षडध्व-शुद्धिः (Purification of the Six Adhvans / Sixfold Cosmic Path)
অধ্যায় ১৭ত উপমন্যুৱে কয়—গুৰুৱে শিষ্যৰ যোগ্যতা/অধিকার পৰীক্ষা কৰি সৰ্ববন্ধ-বিমুক্তিৰ বাবে ষড়ধ্ব-শুদ্ধি কৰাব বা শিকাব লাগে। তাৰ পিছত ছয় অধ্ব—কলা, তত্ত্ব, ভুবন, বৰ্ণ, পদ আৰু মন্ত্ৰ—ক প্ৰকাশৰ স্তৰবদ্ধ ‘পথ’ হিচাপে সংক্ষিপ্তভাৱে নিৰূপণ কৰা হৈছে। নিবৃত্তি আদি পাঁচ কলা উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে বাকী পাঁচ অধ্ব এই কলাসমূহেৰে ব্যাপ্ত। তত্ত্বাধ্ব শিৱ-তত্ত্বৰ পৰা ভূমিলৈ ২৬ তত্ত্বৰ শৃংখলা, শুদ্ধ–অশুদ্ধ–মিশ্ৰ ভেদে ব্যাখ্যা কৰা। ভুবনাধ্ব আধাৰৰ পৰা উন্মনা পৰ্যন্ত (উপভেদ বাদ দি) ষাঠি বুলি কোৱা হৈছে। বৰ্ণাধ্ব পঞ্চাশ ৰুদ্ৰৰূপ অক্ষৰ; পদাধ্ব বহু বিভেদযুক্ত; মন্ত্ৰাধ্ব পৰাবিদ্যাৰে ব্যাপ্ত। দৃষ্টান্ত দিয়া হৈছে—যেনে তত্ত্বেশ্বৰ শিৱ তত্ত্বগণনাত গণ্য নহয়, তেনে মন্ত্ৰনায়কো মন্ত্ৰাধ্বত গণ্য নহয়। শেষত কোৱা হৈছে যে ব্যাপক–ব্যাপ্য ন্যায়সহ ষড়ধ্বৰ সত্য জ্ঞান নাথাকিলে অধ্বশোধনৰ অধিকাৰ নহয়; সেয়ে সাধনাৰ আগতে অধ্বৰ স্বৰূপ আৰু ব্যাপ্তি-গঠন বুজা আবশ্যক।
Shlokas
Verse 1
उपमन्युरुवाच । अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम् । षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये
উপমন্যুৱে ক’লে—তাৰ পাছত গুৰুয়ে শিষ্যৰ যোগ্যতা ভালদৰে পৰীক্ষা কৰি, সকলো বন্ধনৰ পৰা বিমুক্তিৰ বাবে ষড়ধ্ব-শুদ্ধি সম্পাদন কৰিব লাগে।
Verse 2
कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम् । मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते
সংক্ষেপে ষড়ধ্ব এইদৰে পৰিপাঠ কৰা হয়—কলা, তত্ত্ব, ভুবন, বৰ্ণ, পদ; আৰু এইবোৰৰ ওপৰত মন্ত্র।
Verse 3
निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः । व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः
বুধজনৰ মতে ‘কলাধ্ব’ নিবৃত্তি আদি পাঁচ কলাৰে গঠিত। আন পাঁচ অধ্বানও এই কলাসমূহে পাঁচ-পাঁচ প্ৰকাৰৰে সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত।
Verse 4
शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः । षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः
শিৱতত্ত্বৰ পৰা ভূমিতত্ত্বলৈ বিস্তৃত পথক ‘তত্ত্বাধ্ব’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত ছাব্বিশ তত্ত্ব আছে আৰু ই শুদ্ধ, অশুদ্ধ আৰু উভয়াত্মক স্বভাৱযুক্ত।
Verse 5
आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः । विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः
আধাৰৰ পৰা উন্মনা পৰ্যন্তক ‘ভুবনাধ্ব’ বুলি প্ৰখ্যাত। ভেদ-উপভেদ বাদ দি গণনা কৰিলে ইয়াৰ সংখ্যা ষাঠি বুলি কোৱা হয়।
Verse 6
पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः । अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः
পঞ্চাশটা বৰ্ণ ৰুদ্ৰৰূপ; সেয়া ‘বৰ্ণাধ্ব’ নামে পৰিচিত। ‘পদাধ্ব’ বহু ভেদ আৰু বৈচিত্ৰ্যে সম্পন্ন বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 7
सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया । यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः
সকলো উপমন্ত্ৰসহ মন্ত্রাধ্ব পৰমবিদ্যাৰে ব্যাপ্ত। তত্ত্বৰ নায়ক হৈও শিৱ তত্ত্বসমূহৰ ভিতৰত গণ্য নহয়।
