Maṇḍala–Pūjā–Homa Krama (Maṇḍala Worship and Homa Sequence for the Disciple)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । ततः स्नानादिकं सर्वं समाप्याचार्यचोदितः । गच्छेद्बद्धांजलिर्ध्यायञ्छिवमण्डलपार्श्वतः

উপমন্যুৱে ক’লে—তাৰ পাছত স্নান আদি সকলো বিধি সম্পন্ন কৰি, আচার্যৰ নিৰ্দেশত, কৰযোৰে ধ্যান কৰি শিৱ-মণ্ডলৰ পাৰ্শ্বলৈ যাব।

Verse 2

अथ पूजां विना सर्वं कृत्वा पूर्वदिने यथा । नेत्रबंधनपर्यंतं दर्शयेन्मण्डलं गुरुः

তাৰ পাছত আনুষ্ঠানিক পূজা নকৰাকৈ, পূৰ্বদিনৰ দৰে সকলো কাৰ্য কৰি, গুৰুয়ে নেত্ৰবন্ধন পৰ্যন্ত মণ্ডল দৰ্শন কৰাব।

Verse 3

बद्धनेत्रेण शिष्येण पुष्पावकिरणे कृते । यत्रापतंति पुष्णाणि तस्य नामा ऽस्य संदिशेत्

নেত্ৰবন্ধিত শিষ্যই পুষ্প ছটিয়াৰ পাছত, য’ত পুষ্প পৰে সেই স্থানৰ নাম তাক নির্দেশ কৰি জনাব।

Verse 4

तं चोपनीय निर्माल्यमण्डले ऽस्मिन्यथा पुरा । पूजयेद्देवमीशानं जुहुयाच्च शिवानले

তাক ইয়ালৈ এই নিৰ্মাল্য-মণ্ডলত পূৰ্বৰ দৰে আনিয়া, দেৱ ঈশান (শিৱ)ক পূজা কৰি, শিৱাগ্নিত আহুতি দিব।

Verse 5

शिष्येण यदि दुःस्वप्नो दृष्टस्तद्दोषशांतये । शतमर्धं तदर्धं वा जुहुयान्मूलविद्यया

শিষ্যই যদি দুঃস্বপ্ন দেখে, তেন্তে সেই দোষ-শান্তিৰ বাবে মূলবিদ্যা (মূলমন্ত্ৰ)ৰে এশ, পঞ্চাশ বা পঁচিশ আহুতি দিব।

Verse 6

ततः सूत्रं शिखाबद्धं लंबयित्वा यथा पुरा । आधारपूजाप्रभृति यन्निवृत्तिकलाश्रयम्

তাৰ পাছত পূৰ্ববৎ শিখাত বাঁধা সূত্ৰটো তললৈ লম্বাই দিব; তাৰ পিছত আধাৰ-পূজাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নিবৃত্তি-কলাশ্ৰিত বিধি অনুষ্ঠান কৰিব, যিয়ে জীৱক শিৱোন্মুখ কৰে।

Verse 7

वागीश्वरीपूजनांतं कुर्याद्धोमपुरस्सरम् । अथ प्रणम्य वागीशं निवृत्तेर्व्यापिकां सतीम्

হোম-পূৰ্বক বাগীশ্বৰীৰ পূজা সম্পূৰ্ণ কৰক। তাৰ পিছত নিবৃত্তি-মাৰ্গত ব্যাপ্ত সতি শক্তিৰূপ বাগীশক প্ৰণাম কৰি ভক্তিভাৱে আগবাঢ়ক।

Verse 8

मण्डले देवमभ्यर्च्य हुत्वा चैवाहुतित्रयम् । प्रापयेच्च शिशोः प्राप्तिं युगपत्सर्वयोनिषु

মণ্ডলত দেৱৰ অর্চনা কৰি আৰু অগ্নিত তিন আহুতি দান কৰি, তাৰ পিছত সন্তান-প্ৰাপ্তিৰ প্ৰাৰ্থনা কৰক—যি যি যোনিত জন্ম হ’ব, তাতেই একেলগে সন্ততি লাভ হওক।

Verse 9

सूत्रदेहे ऽथ शिष्यस्य ताडनप्रोक्षणादिकम् । कृत्वात्मानं समादाय द्वादशांते निवेद्य च

