नैमित्तिकविधिक्रमः (Occasional Rites and Their Procedure)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम् । शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्

উপমন্যুৱে ক’লে—এতিয়া পৰা মই শিৱাশ্ৰম-নিষ্ঠ সাধকসকলৰ বাবে, শিৱশাস্ত্ৰত কোৱা পথ অনুসৰি, নৈমিত্তিক বিধিৰ ক্ৰম ব্যাখ্যা কৰিম।

Verse 2

सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि । अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्

প্ৰত্যেক মাহত, দুয়োটা পক্ষতে, অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত, আৰু ক্ৰম অনুসৰি পৰ্ব-তিথিতো (এই শিৱানুষ্ঠান কৰা উচিত)।

Verse 3

अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः । कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः

অয়ন আৰু বিষুব সময়ত, বিশেষকৈ গ্ৰহণৰ সময়ত, শিৱৰ মহাপূজা কৰা উচিত; অথবা সামৰ্থ্য অনুসাৰে তাতোকৈ অধিক পূজা কৰাও কৰ্তব্য।

Verse 4

मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु । स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः

প্ৰতি মাহে বিধি অনুসাৰে ব্ৰহ্মকূৰ্চ প্ৰস্তুত কৰি, তাৰে ভগৱান শিৱক স্নান কৰাব লাগে। তাৰপিছত উপবাস ৰাখি অৱশিষ্টখিনি প্ৰসাদৰূপে পান কৰিব লাগে।

Verse 5

ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि । निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते

ব্ৰহ্মহত্যা আদি অতি মহাদোষৰ ক্ষেত্ৰতো ব্ৰহ্মকূৰ্চ-ব্ৰতত বিধিত পানতকৈ শ্ৰেষ্ঠ কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।

Verse 6

पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः । माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद्घृतकंबलम्

পৌষ মাহত পুষ্য নক্ষত্ৰ থাকিলে সৰ্বব্যাপী পৰমেশ্বৰৰ শুভ নীৰাজন (আৰতি) কৰা উচিত। মাঘ মাহত মঘা নক্ষত্ৰত ঘৃতসিক্ত কম্বল ভক্তিভাৱে দান কৰা উচিত।

Verse 7

फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम् । चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि

ফাল্গুন মাহৰ শেষ প্ৰান্তত নিশ্চয়েই মহোৎসৱ আৰম্ভ কৰা উচিত। তাৰ পিছত চৈত্ৰ মাহত চিত্ৰা নক্ষত্ৰযুক্ত পূৰ্ণিমাত বিধিমতে দোলা-উৎসৱ (ঝুলা-সেৱা) কৰা উচিত।

Verse 8

वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम् । ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्

বৈশাখ মাহত বিশাখা নক্ষত্ৰ থাকোঁতে পুষ্প-মহালয় (ফুলৰ মহান অৰ্পণ-আলয়) কৰিব। আৰু জ্যেষ্ঠ মাহত মূলা নক্ষত্ৰত শীতল জলকুম্ভ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 9

आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा । श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्

আষাঢ় মাহত আৰু উত্তৰাষাঢ়া নক্ষত্ৰত বিধিপূৰ্বক পবিত্ৰাৰোপণ (পবিত্ৰ সূতা/মালা স্থাপন) কৰিব। আৰু শ্ৰাৱণ মাহত প্ৰচলিত (প্ৰাকৃত) মণ্ডলসমূহো প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 10

श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम् । प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने

শ্ৰৱিষ্ঠা (ধনিষ্ঠা) নক্ষত্ৰত আৰু তাৰ পিছত প্ৰোষ্ঠপদা দিনত প্ৰোক্ষণ আৰু জলক্ৰীড়া বিধি পালন কৰিব; তদ্ৰূপ পূৰ্বাষাঢ়া অধিষ্ঠিত দিনতো কৰিব।

Verse 11

आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम् । अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने

তাৰ পিছত আশ্বযুজ মাহত পায়স আৰু নব-অন্ন অৰ্পণ কৰিব। সেই একে নিবেদ্যৰে শতম্ভিষজ্ দিনত বিধিপূৰ্বক অগ্নিকাৰ্যও সম্পন্ন কৰিব।

Verse 12

कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम् । मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्

কাৰ্তিক মাহত কৃত্তিকা-যোগ হ’লে সহস্ৰ দীপ অৰ্পণ কৰিব। আৰু মাৰ্গশীৰ্ষত আর্দ্ৰা নক্ষত্ৰত ঘৃতৰে শিৱক স্নাপন (অভিষেক) কৰাব।

Verse 13

अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा । आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्

সেই সময়ত বিধিপূজা কৰিবলৈ অক্ষম হ’লে উৎসৱ আয়োজন কৰিব পাৰে; অথবা আস্থান (ঔপচাৰিক অধিষ্ঠান) কৰিব পাৰে; অথবা মহাপূজা; নাইবা অধিক ভক্তিৰে সমৰ্চনা কৰিব পাৰে।

