समयाह्वय-संस्कारः — Rite of ‘Samayāhvaya’ and the Preparatory Layout (Maṇḍapa, Vedi, Kuṇḍas, Maṇḍala, Śiva-kumbha)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । पुण्ये ऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते । देशिकः प्रथमं कुर्यात्संस्कारं समयाह्वयम्

উপমন্যু ক’লে—পুণ্য দিনত, শুচি আৰু বহু দোষবিবর্জিত স্থানত, দেশিক (আচাৰ্য) প্ৰথমে ‘সময়-আহ্বয়’ নামৰ সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰিব লাগে; তাতে শিষ্য শিৱপূজাৰ নিয়মত প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 2

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः । शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण मण्डपं तत्र कल्पयेत्

ভূমিক গন্ধ, বৰ্ণ, ৰস আদি লক্ষণৰে বিধিপূৰ্বক পৰীক্ষা কৰি, শিল্পশাস্ত্ৰত কোৱা পথ অনুসৰি তাত মণ্ডপ স্থাপন কৰিব।

Verse 3

कृत्वा वेदिं च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत् । अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात्

বেদী সাজি তাৰ মাজত কুণ্ডসমূহ স্থাপন কৰিব; অষ্টদিশ অনুসৰি বিন্যাস কৰি, তাৰ পাছত ক্ৰমে ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশৰ পৰা পুনৰ আৰম্ভ কৰিব।

Verse 4

प्रधानकुंडं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः । प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत्

উপাসকে প্ৰধান কুণ্ড নিৰ্মাণ কৰিব; অথবা তাক পশ্চিম ভাগত স্থাপন কৰিব। এটা মাত্ৰ প্ৰধান বেদী কৰি, তাৰ পাছত তাৰ শোভা আৰু মঙ্গল অলংকাৰ যথাবিধি সাজিব।

Verse 5

वितानध्वजमालाभिर्विविधाभिरनेकशः । वेदिमध्ये ततः कुर्यान्मंडलं शुभलक्षणम्

বিতান, ধ্বজা আৰু মালাৰে স্থানখন নানাভাৱে অলংকৃত কৰি, তাৰ পিছত বেদীৰ মাজভাগত শুভলক্ষণযুক্ত মণ্ডল প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।

Verse 6

रक्तहेमादिभिश्चूर्णैरीश्वरावाहनोचितम् । सिंदूरशालिनीवारचूर्णैरेवाथ निर्धनः

ঈশ্বৰ আবাহনৰ উপযুক্ত হৈছে ৰক্তবৰ্ণ দ্ৰব্য, সোণ আদি চূৰ্ণ; কিন্তু দৰিদ্ৰ লোকে কেৱল সিন্দূৰ, চাউল আৰু চেনিৰ চূৰ্ণেৰে সেই আবাহন কৰিব পাৰে।

Verse 7

एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा । एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता

পদ্ম এক হাত বা দুই হাত পৰিমাপৰ হ’ব পাৰে; সেয়া শ্বেত বা ৰক্তবৰ্ণো হ’ব পাৰে। এক হাতৰ পদ্মৰ কৰ্ণিকা আঠ আঙুল বুলি ধৰা হয়।

Verse 8

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् । द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

কেশৰ (তন্তু) তাৰ অর্ধেক পৰিমাপৰ হ’ব, আৰু বাকী—অষ্টদল আদি—সেই অনুসাৰে বিন্যাস কৰিব লাগে। দুই হাতৰ পদ্মত কৰ্ণিকা আদি দ্বিগুণ পৰিমাপৰ হ’ব।

Verse 9

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत् । एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम्

ইয়াক সাজু কৰি তাৰ ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) ভাগত শোভা আৰু মঙ্গল অলংকাৰৰে সমৃদ্ধ স্থান নিৰ্ধাৰণ কৰিব। তাৰ পাছত বেদীত পুনৰ এক হস্ত—অথবা তাৰ অর্ধ—মাপৰ মণ্ডল অঙ্কন কৰিব।

Verse 10

व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते । तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत्

চাউল-ধান্য, সৰিয়হ, তিল, ফুল আৰু কুশে বিছোৱা আসনত, নিৰ্ধাৰিত শুভলক্ষণযুক্ত শিৱ-কুম্ভক বিধিপূৰ্বক সাজাই স্থাপন কৰিব।

Verse 11

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा । गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम्

কুম্ভ সোণ, ৰূপ, তাম্ৰ বা মাটিৰো হ’ব পাৰে; তাত গন্ধ, ফুল আৰু অক্ষত ছটিয়াই, কুশ আৰু দূৰ্বাৰ অঙ্কুৰে শোভিত কৰিব।

Verse 12

सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम् । शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्