তাৰ পিছত শিষ্যৰ সূত্ৰদেহত তাড়ন, প্ৰোক্ষণ আদি বিধি সম্পন্ন কৰি, আচার্য নিজৰ চেতনাক সংহত কৰি দ্বাদশান্তত নিবেদন কৰক—ধ্যানপূৰ্বক সমৰ্পণ কৰক।

Verse 10

ततो ऽप्यादाय मूलेन मुद्रया शास्त्रदृष्टया । योजयेन्मनसाचार्यो युगपत्सर्वयोनिषु

তাৰ পিছত পুনৰ শাস্ত্ৰোক্ত মুদ্রাসহ মূলমন্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰি, আচার্য মনসাৰে তাক একেলগে সকলো যোনিত যোজনা কৰক—সকলো স্তৰ শিৱাজ্ঞাত নিয়মিত কৰক।

Verse 11

देवानां जातयश्चाष्टौ तिरश्चां पञ्च जातयः । जात्यैकया च मानुष्या योनयश्च चतुर्दश

দেৱসকলৰ আঠটা জাতি আছে আৰু তিৰ্যক্ (পশু-পক্ষী আদি)ৰ পাঁচটা জাতি; মানুহ একে জাতি—এইদৰে যোনি বা জন্ম-উৎস মুঠ চৌদ্দ।

Verse 12

तासु सर्वासु युगपत्प्रवेशाय शिशोर्धिया । वागीशान्यां यथान्यायं शिष्यात्मानं निवेशयेत्

যাতে শিশুৰ বুদ্ধি একেলগে সকলোত প্ৰৱেশ কৰি সিহঁতক আয়ত্ত কৰিব পাৰে, গুৰুৱে বিধিমতে শিষ্যৰ অন্তঃসত্তাক বাগীশানী (বাণী আৰু বিদ্যাৰ অধিষ্ঠাত্রী) দেৱীৰ অধীনত স্থাপন কৰিব।

Verse 13

गर्भनिष्पत्तये देवं संपूज्य प्रणिपत्य च । हुत्वा चैव यथान्यायं निष्पन्नं तदनुस्मरेत्

গৰ্ভসিদ্ধিৰ বাবে দেৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, প্ৰণাম জনাই, নিয়মমতে হোম সম্পন্ন কৰিব; তাৰ পিছত সম্পন্ন সেই সংস্কাৰ আৰু তাৰ পবিত্ৰ ফল অন্তৰত স্মৰণ-ধ্যান কৰিব।

Verse 14

निष्पन्नस्यैवमुत्पत्तिमनुवृत्तिं च कर्मणा । आर्जवं भोगनिष्पत्तिः कुर्यात्प्रीतिं परां तथा

এইদৰে কৰ্মৰ দ্বাৰা যি সিদ্ধ হৈছে, তাৰ উৎপত্তি আৰু তাৰ অবিৰত অনুবৃত্তি—দুয়োটাই বুজিব। আর্জৱ আৰু ভোগৰ যথোচিত সিদ্ধিও তেনেদৰে পৰম প্ৰীতি জগাই, শিৱকৃপালৈ নি যায়।

Verse 15

निष्कृत्यर्थं च जात्यायुर्भोगसंस्कारसिद्धये । हुत्वाहुतित्रयं देवं प्रार्थयेद्देशिकोत्तमः

প্ৰায়শ্চিত্তৰ বাবে আৰু জন্ম, আয়ু তথা ভোগ-সংস্কাৰৰ সিদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে, শ্ৰেষ্ঠ দেশিকে তিনিটা আহুতি দি দেৱ শিৱক প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 16

भोक्तृत्वविषयासंगमलं तत्कायशोधनम् । कृत्वैवमेव शिष्यस्य छिंद्यात्पाशत्रयं ततः

ভোক্তৃত্বৰ বোধ আৰু বিষয়াসক্তিৰ পৰা জন্মা মলিনতা আঁতৰাই এইদৰে শিষ্যৰ দেহ শোধন কৰি, তাৰ পাছত গুৰুৱে শিষ্যৰ তিনিটা পাশ (বন্ধন) ছিন্ন কৰিব।