Verse 8
मंत्राध्वनि न गण्येत तथासौ मंत्रनायकः । कलाध्वनो व्यापकत्वं व्याप्यत्वं चेतराध्वनाम्
মন্ত্রাধ্বক পৃথক শ্ৰেণী হিচাপে গণ্য নকৰিব; তেনেদৰে মন্ত্রনায়ক প্ৰভু (শিৱ)ও তত্ত্বত গণ্য নহয়। কলাধ্ব ব্যাপক, আন অধ্বসমূহ ব্যাপ্য।
Verse 9
न वेत्ति तत्त्वतो यस्य नैवार्हत्यध्वशोधनम् । षड्विधस्याध्वनो रूपं न येन विदितं भवेत्
যি তত্ত্বতঃ যাথাৰ্থ নাজানে, সি অধ্বশোধনৰ যোগ্য নহয়। আৰু যাৰ বাবে ষড়্বিধ অধ্বৰ স্বৰূপ অজ্ঞাত, সিও অযোগ্য।
Verse 10
व्याप्यव्यापकता तेन ज्ञातुमेव न शक्यते । तस्मादध्वस्वरूपं च व्याप्यव्यापकतां तथा
সেই (সীমিত উপায়ে) ব্যাপ্য-ব্যাপকতাৰ সম্বন্ধ জানিব নোৱাৰি। সেয়ে অধ্বৰ স্বৰূপ আৰু ব্যাপ্য-ব্যাপকতাৰ তত্ত্ব—দুয়োটাই বুজা উচিত।
Verse 11
यथावदवगम्यैव कुर्यादध्वविशोधनम् । कुंडमंडलपर्यंतं तत्र कृत्वा यथा पुरा
বিধি যথাযথ বুজি অধ্ব-বিশোধন কৰিব। তাত কুণ্ড আৰু মণ্ডল পৰ্যন্ত পূৰ্ব পৰম্পৰা অনুসাৰে তদ্ৰূপে সম্পন্ন কৰিব।
Verse 12
द्विहस्तमानं कुर्वीत प्राच्यां कलशमंडलम् । ततः स्नातश्शिवाचार्यः सशिष्यः कृतनैत्यकः
পূব দিশত দুহাত পৰিমাণৰ কলশ-মণ্ডল সাজিব লাগে। তাৰ পাছত স্নান কৰি নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰি, শিষ্যসহ শিৱাচাৰ্য পূজা-ক্ৰম আৰম্ভ কৰিব।
Verse 13
प्रविश्य मंडलं शंभोः पूजां पूर्ववदाचरेत् । तत्राढकावरैस्सिद्धं तंदुलैः पायसं प्रभोः
শম্ভুৰ মণ্ডলত প্ৰৱেশ কৰি পূৰ্ববৎ বিধিৰে পূজা কৰিব লাগে। তাতে প্ৰভুৰ বাবে সিদ্ধ তণ্ডুলেৰে আঢক-আৱৰ পৰিমাণৰ পায়স (ক্ষীৰ) প্ৰস্তুত কৰিব।
Verse 14
अर्धं निवेद्य होमार्थं शेषं समुपकल्पयेत् । पुरतः कल्पिते वाथ मंडले वर्णिमंडिते
তাৰ অর্ধাংশ হোমাৰ্থে নিবেদন কৰি, অৱশিষ্ট অংশ বিধিপূৰ্বক সাজি থ’ব লাগে। তাৰ পাছত সন্মুখত, পবিত্ৰ বৰ্ণেৰে অলংকৃত পূৰ্বপ্ৰস্তুত মণ্ডলত (অনুষ্ঠান আগবঢ়াব)।
Verse 15
स्थापयेत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च देशिकः । तेषु ब्रह्माणि मूलार्णैर्बिन्दुनादसमन्वितैः
দেশিক (আচাৰ্য) পাঁচটা কলশ স্থাপন কৰিব—চাৰিও দিশত আৰু এটা মধ্যত। সেই কলশসমূহত বিন্দু-নাদযুক্ত মূলাক্ষৰেৰে অধিষ্ঠাতৃ ব্ৰহ্মতত্ত্বসমূহ বিন্যাস কৰিব।
Verse 16
नम आद्यैर्यकरांतैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः । ईशानं मध्यमे कुंभे पुरुषं पुरतः स्थिते
তাৰ পাছত বিধিবিন্যাসত পাৰদৰ্শী সাধকে ‘ন’ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ‘য’লৈ শেষ হোৱা অক্ষৰসমূহ মনতে স্থাপন কৰিব। মধ্য কুম্ভত ঈশান (শিৱ)ক ধ্যান কৰিব আৰু সন্মুখত ৰখা কুম্ভত পুৰুষ (প্ৰভুৰ শুদ্ধিকাৰক ৰূপ)ক চিন্তা কৰিব।
Verse 17
अघोरं दक्षिणे वामे वामं सद्यं च पश्चिमे । रक्षां विधाय मुद्रा च बद्ध्वा कुंभाभिमंत्रणम्
দক্ষিণে ‘অঘোৰ’, বামে ‘বাম’ আৰু পশ্চিমে ‘সদ্য’ মন্ত্র স্থাপন কৰি ৰক্ষাবিধান কৰিব। তাৰ পিছত উপযুক্ত মুদ্ৰা বদ্ধ কৰি মন্ত্রে কুম্ভ অভিমন্ত্রিত কৰিব।
Verse 18
कृत्वा शिवानलैर्होमं प्रारभेत्यथा पुरा । यदर्धं पायसं पूर्वं होमार्थं परिकल्पितम्
শিৱাগ্নিত হোম সম্পন্ন কৰি তাৰ পিছত পূৰ্ববৎ বিধি আৰম্ভ কৰিব। আগতে হোমাৰ্থে নিৰ্ধাৰিত পায়সৰ অৰ্ধাংশ হোমকাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব।