ডিঙিত বগা সূত্ৰ বাঁধা, দুটা নতুন বস্ত্ৰে আৱৃত; শুদ্ধ জলে পূৰ্ণ, ওপৰত কূৰ্চসহ, যথাযথ দ্ৰব্যযুক্ত আৰু ঢাকনাসহ হ’ব।

Verse 13

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा । विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा

ভৃঙ্গাৰ, বৰ্ধনী, শঙ্খ বা চক্ৰ—এনে যিকোনো বস্তু—সূত্ৰাদি পবিত্ৰীকৰণৰ উপকৰণ নাথাকিলে সকলো নিষ্ফল; পদ্মপাতো তেনেই।

Verse 14

तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले । अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम्

সেই পদ্মাসনৰ উত্তৰ দলে বিধিমতে বিন্যাস কৰিব। আৰু সন্মুখত চন্দন-সুগন্ধি জলে অস্ত্ৰৰাজৰ ‘বৰ্ধনী’ পাত্ৰ সাজিব।

Verse 15

मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत् । कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत्

তাৰ পিছত মণ্ডলৰ পূৰ্ব দিশত আৰু মন্ত্ৰকুম্ভতো পূৰ্ববৎ কৰি, বিধিমতে ঈশৰ মহাপূজা সম্পাদন কৰিব।

Verse 16

अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ । देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे

তাৰ পিছত সাগৰতীৰত, নদীতীৰত, গোশালাত, পৰ্বতত, দেৱালয়ত, নিজ গৃহত বা অন্য কোনো মনোহৰ স্থানত—সেখানে বন্ধনমোচক পতি শিৱৰ পূজা আৰু ধ্যান কৰিব।

Verse 17

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् । मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

পূৰ্বে কোৱা সকলো সম্পন্ন কৰি—অথবা মণ্ডপাদি বাদ দিয়েও—পূৰ্ববৎ মণ্ডল কৰি, বিভাৱসু (অগ্নি)ৰ বাবে স্থণ্ডিলো বিন্যাস কৰিব।

Verse 18

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः । सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

পূজাভৱনত প্ৰৱেশ কৰি গুৰু আনন্দে উজ্জ্বল মুখে আছিল। সৰ্বমঙ্গল-লক্ষণে যুত হৈ তেওঁ বিধিপূৰ্বক নিত্যকৰ্ম আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 19

महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः । शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

মণ্ডলৰ মধ্যভাগত মহেশৰ মহাপূজা সম্পন্ন কৰি, তাৰ পিছত শিৱকুম্ভত পুনৰ শিৱক আহ্বান কৰি তাতো পূজা কৰিব লাগে।

Verse 20

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् । अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

যজ্ঞৰ ৰক্ষক ঈশ্বৰক পশ্চিমাভিমুখ ৰূপে ধ্যান কৰি, প্ৰভুৰ সোঁ (দক্ষিণ) ফালে ‘অস্ত্ৰবৰ্ধিনী’ ৰূপে অৱস্থিত দিব্য অস্ত্ৰৰ অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 21

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः । कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

মন্ত্ৰবিশাৰদ সাধকে মন্ত্ৰক মন্ত্ৰ-কুম্ভত বিন্যাস কৰি; তাৰ পিছত মুদ্ৰাদি সকলো বিধি সম্পন্ন কৰি বিধিপূৰ্বক মন্ত্ৰ-যাগ আচৰণ কৰিব।

Verse 22

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः । प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

তাৰ পিছত শ্ৰেষ্ঠ দেশিকে শিৱাগ্নিত হোম কৰিব; আৰু প্ৰধান কুণ্ডৰ চাৰিওফালে থকা অন্য দ্বিজসকলেও আহুতি দিব।

Verse 23

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते । प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

তেওঁলোকৰ বাবে হোম আচার্যৰ হোমৰ এক-চতুৰ্থাংশ—অথবা অধিকতম অর্ধাংশ—বিধেয়; তাৰ পিছত উত্তম দেশিকে কেৱল প্ৰধান কুণ্ডতেই আহুতি দিব।

Verse 24

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् । जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

শিৱভক্তিত পৰায়ণ কিছুমান ভক্তে স্বাধ্যায় কৰে; কিছুমানে স্তোত্ৰ আৰু মঙ্গলপাঠ কৰে; আৰু কিছুমানে শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে জপ কৰে।

Verse 25

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च । पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

যথাবিধি নৃত্য, গীত, বাদ্য আৰু অন্যান্য মঙ্গলাচাৰ সম্পন্ন কৰি, সভাসদসকলৰো সম্যক্ পূজা কৰি, তাৰ পিছত পৰৱৰ্তী বিধান ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তিত হওক।

Verse 26

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् । प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

তাৰ পিছত পুণ্যাহ বিধি কৰাই, পুনৰ শংকৰক পূজা কৰি, শিষ্যসকলৰ অনুগ্ৰহ কামনাৰে দেশিকে দেৱক প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 27