Verse 17

निकृत्या परि बद्धस्य पाशस्यात्यंतभेदतः । कृत्वा शिष्यस्य चैतन्यं स्वच्छं मन्येत केवलम्

যি পাশ জীৱক দৃঢ়ভাৱে বান্ধি ৰাখে, সেই পাশবন্ধন সম্পূৰ্ণভাৱে ছেদন কৰি গুৰুৱে শিষ্যৰ চৈতন্যক নিৰ্মল আৰু স্বচ্ছ কৰি, তাক কেৱল স্বস্বরূপ-প্ৰকাশত স্থিত বুলি জানিব।

Verse 18

हुत्वा पूर्णाहुतिं वह्नौ ब्रह्माणं पूजयेत्ततः । हुत्वाहुतित्रयं तस्मै शिवाज्ञामनुसंदिशेत्

অগ্নিত পূৰ্ণাহুতি দান কৰি তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাৰ পূজা কৰিব। তাৰপিছত তেওঁৰ উদ্দেশ্যে তিনিটা আহুতি দি ভগৱান শিৱৰ আজ্ঞা তেওঁক জনাব।

Verse 19

पितामह त्वया नास्य यातुः शैवं परं पदम् । प्रतिबन्धो विधातव्यः शैवाज्ञैषा गरीयसी

হে পিতামহ! তোমাৰ দ্বাৰা এই যাতু হৈ পৰা জনে শিৱৰ পৰম পদ নাপাওক—এনে প্ৰতিবন্ধ বিধান কৰিব লাগে; কিয়নো এই শৈৱ আজ্ঞা অতি গম্ভীৰ।

Verse 20

इत्यादिश्य तमभ्यर्च्य विसृज च विधानतः । समभ्यर्च्य महादेवं जुहुयादाहुतित्रयम्

এইদৰে আদেশ দি আৰু বিধিপূৰ্বক তেওঁৰ অর্চনা কৰি, বিধান অনুসাৰে তেওঁক বিদায় দিব। তাৰ পিছত মহাদেৱক সম্যক পূজা কৰি অগ্নিত তিনিটা আহুতি দিব।

Verse 21

निवृत्त्या शुद्धमुद्धृत्य शिष्यात्मानं यथा पुरा । निवेश्यात्मनि सूत्रे च वागीशं पूजयेत्ततः

তাৰপিছত নিবৃত্তিৰ দ্বাৰা পূৰ্বৰ দৰে শিষ্যৰ আত্মতত্ত্ব শুদ্ধ কৰি উত্তোলন কৰি, তাক আত্মাত আৰু পবিত্ৰ সূত্ৰত (যজ্ঞোপৱীতত) স্থাপন কৰি, তাৰ পাছত বাগীশ (বাণীৰ ঈশ্বৰ)ক পূজা কৰিব।

Verse 22

हुत्वाहुतित्रयं तस्मै प्रणम्य च विसृज्य ताम् । कुर्यान्निवृत्तः संधानं प्रतिष्ठां कलया सह

তেওঁলৈ ত্ৰিবিধ আহুতি অৰ্পণ কৰি, প্ৰণাম কৰি আৰু আহ্বানিত সন্নিধি বিসৰ্জন কৰি— তাৰপিছত বাহ্যক্ৰিয়াৰ পৰা নিবৃত্ত হৈ, কলাসহিত সংধান আৰু প্ৰতিষ্ঠা সম্পন্ন কৰিব।

Verse 23

संधाने युगपत्पूजां कृत्वा हुत्वाहुतित्रयम् । शिष्यात्मनः प्रतिष्ठायां प्रवेशं त्वथ भावयेत्

সংধানৰ সময়ত একেলগে পূজা সম্পন্ন কৰি আৰু ত্ৰিবিধ আহুতি অৰ্পণ কৰি, আচার্যই তেতিয়া শিষ্যৰ আত্মাৰ প্ৰতিষ্ঠাত প্ৰৱেশ— শিৱত দৃঢ় স্থাপন— এই ভাবনা কৰিব।

Verse 24

ततः प्रतिष्ठामावाह्य कृत्वाशेषं पुरोदितम् । तद्व्याप्तिं व्यापिकां तस्य वागीशानीं च भावयेत्

