয়া তেওঁলোকে যুদ্ধ এৰি “এইটো সঁচাকৈ কি?” বুলি চিন্তা কৰিলে; কিন্তু সেই সময়ত তাৰ যথাৰ্থ স্বৰূপ দুয়োৰে বোধগম্য নহ’ল।

Verse 36

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यंतं परीक्षितुम् । तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः

তেতিয়া তেওঁলোকে তাৰ আদি আৰু অন্ত পৰীক্ষা কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল। তাত ব্ৰহ্মাই হংস-আকৃতি ধৰি, সকলো দিশলৈ বিস্তৃত পাখিৰে যুক্ত হৈ অনুসন্ধানত নামিল।

Verse 37

मनोनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः । नारायणोपि विश्वात्मा लीलाञ्जनचयोपमम्

মন আৰু বায়ুৰ দৰে বেগ ধৰি তেওঁ প্ৰচেষ্টাৰে ঊৰ্ধ্বলৈ গ’ল। আৰু বিশ্বাত্মা নাৰায়ণো প্ৰয়াসে ঊৰ্ধ্বে উঠিল—লীলা-ময় অঞ্জন-ৰাশিৰ সদৃশ শ্যাম দীপ্তিৰে।

Verse 38

वाराहममितं रूपमस्थाय गतवानधः । एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन् विष्णुरधोगतः

অপৰিমেয় বৰাহৰূপ ধাৰণ কৰি বিষ্ণু তললৈ গ’ল। এইদৰে ত্বৰিত গতিৰে বিষ্ণু সহস্ৰ বছৰ ধৰি নিৰন্তৰ তললৈ নামি থাকিল।

Verse 39

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्ध्वं तस्यांतं ज्ञातुमिच्छया

দীর্ঘ সময় পাৰ হলেও বৰাহৰূপী বিষ্ণুৱে সেই লিঙ্গৰ মূলৰ লেশমাত্ৰো নেদেখিলে। তাৰ সীমা জানিবলৈ ইচ্ছা কৰি তেওঁ সমান সময় ঊৰ্ধ্বলৈও গ’ল, তথাপি প্ৰভুচিহ্নৰ অন্ত অধৰা ৰ’ল।

Verse 40

तथैव भगवान् विष्णुः श्रांतः संविग्नलोचनः

সেইদৰে ভগৱান বিষ্ণুও শ্ৰান্ত হ’ল; তেওঁৰ চকু ব্যাকুল উদ্বেগে অস্থিৰ হৈ উঠিল।

Verse 41

क्लेशेन महता तूर्णमधस्तादुत्थितो ऽभवत् । समागतावथान्योन्यं विस्मयस्मेरवीक्षणौ

মহা ক্লেশে তেওঁ ত্বৰিতে তলৰ পৰা ওপৰলৈ উঠি আহিল। তাৰপিছত দুয়ো মিলিল; পৰস্পৰলৈ চাই তেওঁলোকৰ চকুত বিস্ময় আৰু মৃদু হাসি ভৰিল।

Verse 42

मायया मोहितौ शंभोः कृत्याकृत्यं न जग्मतुः । पृष्ठतः पार्श्वतस्तस्य चाग्रतश्च स्थितावुभौ

শম্ভুৰ মায়াত মোহিত হৈ তেওঁলোক দুয়ো কৰ্তব্য-অকৰ্তব্যৰ ভেদ বুজিব নোৱাৰিলে। তেওঁলোক দুয়ো তেওঁৰ ওচৰতেই স্থিৰ ৰ’ল—এজন পিঠিৰ ফালে, এজন কাষত, আৰু আগফালেও—যেন আঁতৰি যাব নোৱাৰে।

Verse 43

प्रणिपत्य किमात्मेदमित्यचिंतयतां तदा

প্ৰণাম কৰি সেই মুহূৰ্ততে তেওঁলোকে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে— “এই আত্মতত্ত্ব সঁচাকৈ কি?”

Verse 89

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम् । ५

জলশয্যালৈ গৈ বিষ্ণু নিৰাকুল চিত্তে সুখে নিদ্ৰা কৰিলে।

Verse 90

श्रांतोत्यंतमदृष्ट्वांतं पापताधः पितामहः । ५

অত্যন্ত ক্লান্ত পিতামহ ব্ৰহ্মাই তাৰ অন্ত নেদেখি, পাপৰ দিশে অধঃপতন দেখি গভীৰভাৱে ব্যাকুল হ’ল।