Verse 19
हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत् । तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा
আহুতি দিয়া যি অৱশিষ্ট থাকে, তাক শিষ্যৰ ভোজনাৰ্থে (প্ৰসাদৰূপে) সাজি দিব। আৰু মন্ত্রসমূহৰ তৰ্পণান্ত বিধান সম্পন্ন কৰি পূৰ্ববৎ পৰম্পৰানুসাৰে কৰ্ম কৰিব।
Verse 20
हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम् । ओंकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम्
সেই কৰ্মসমূহৰ পূৰ্ণাহুতি দিয়া পাছত প্ৰদীপন (প্ৰজ্বলন) কৰিব। ওংকাৰৰ পিছত হুঁকাৰ উচ্চাৰণ কৰি, তাৰ পাছত ‘ফট্’ অন্তযুক্ত মূলমন্ত্র প্ৰয়োগ কৰিব।
Verse 21
स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम् । तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि
দীপন-কর্মত অঙ্গ-মন্ত্ৰসমূহ যথাক্ৰমে ‘স্বাহা’ অন্তে উচ্চাৰণ কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে। সেই অঙ্গ-মন্ত্ৰসমূহৰ বাবে দীপন-কর্মত তিনিটা আহুতি দিব লাগে।
Verse 22
मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः । त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम्
প্ৰত্যেক মন্ত্ৰ শতোবাৰ জপ কৰি দীপ্ত মূৰ্তিসমূহৰ ধ্যান কৰিব। তাৰ পাছত ত্ৰিগুণক ত্ৰিগুণী কৰি, দ্বিজকন্যাই প্ৰস্তুত কৰা শুদ্ধ শ্বেত দ্ৰব্য ব্যৱহাৰ কৰিব।
Verse 23
सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः । चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः
এটা সূত্ৰক আন এটা সূত্ৰেৰে মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি শিশুৰ শিখাৰ আগত বান্ধিব লাগে। শিশু দেহ সোজা কৰি থিয় হৈ থাকিব, আৰু সূত্ৰটো পায়ৰ ডাঙৰ আঙুলিলৈকে নামি যাব।
Verse 24
लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत् । शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित्
সেই পৱিত্ৰ সূত্ৰটো তললৈ ওলমাই দি, তাতে সুষুম্ণা নাড়ীৰ সৈতে সংযোগ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত শান্তা মুদ্ৰা ধাৰণ কৰি মন্ত্ৰবিদে মূলমন্ত্ৰেৰে ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব।
Verse 25
हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत् । हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत्
তাঁৰ উদ্দেশ্যে ত্ৰিবিধ আহুতি দি দেৱীৰ সান্নিধ্য স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত শিষ্যৰ হৃদয়ত স্পৰ্শ/সন্তাড্য কৰি, আগৰ দৰে পুষ্পক্ষেপ কৰি বিধি সম্পন্ন কৰিব।
Verse 26
चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च । सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा
অন্তৰ্চৈতন্য একত্ৰ কৰি দ্বাদশান্তত নিবেদন কৰিব। তাৰ পাছত সূত্ৰক সূত্ৰৰ সৈতে সংযোজিত কৰি, অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰৰূপ বর্মেৰে তাক সংৰক্ষণ কৰিব।
Verse 27
अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत् । मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम्
তাৰ পিছত সেই যজ্ঞোপৱীত আৱৃত কৰি শিষ্যৰ দেহক পাশ-ৰূপে ধ্যান কৰিব। ই তিনিটা মূল মল (আণৱ, মায়ীয়, কাৰ্ম)ৰে গঠিত আৰু ভোক্তা-ভোগ্য—উভয় লক্ষণে চিহ্নিত।