তাৰ পিছত প্ৰতিষ্ঠা-শক্তি আহ্বান কৰি আৰু পূৰ্বোক্ত সকলো বিধি সম্পূৰ্ণ কৰি, সেই দেৱতা/মণ্ডল/লিঙ্গত ব্যাপ্ত সৰ্বব্যাপিনী শক্তিৰ ধ্যান কৰিব; লগতে তাতেই পবিত্ৰ বাক্যৰ অধীশ্বৰী বাগীশানীকো ভাবনা কৰিব।

Verse 25

पूर्णेदुमंडलप्रख्यां कृत्वा शेषं च पूर्ववत् । विष्णवे संविशेदाज्ञां शिवस्य परमात्मनः

পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰমণ্ডলৰ দৰে ৰূপ গঢ়ি আৰু বাকী ব্যৱস্থা পূৰ্ববৎ কৰি, পৰমাত্মা শিৱৰ আজ্ঞা বিষ্ণুক নিবেদন কৰিব।

Verse 26

विष्णोर्विसर्जनाद्यं च कृत्वा शेषं च विद्यया । प्रतिष्ठामनुसंधाय तस्यां चापि यथा पुरा

বিষ্ণুৰ বিসৰ্জনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা নিৰ্দিষ্ট বিধি প্ৰথমে সম্পন্ন কৰি, তাৰ পিছত মন্ত্ৰবিদ্যাৰ দ্বাৰা অৱশিষ্ট ক্ৰিয়াসমূহ পূৰ্ণ কৰিব। তাৰ পাছত প্ৰতিষ্ঠা-কৰ্ম যথাবিধি অনুসন্ধান কৰি, তাতো পূৰ্বৱৎ পৰম্পৰা অনুসাৰে সম্পাদন কৰিব।

Verse 27

कृत्वानुचिन्त्य तद्व्याप्तिं वागीशां च यथाक्रमम् । दीप्ताग्नौ पूर्णहोमान्तं कृत्वा शेषं च पूर्ववत्

বিধি সম্পন্ন কৰি তেওঁৰ সৰ্বব্যাপিতা ধ্যান কৰিব, তাৰ পিছত ক্ৰমে বাগীশী দেৱীৰ পূজা কৰিব। দীপ্ত অগ্নিত পূৰ্ণাহুতি পৰ্যন্ত হোম সমাপ্ত কৰি, অৱশিষ্ট কৰ্ম পূৰ্ববিধি অনুসাৰে কৰিব।

Verse 28

नीलरुद्रमुपस्थाप्य तस्मै पूजादिकं तथा । कृत्वा कर्म शिवाज्ञां च दद्यात्पूर्वोक्तवर्त्मना

নীলৰুদ্ৰক যথাবিধি স্থাপন কৰি, তেওঁৰ বাবে পূজা আদি আচাৰ কৰিব। শিৱাজ্ঞা অনুসাৰে বিধিত অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰি, পূৰ্বোক্ত পথত নিৰ্দিষ্ট দান/অৰ্পণ দিব।

Verse 29

तपस्तमपि चोद्वास्य कृत्वा तस्याथ शांतये । विद्याकलां समाधाय तद्व्याप्तिं चावलोकयेत्

তপস্যাজাত সেই তেজোও অপসাৰিত কৰি, তাৰ শান্তিৰ বাবে একাগ্ৰ সমাধিত বিদ্যাকলাক স্থাপন কৰি, তাৰ সৰ্বব্যাপিতা অৱলোকন/ধ্যান কৰিব।

Verse 30

स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशीं च यथा पुरा । बालार्कसदृशाकारां भासयंतीं दिशो दश

পূৰ্বৰ দৰে সি বাগীশী দেৱীক নিজৰ আত্মাৰ দৰে সৰ্বব্যাপিনী ৰূপে দেখিলে—উদীয়মান বালসূৰ্য সদৃশ দীপ্ত আকাৰত, দহ দিশ আলোকিত কৰি।

Verse 31

ततः शेषं यथापूर्वं कृत्वा देवं महेश्वरम् । आवाह्याराध्य हुत्वास्मै शिवाज्ञां मनसा दिशेत्