Verse 14

आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु । दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने

মঙ্গলজনক আৰু প্ৰশংসনীয় কৰ্ম নিয়মিত চলিলেও যদি মনঃক্লেশ উঠে, দুৰাচাৰত জাৰ যায়, দুঃস্বপ্ন দেখা যায় বা অশুভ দৰ্শন ঘটে—তেনে হলে এইবোৰক অন্তৰ্কলহৰ লক্ষণ বুলি জানি শিৱচিন্তন আৰু শুদ্ধিৰ পথলৈ ঘূৰি আহিব লাগে।

Verse 15

उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा । स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः

উত্পাত বা অন্য কোনো অশুভ অৱস্থা দেখা দিলে, অথবা প্ৰবল ৰোগ থাকিলে, স্নান, পূজা, জপ, ধ্যান, হোম, দান আদি পবিত্ৰ ক্ৰিয়া কৰিব লাগে।

Verse 16

निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः । शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्

ক্ৰিয়াসমূহ যথাবিধি সাজু কৰা অনুসাৰে সম্পন্ন কৰিব লাগে আৰু সেয়া পুৰশ্চৰণেৰে পূৰ্বপ্ৰস্তুত হোৱা উচিত। শিৱানল (সংস্কৃত যজ্ঞাগ্নি) বিঘ্নিত বা নিভি গ’লে পুনৰ সন্ধান—পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা—কৰিব লাগে।

Verse 17

य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः । तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः

যি এইদৰে শৰ্ব (ভগৱান শিৱ)ৰ ধৰ্মত দৃঢ়নিষ্ঠ হৈ, সদায় সজাগ আৰু সাধনাত উদ্যমী থাকে—মহেশ্বৰ তেওঁক এক জন্মতেই মুক্তি দান কৰে।

Verse 18

एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः । दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति

যি নিত্য আৰু নৈমিত্তিক কৰ্মত এই আচাৰসমূহ বিধিপূৰ্বক যথাযথভাৱে পালন কৰে, সি শ্ৰীকণ্ঠনাথ (ভগৱান শিৱ)ৰ আদ্য দিৱ্য ধামলৈ গমন কৰে।

Verse 19

तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः । कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च

তাত মহাভোগ ভোগ কৰি সেই পুৰুষে শত শত কোটি কল্পকাল থাকে; নিৰ্ধাৰিত সময় শেষ হ’লে সি সেই লোকৰ পৰা চ্যুত হৈ পাছত ‘ঔম—কৌমাৰ’ অৱস্থাও লাভ কৰে।

Verse 20

संप्राप्य वैष्णवं ब्राह्मं रुद्रलोकं विशेषतः । तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान्यथोदितान्

বৈষ্ণৱ আৰু ব্ৰাহ্ম লোক প্ৰাপ্য কৰি—বিশেষকৈ ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰি—সি তাত দীঘলীয়া সময় বাস কৰে আৰু পূৰ্বোক্ত দিৱ্য ভোগসমূহ উপভোগ কৰে।

Verse 21

पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम् । श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्

তাৰপিছত সি সেই লোকৰ পৰা অধিক ঊৰ্ধ্বগতি কৰি, পাঁচটা স্থান অতিক্ৰম কৰি, শ্ৰীকণ্ঠ (ভগৱান শিৱ)ৰ পৰা মোক্ষদায়ক জ্ঞান লাভ কৰে; তাৰ পাছত সি শৈৱপুৰ—পৰম শৈৱ লোক—লৈ যায়।

Verse 22

अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु । पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

যদিও কোনোবাই কেৱল অৰ্ধচৰ্যাত ৰত থাকে, তথাপি একে ধৰণে দুবাৰ আৱৰ্তন কৰিলে, পাছত সত্য জ্ঞান লাভ কৰি শিৱসাযুজ্য—শিৱৰ সৈতে পূৰ্ণ একত্ব—প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 23

अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम् । अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्

যাৰ গতি অর্ধমাত্ৰ সম্পন্ন সেই দেহী, দেহক্ষয়ৰ পাছতো অণ্ডৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি ঊৰ্ধ্বে অব্যক্তত উপনীত হৈ দুয়ো ভুবন অতিক্ৰম কৰে।

Verse 24

संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः । अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा

পৰ্ব্বতৰাজে স্তুতি কৰা প্ৰভুৰ পৌৰুষময় ৰৌদ্ৰস্থান প্ৰাপ্য কৰি, সি সহস্ৰ সহস্ৰ যুগ ধৰি নানাভাৱে বহুবিধ ভোগ উপভোগ কৰিলে।

Verse 25

पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते । तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः

পুণ্য ক্ষয় হ’লে সি পুনৰ পৃথিৱীলৈ আহি মহৎ কুলত জন্ম লয়; তাতো পূৰ্বসংস্কাৰৰ বশে সি মহাদ্যুতি—মহান তেজস্বী হয়।