Verse 28
विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत् । व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः
তাঁক বিষয়, ইন্দ্ৰিয় আৰু দেহ আদি উৎপন্ন কৰা মূল কাৰণ বুলি ধ্যান কৰিব। ব্যোমাদি ভূতৰূপ ধাৰণ কৰা শান্তি, অতীতা আদি কলাসমূহ তেওঁৰেই বিভূতি।
Verse 29
सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः । अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्
সিহঁতক নিজ নিজ নাম অনুসাৰে সূত্ৰত গাঁথি, ‘নমঃ’যুক্ত নমস্কাৰ-মন্ত্ৰে পূজা কৰিব। অথবা সিহঁতক বীজৰূপ (বীজমন্ত্ৰ) কৰি, পূৰ্বোক্ত ক্ৰমে বিধি সম্পন্ন কৰিব।
Verse 30
ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत् । कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः
তাৰ পিছত মলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তত্ত্বসমূহলৈকে ব্যাপ্তি সম্যক্ অৱলোকন কৰিব। আৰু কলাসমূহৰ ব্যাপ্তিক মল আদি তে হুতিৰূপে অৰ্পণ কৰি, কলাসমূহক দীপ্ত আৰু জাগ্ৰত কৰিব।
Verse 31
शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम् । शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन्
আচাৰ্যই শিষ্যৰ মূৰত স্পৰ্শ কৰি, ক্ৰম অনুসাৰে তাৰ দেহত যজ্ঞোপৱীত পৰিধান কৰাব। মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি ‘শান্ত্যতীত’ নামৰ পদত সূত্ৰটো চিহ্নিত কৰি দৃঢ় কৰিব—ই শিৱকৃপাৰে বন্ধনাতীত গমনৰ প্ৰতীক।
Verse 32
एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत्
এইদৰে বিধিপূৰ্বক ক্ৰমে নিবৃত্তিৰ অন্ত পৰ্যন্ত আৰু শান্তিৰ অতীত পৰ্যন্ত সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত তিনিটা আহুতি দিয়া উচিত; তাৰ পিছত পবিত্ৰ মণ্ডলত ভগৱান শিৱক পূজা কৰিব।
Verse 33
देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम् । सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः
দেৱতাৰ দক্ষিণফালে শিষ্যক উত্তৰমুখ কৰি বহুৱাই, দৰ্ভা-ঘাঁহে সাজি থোৱা মণ্ডলৰ ভিতৰত গুৰুৱে হোমৰ পাছত অৱশিষ্ট চৰু (অন্ন-হবি) দিব।
Verse 34
शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम् । भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत्
শিষ্যই গুৰুৱে দিয়া বস্তুটো প্ৰথমে শিৱলৈ নিবেদন কৰি সন্মানে গ্ৰহণ কৰিব; ভোজনৰ পাছত দুবাৰ আচমন কৰি শিৱমন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 35
अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः । सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत्
অন্য মণ্ডলত গুৰুৱে পঞ্চগব্যো দিব; শিষ্যেও নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সেয়া পান কৰি, দুবাৰ আচমন কৰি শিৱক স্মৰণ কৰিব।
Verse 36
तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा । प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम्
তৃতীয় মণ্ডলত পূৰ্ববৎ শিষ্যক বহুৱাই, আচার্যই শাস্ত্ৰোক্ত লক্ষণ-নিয়ম অনুসাৰে ‘দন্তপবন’ (দন্তশুদ্ধি) সংস্কাৰ প্ৰদান কৰিব।
Verse 37
अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत्
তাৰ কোমল দন্তকাষ্ঠৰ অগ্ৰভাগেৰে, পূৰ্বমুখ বা উত্তৰমুখ হৈ, বাক্সংযম কৰি আসনত বহি শিষ্যই দাঁত শুদ্ধ কৰিব।