তাৰ পাছত অৱশিষ্ট কৰ্মসমূহ পূৰ্ববৎ সম্পন্ন কৰি, দেৱ মহেশ্বৰক আৱাহন কৰি আৰাধনা কৰিব আৰু তেখেতলৈ হোমাহুতি অৰ্পণ কৰিব; তাৰ পিছত মনতে শিৱাজ্ঞা গ্ৰহণ কৰি অনুসৰণ কৰিব।

Verse 32

महेश्वरं तथोत्सृज्य कृत्वान्यां च कलामिमाम् । शांत्यतीतां कलां नीत्वा तद्व्याप्तिमवलोकयेत्

মহেশ্বৰকো বিষয়ৰূপে ধাৰণ কৰা ভাবনাও ত্যাগ কৰি, এই অন্য ধ্যান-কলাৰ সাধনা কৰা উচিত। তাৰ পাছত ‘শান্তি’ স্তৰ অতিক্ৰম কৰি অতীত-কলালৈ চেতনাক নি, তাৰ সৰ্বব্যাপী ব্যাপ্তি দৰ্শন কৰিব।

Verse 33

स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशां च विचिंतयेत् । नभोमंडलसंकाशां पूर्णांतं चापि पूर्ववत्

সেইদৰে নিজৰ আত্মাত ব্যাপি থকা সৰ্বব্যাপিনী শক্তিৰ ধ্যান কৰিব, আৰু তদ্ৰূপ পবিত্ৰ বাক্যৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী বাগীশাৰো ধ্যান কৰিব। তেওঁক আকাশমণ্ডল সদৃশ দীপ্ত, আৰু আদিৰ পৰা অন্তলৈ পূৰ্ণ-ব্যাপিনী ৰূপে—পূৰ্ববৎ—ভাবিব।

Verse 34

कृत्वा शेषविधानेन समभ्यर्च्य सदाशिवम् । तस्मै समादिशेदाज्ञां शंभोरमितकर्मणः

নিৰ্ধাৰিত বিধি অনুসাৰে অৱশিষ্ট ক্ৰিয়াসমূহ সম্পন্ন কৰি আৰু সদাশিৱক যথাবিধি পূজা কৰি, তাৰ পাছত অমিত কৰ্মৰ প্ৰভু শম্ভুৰ আজ্ঞা (নিৰ্দেশ) তাক জনাব।

Verse 35

तत्रापि च यथापूर्वं शिवं शिरसि पूर्ववत् । समभ्यर्च्य च वागीशं प्रणम्य च विसर्जयेत्

তাতোও পূৰ্ববৎ শিৱক শিৰত (মানসিকভাৱে) স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত বাগীশ—বাণীৰ স্বামী—ক যথাবিধি পূজা কৰি, প্ৰণাম কৰি, শেষত দেৱতাক বিসৰ্জন কৰিব।

Verse 36

ततश्शिवेन सम्प्रोक्ष्य शिष्यं शिरसि पूर्ववत् । विलयं शांत्यतीतायाः शक्तितत्त्वे ऽथ चिंतयेत्

তাৰ পাছত গুৰুয়ে শিৱশক্তিৰে পূৰ্ববৎ শিষ্যৰ মূৰত পবিত্ৰ জল ছিটাই সংপ্ৰোক্ষণ কৰি, শান্তিৰো অতীত শক্তিতত্ত্বত জীৱ-বন্ধনৰ লয় ধ্যান কৰিব।

Verse 37

षडध्वनः परे पारे सर्वाध्वव्यापिनी पराम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं शैवीं शक्तिञ्च चिन्तयेत्

ষড়ধ্বৰো পাৰত, সেই পৰতীৰত, সৰ্বাধ্বব্যাপিনী, কোটি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান পৰম শৈৱী শক্তিৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 38

तदग्रे शिष्यमानीय शुद्धस्फटिकनिर्मलम् । प्रक्षाल्य कर्तरीं पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः

তাৰ পাছত শিষ্যক সন্মুখলৈ আনি, শুদ্ধ স্ফটিকৰ দৰে নিৰ্মল কাঁচি ধুই, তাৰ পিছত শিৱশাস্ত্ৰত কোৱা পথ অনুসাৰে আগবাঢ়িব।

Verse 39

कुर्यात्तस्य शिखाच्छेदं सह सूत्रेण देशिकः । ततस्तां गोमये न्यस्य शिवाग्नौ जुहुयाच्छिखाम्