Verse 26

पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत् । तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्

পশুধৰ্ম—বন্ধনত আবদ্ধ জীৱনৰ পথ—ত্যাগ কৰি শিৱধৰ্মত পৰায়ণ হওক। সেই ধৰ্মৰ গৌৰৱক মানি ধ্যান কৰিলে শিৱপুৰ লাভ হয়।

Verse 27

भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत् । तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्

বিভিন্ন ভোগ ভোগ কৰি বিদ্যেশ্বৰপদ লাভ কৰে। তাত বিদ্যেশ্বৰসকলৰ সৈতে ক্ৰমে বহু ভোগৰ আস্বাদ পায়।

Verse 28

अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः । ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च

তাৰপিছত সি ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ ভিতৰ-বাহিৰ একবাৰ পুনৰ পৰিভ্ৰমণ কৰে। তেতিয়া শিৱজ্ঞান লাভ কৰি আৰু পৰাভক্তি প্ৰাপ্ত হৈ, প্ৰভুৰ কৃপাৰে মুক্তিৰ দিশে মুখ ঘূৰায়।

Verse 29

शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते । यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्

শিৱসাধৰ্ম্য লাভ কৰিলে সি পুনৰ ঘূৰি নাহে। আৰু যি শিৱত অতিশয় ভক্ত, তাৰ চিত্ত বিষয়াসক্ত মনৰ দৰে শিৱতেই গভীৰ আসক্ত হয়।

Verse 30

शिवदर्मानसो कुर्वन्नकुर्वन्वापि मुच्यते । एकावृत्तो द्विरावृत्तस्त्रिरावृत्तो निवर्तकः

শিৱধৰ্মত মন স্থাপন কৰি, কৰিলেও নকৰিলেও—সি মুক্ত হয়। যি একবাৰ ঘূৰে সি ‘একাবৃত্ত’; যি দুবাৰ ঘূৰে ‘দ্বিৰাবৃত্ত’; আৰু যি তিনিবাৰ ঘূৰে সি ‘নিবর্তক’ (পুনৰ নুঘূৰা) হয়।

Verse 31

न पुनश्चक्रवर्ती स्याच्छिवधर्माधिकारवान् । तस्माच्च्छिवाश्रितो भूत्वा येन केनापि हेतुना

পুনৰ চক্রৱৰ্তী সম্ৰাটো শিৱধৰ্মৰ প্ৰকৃত অধিকাৰী নহয়। সেয়ে যিকোনো কাৰণ বা উপলক্ষ্যে শিৱৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিলে মানুহ শিৱমাৰ্গ আৰু তাৰ পৰম ফলৰ যোগ্য হয়।

Verse 32

शिवधर्मे मतिं कुर्याच्छ्रेयसे चेत्कृतोद्यमः । नात्र निर्बंधयिष्यामो वयं केचन केनचित्

যি শ্ৰেয়সৰ বাবে উদ্যোগী, সি শিৱধৰ্মত নিজৰ মন স্থাপন কৰক। এই বিষয়ত আমি কোনো ব্যক্তিৰ ওপৰত কোনো বাধ্যবাধকতা আৰোপ নকৰোঁ।

Verse 33

निर्बन्धेभ्यो ऽतिवादेभ्यः प्रकृत्यैतन्न रोचते । रोचते वा परेभ्यस्तु पुण्यसंस्कारगौरवात्

এই (উপদেশ/পৰম তত্ত্ব) স্বভাৱতে জোৰজবৰদস্তি আগ্ৰহ বা অতিমাত্ৰা তৰ্ক-বিতৰ্কত ৰুচি নকৰে। কিন্তু পুণ্য-সংস্কাৰৰ গৌৰৱৰ বাবে কিছুমানৰ ওচৰত ই প্ৰিয় হয়।

Verse 34

संसारकारणं येषां न प्ररोढुमलं भवेत् । प्रकृत्यनुगुणं तस्माद्विमृश्यैतदशेषतः

যিসকলৰ ভিতৰত সংসাৰবন্ধনৰ কাৰণৰূপ মল অঙ্কুৰিত নহয়, তেওঁলোকে এই উপদেশ সম্পূৰ্ণভাৱে বিচাৰ কৰি, নিজৰ প্ৰকৃতি-অনুগুণ পথ গ্ৰহণ কৰা উচিত—যাতে শিৱকৃপাৰে মোক্ষপথ যোগ্য হয়।

Verse 35

शिवधर्मे ऽधिकुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

যদি কোনোবাই নিজৰ বাবে শিৱক—অৰ্থাৎ শিৱসায়ুজ্য আৰু মোক্ষদায়িনী কৃপা—ইচ্ছা কৰে, তেন্তে তেওঁ শিৱধৰ্মত আৰু অধিক নিষ্ঠাৰে প্ৰবৃত্ত হ’ব লাগে।