Verse 38
प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत् । प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम्
দন্তকাষ্ঠ ধুই ত্যাগ কৰি, আচমন কৰি শিৱক স্মৰণ কৰিব। দেশিকৰ নিৰ্দেশমতে, কৰযোৰে শিৱমণ্ডলত প্ৰৱেশ কৰিব।
Verse 39
त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि । प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्
গুৰু যদি দেখে যে দন্তপবন ত্যাগ হৈছে, তেন্তে বাক্অগ্ৰে পূৰ্ব-উত্তৰ-পশ্চিম দিশত শিৱক দর্শন কৰিব; আৰু শিৱেতৰক অশিৱ বুলি জানিব।
Verse 40
अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये । शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः
সেই সময় অশস্ত দিশামুখে ক্ৰিয়া আৰম্ভ হলে, সেই দোষশান্তিৰ বাবে গুৰুৱে মূলমন্ত্ৰে শত আহুতি—অথবা অর্ধেক, অথবা তাৰো অর্ধেক—হোম কৰিব।
Verse 41
ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् । देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्
তাৰ পাছত গুৰুৱে শিষ্যক ওচৰলৈ আনি তাৰ কাণত শিৱমন্ত্ৰ জপ কৰিব; তাৰ পিছত দেৱতাৰ দক্ষিণ ভাগত সেই শিষ্যক অধিবাসিত কৰিব।
Verse 42
अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः । मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि
অহত (অখণ্ড) আসনত পতা দৰ্ভশয্যাত শুচি হৈ থাকিব; মন্ত্ৰেৰে পবিত্ৰ কৰি, ৰাতি পূবফালে শিৰ ৰাখি শুই অন্তৰত শিৱক ধ্যান কৰিব।
Verse 43
शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः । आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा
গুৰুৱে শিষ্যৰ শিখাখন মূৰৰ শীৰ্ষত সূতাৰে দৃঢ়কৈ বান্ধিলে। তাৰ পিছত ৰক্ষাবস্ত্ৰ আৰু কবচেৰে তেওঁক আচ্ছাদিত কৰি সুৰক্ষিত কৰিলে।
Verse 44
रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः । कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्
ভস্মৰ সৈতে তিল আৰু সৰিষা লৈ চাৰিওফালে তিনিটা পবিত্ৰ ৰেখা আঁকিব লাগে। তাৰ পিছত সেই চিহ্নিত সীমাৰ বাহিৰত—মন্ত্ৰজপে পবিত্ৰ কৰি—দিশাধিপতিসকললৈ বলি-আহুতি নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 45
शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् । प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्
শিষ্যও পৃথকে থাকি আৰু আহাৰ নকৰাকৈ, এইদৰে অধিবাসন সম্পন্ন কৰি, জাগি উঠি দেখা স্বপ্নটো গুৰুৰ আগত নিবেদন কৰিব লাগে।
Frequently Asked Questions
The chapter is primarily doctrinal rather than event-driven; it presents a guru–śiṣya instructional setting where Upamanyu outlines ṣaḍadhvā and the prerequisites for their purification.
It frames liberation as dependent on purifying and internalizing the sixfold structure of manifestation—moving through kalā/tattva/bhuvana and speech/mantra strata—under correct eligibility and knowledge.
Five kalās beginning with Nivṛtti; a 26-fold tattvādhvan from Śiva-tattva to Bhūmi; a sixtyfold bhuvanādhvan from Ādhāra to Unmanā; fifty varṇas as Rudra-forms; and the expansive padādhvan and mantrādhvan pervaded by supreme vidyā.