দীক্ষাগুৰুৱে তাৰ শিখা যজ্ঞোপৱীতসহ ছেদন কৰিব। তাৰ পাছত সেই শিখা গোবৰ ওপৰত থৈ শিৱাগ্নিত আহুতি ৰূপে হোম কৰিব।

Verse 40

वौषडंतेन मूलेन पुनः प्रक्षाल्य कर्तरीम् । हस्ते शिष्यस्य चैतन्यं तद्देहे विनिवर्तयेत्

‘বৌষট্’ অন্ত মূলমন্ত্ৰে কাঁচি পুনৰ ধুই, গুৰুৱে শিষ্যৰ হাতৰ জৰিয়তে সেই দেহত চৈতন্যশক্তি পুনঃ প্ৰৱেশ কৰাব।

Verse 41

ततः स्नातं समाचांतं कृतस्वस्त्ययनं शिशुम् । प्रवेश्य मंडलाभ्यासं प्रणिपत्य च दंडवत्

তাৰ পাছত শিশুটিক স্নান কৰাই, আচমন কৰাই আৰু স্বস্ত্যয়ন সম্পন্ন কৰি, মণ্ডল-অভ্যাসৰ পবিত্ৰ স্থানত প্ৰৱেশ কৰালে; আৰু শিশুটিয়ে দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 42

पूजां कृत्वा यथान्यायं क्रियावैकल्यशुद्धये । वाचकेनैव मंत्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्

বিধি অনুসাৰে পূজা কৰি, ক্ৰিয়াত হোৱা ত্ৰুটিৰ শুদ্ধিৰ বাবে, কেৱল পাঠিত (বাচক) মন্ত্ৰেৰে অগ্নিত তিনিটা আহুতি দিব।

Verse 43

उपांशूच्चारयोगेन जुहुयादाहुतित्रयम् । पुनस्संपूज्य देवेशं मन्त्रवैकल्यशुद्धये

উপাংশু উচ্চাৰণৰ যোগে তিনিটা আহুতি দিব। তাৰ পাছত দেৱেশক পুনৰ সম্যক পূজা কৰি মন্ত্ৰৰ ত্ৰুটিৰ শুদ্ধি লাভ কৰিব।

Verse 44

हुत्वाहुतित्रयं पश्चात्प्रार्थयेत्प्रांजलिर्गुरुः । भगवंस्त्वत्प्रसादेन शुद्धिरस्य षडध्वनः

তিনিটা আহুতি দিয়া শেষত, গুৰু কৰযোৰ কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিব—“হে ভগৱান! আপোনাৰ প্ৰসাদে এই শিষ্যৰ ষড়ধ্বৰ শুদ্ধি হওক।”

Verse 45

कृता तस्मात्परं धाम गमयैनं तवाव्ययम् । इति विज्ञाप्य देवाय नाडीसंधानपूर्वकम्

“সেয়ে, হে দেৱ, একে আপোনাৰ পৰম অব্যয় ধামলৈ লৈ যাওক”—এদৰে দেৱক নিবেদন কৰি, তাৰ পাছত নাড়ী-সন্ধানপূৰ্বক যোগসাধনা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 46

पूर्णांतं पूर्ववत्कृत्वा ततो भूतानि शोधयेत् । स्थिरास्थिरे ततः शुद्ध्यै शीतोष्णे च ततः पदे

পূৰ্ববৎ ‘পূৰ্ণান্ত’লৈকে ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত ভূত-তত্ত্বসমূহ শোধন কৰিব লাগে। তাৰপিছত শুদ্ধিৰ বাবে স্থিৰ-অস্থিৰৰ চিন্তা কৰি, শেষত শীত-উষ্ণৰ পদত প্ৰৱেশ কৰিব লাগে।

Verse 47

ध्यायेद्व्याप्त्यैकताकारे भूतशोधनकर्मणि । भूतानां ग्रंथिविच्छेदं कृत्वा त्यक्त्वा सहाधिपैः

ভূতশোধনৰ কৰ্মত সৰ্বব্যাপী একত্ব-স্বৰূপক ধ্যান কৰিব। ভূতসমূহৰ গ্ৰন্থি ছেদ কৰি, সিহঁতৰ অধিপতিসহ ত্যাগ কৰিব, যাতে চৈতন্য বন্ধনাতীত পতি-শিৱত বিশ্ৰাম পায়।

Verse 48

भूतानि स्थितयोगेन यो जपेत्परमे शिवे । विशोध्यास्य तनुं दग्ध्वा प्लावयित्वा सुधाकणैः

যি স্থিৰ যোগত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ পৰম শিৱৰ জপ কৰে, সি ভূততত্ত্ব শোধন কৰি দেহ-প্ৰকৃতিক নিৰ্মল কৰে; মল দগ্ধ কৰি, পাছত কৃপাৰূপী সুধাকণাৰে তাক প্লাৱিত কৰে।

Verse 49

स्थाप्यात्मानं ततः कुर्याद्विशुद्धाध्वमयं वपुः । तत्रादौ शान्त्यतीतां तु व्यापिकां स्वाध्वनः कलाम्

প্ৰথমে আত্মাক স্থিৰ কৰি, তাৰপিছত বিশুদ্ধ অধ্বসমূহে গঠিত ধ্যান-দেহ ৰচনা কৰিব। তাত আদিতে, নিজৰ অধ্বৰ সৰ্বব্যাপিনী—শান্তিৰো অতীত—কলাশক্তিক ধ্যান কৰিব।

Verse 50

शुद्धामेव शिशोर्मूर्ध्नि न्यसेच्छान्तिमुखे तथा । विद्यां गलादिनाभ्यंतं प्रतिष्ठां तदधः क्रमात्

সেই শিশুৰ মূৰত ‘শুদ্ধা’ স্থাপন কৰিব আৰু মুখত তদ্ৰূপ ‘শান্তি’। গলাৰ পৰা নাভিলৈ ‘বিদ্যা’, আৰু তাৰ তলত ক্ৰমে ‘প্ৰতিষ্ঠা’ স্থাপন কৰিব।

Verse 51

जान्वंतं तदधो न्यस्येन्निवृत्तिं चानुचिंतयेत् । स्वबीजैस्सूत्रमंत्रं च न्यस्यां गैस्तं शिवात्मकम्

মন্ত্ৰটো হাঁটুতে আৰু তাৰ তলত ন্যাস কৰি ‘নিবৃত্তি’ তত্ত্বৰ অনুচিন্তন কৰিব। নিজ নিজ বীজাক্ষৰসহ সূত্ৰমন্ত্ৰও অংগত ন্যাস কৰি, এই সকলো শিৱস্বৰূপ বুলি বুজিব।

Verse 52

बुद्ध्वा तं हृदयांभोजे देवमावाह्य पूजयेत् । आशास्य नित्यसांनिध्यं शिवस्वात्म्यं शिशौ गुरुः

তাঁক বুজি হৃদয়-পদ্মত সেই দেৱক আৱাহন কৰি পূজা কৰিব। গুৰু শিষ্যক উপদেশ দিয়া সময়ত প্ৰভুৰ নিত্য সান্নিধ্য আৰু শিষ্যত শিৱস্বাত্ম্য উপলব্ধিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 53

शिवतेजोमयस्यास्य शिशोरापादयेद्गुणान् । अणिमादीन्प्रसीदेति प्रदद्यादाहुतित्रयम्

এই শিশুটি শিৱ-তেজোময় বুলি বুজি, তাত অণিমা আদি দিব্য গুণসমূহ স্থাপন কৰিব; আৰু ‘প্ৰসীদ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি তিনিটা আহুতি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 54

तथैव तु गुणानेव पुनरस्योपपादयेत् । सर्वज्ञातां तथा तृप्तिं बोधं चाद्यन्तवर्जितम्

সেইদৰে পুনৰ তেওঁৰ গুণসমূহেই স্থাপন কৰিব—তাঁৰ সৰ্বজ্ঞতা, পৰিপূৰ্ণ তৃপ্তি, আৰু আদি-অন্তবর্জিত বোধ।

Verse 55

अलुप्तशक्तिं स्वातन्त्र्यमनंतां शक्तिमेव च । ततो देवमनुज्ञाप्य सद्यादिकलशैस्तु तम्

যাৰ শক্তি কেতিয়াও ক্ষয় নাহয়, যাৰ স্বৰূপ পৰম স্বাতন্ত্ৰ্য, আৰু যাৰ শক্তি অনন্ত—এনে প্ৰভুক ধ্যান কৰা। তাৰ পাছত দেৱৰ অনুমতি প্ৰাৰ্থনা কৰি সদ্যঃ (সদ্যোজাত) কলশ আদি অভিষেক-কলশেৰে তেওঁৰ বিধি সম্পন্ন কৰা।

Verse 56

अभिषिंचेत देवेशं ध्यायन्हृदि यथाक्रमम् । अथोपवेश्य तं शिष्यं शिवमभ्यर्च्य पूर्ववत्

বিধিৰ ক্ৰম অনুসৰি হৃদয়ত ধ্যান কৰি কৰি দেৱেশ্বৰক অভিষেক কৰা। তাৰ পাছত সেই শিষ্যক বহুৱাই, পূৰ্বৱৎ পুনৰ ভগৱান শিৱৰ অৰ্চনা কৰা।

Verse 57

लब्धानुज्ञः शिवाच्छैवीं विद्यामस्मै समादिशेत् । ओंकारपूर्विकां तत्र संपुटान्तु नमो ऽंतगाम्

শিৱৰ অনুমতি লাভ কৰি গুৰুৱে শিষ্যক শৈৱী বিদ্যা (মন্ত্ৰবিদ্যা) উপদেশ দিব। ই প্ৰণৱ ‘ॐ’ৰে আৰম্ভ হ’ব; আৰু তাত সম্পুট (ৰক্ষাকবচ)ৰ ভিতৰত অন্তৰ্নিহিত ‘নমো’ৰ বিনিয়োগ কৰিব।

Verse 58

शिवशक्तियुताञ्चैव शक्तिविद्यां च तादृशीम् । ऋषिं छन्दश्च देवं च शिवतां शिवयोस्तथा

শিৱ-শক্তিযুক্ত সেই শক্তিবিদ্যাকো তেনেদৰে জানিব লাগে। লগতে তাৰ ঋষি, ছন্দ, দেৱতা, আৰু শিৱ-শক্তি—এই দিব্য যুগলৰ ‘শিৱতা’ অৰ্থাৎ অন্তৰ্নিহিত শিৱ-স্বভাৱো বুজিব লাগে।

Verse 59

पूजां सावरणां शम्भोरासनानि च सन्दिशेत् । पुनः संपूज्य देवेशं यन्मया समनुष्ठितम्

শম্ভুৰ সাৱৰণ (আৱৰণ-দেৱতাসহ) পূজা কৰি বিধিমতে আসনসমূহ সজাব। তাৰ পিছত দেৱেশ্বৰক পুনৰ পূজা কৰি বিনয়ে নিবেদন কৰিব—“এই বিধি মোৰ দ্বাৰা সম্পন্ন হৈছে।”

Verse 60

सुकृतं कुरु तत्सर्वमिति विज्ञापयेच्छिवम् । सहशिष्यो गुरुर्देवं दण्डवत्क्षितिमंडले

“সকলো পুণ্যকৰ্ম কৰা”—এইদৰে গুৰু শিষ্যসহ ভগৱান শিৱক নিবেদন কৰিব; তাৰপিছত সেই দেৱৰ আগত ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিব।

Verse 61

प्रणम्योद्वासयेत्तस्मान्मंडलात्पावकादपि । ततः सदसिकाः सर्वे पूज्याः पूजार्हकाः क्रमात्

প্ৰণাম কৰি সি সেই মণ্ডলৰ পৰা—অগ্নিৰ পৰাও—আহ্বানিত সান্নিধ্যক বিধিপূৰ্বক উদ্বাসন কৰিব। তাৰপিছত সভাত বহা সকলো সদস্যক, যিসকল পূজ্য আৰু পূজাৰ্হ, ক্ৰমে সন্মান কৰিব।

Verse 63

सेव्या वित्तानुसारेण सदस्याश्च सहर्त्विजः । वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সদস্যসকল আৰু ঋত্বিজসকলক যথাযথ সেৱা কৰিব লাগে। ধনৰ বিষয়ে ছলনা নকৰিবা; যদি নিজৰ আত্মাত শিৱক কামনা কৰা, তেন্তে সৰল আৰু ন্যায়বান হোৱা।