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् । विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

হে দেৱদেৱেশ, প্ৰসন্ন হওক; মোৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰক। হে বিশ্বেশ, কৰুণাবশে—হে কৰুণানিধি—ইয়াক বন্ধন আৰু দুখৰ পৰা মুক্ত কৰক।

Verse 28

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः । आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

তাৰ পিছত ‘এনেদৰে কৰিম’ বুলি সংকল্প কৰি, অনুমতি লাভ কৰা দেশিকে উপবাস-নিয়মত ৰখা শিষ্যক—অথবা অন্তত হবিশ্য-আহাৰ গ্ৰহণকাৰীক—আগলৈ আনিব।

Verse 29

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् । जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

সেয়া একাশনকাৰী বা বিরত (সংযমী) হ’ব; স্নান কৰি প্ৰাতঃক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হ’ব; প্ৰণৱ ‘ওঁ’ জপ কৰি, দেৱ শিৱক ধ্যান কৰি, মঙ্গলকর্মে মঙ্গলত প্রতিষ্ঠিত থাকিব।

Verse 30

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा । दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

পশ্চিম দুৱাৰৰ অগ্ৰ-মণ্ডলত অথবা দক্ষিণ দুৱাৰৰ ওচৰত, কুশাসনত শিশুটিক বহুৱাই তাক উত্তৰাভিমুখ কৰি স্থাপন কৰিব।

Verse 31

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् । संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

নিজে পূৰ্বাভিমুখ হৈ সোজা দেহে কৰযোৰে থিয় হৈ; তাৰ পিছত প্ৰোক্ষণজলেৰে নিজকে ছিটাই শুদ্ধ কৰি, মূর্ধন্য অস্ত্ৰমন্ত্ৰৰ মুদ্ৰাৰে ৰক্ষাসংস্কাৰ কৰিব।

Verse 32

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः । दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

ফুল নিক্ষেপে মৃদুভাৱে স্পৰ্শ কৰি, গুৰু মন্ত্রিত নতুন দুকূল বস্ত্ৰৰ অর্ধাংশে শিষ্যৰ চকু বাঁধিব।

Verse 33

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् । सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

তাৰ পিছত গুৰু দ্বাৰেদি শিষ্যক মণ্ডলত প্ৰৱেশ কৰাব; আৰু তেওঁৰ নিৰ্দেশত শিষ্যই শম্ভুক তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব।

Verse 34

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः । प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

তাৰ পাছত প্ৰভুক স্বৰ্ণমিশ্ৰিত পুষ্পাঞ্জলি অৰ্পণ কৰি, পূৰ্বমুখ বা উত্তৰমুখ হৈ, ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিব।

Verse 35

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् । संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

তাৰ পাছত দেশিকে পূৰ্ববৎ মূল-মন্ত্ৰ আৰু শিৰস্যাস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে শিষ্যক প্ৰোক্ষণ কৰি, বিধিমতে তাড়ন কৰি তাৰ নেত্ৰবন্ধন মুকলি কৰিব।

Verse 36

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् । अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

সি পুনৰায় মণ্ডল দৰ্শন কৰি অঞ্জলি বদ্ধ কৰি প্ৰভুক প্ৰণাম কৰিব। তাৰ পাছত শিৱাচাৰ্য মণ্ডলৰ দক্ষিণ ফালে আসন ল’ব।

Verse 37

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः । आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

গুৰুৱে নিজৰ বাওঁফালে দৰ্ভাসনত শিষ্যক বহুৱাই, প্ৰথমে মহাদেৱক আৰাধনা কৰি, তাৰ পাছত বিধিমতে ‘শিৱহস্ত’ বিন্যাস কৰিব।

Verse 38

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् । शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

দেশিকে নিজৰ হাত শিৱ-তেজেৰে পূৰ্ণ কৰি শিৱ-মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব; শিৱভাবসম্পন্ন হৈ সেই হাত শিষ্যৰ মস্তকত ন্যাস কৰিব।

Verse 39

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः । शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

তাৰ পাছত দেশিক (গুৰু) শিষ্যৰ ‘সৰ্বাঙ্গালম্বন’ বিধি সম্পন্ন কৰিব—অৰ্থাৎ সম্পূৰ্ণ আশ্ৰয় আৰু শাসনত গ্ৰহণ কৰিব। শিষ্যেও ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি, গুৰু-কৃত প্ৰতিষ্ঠিত ঈশ্বৰক নমস্কাৰ কৰিব।

Verse 40

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि । हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

তাৰ পাছত শিৱাগ্নিত বিধিমতে দেৱক পূজা কৰি তেওঁ ত্ৰিবিধ আহুতি দিলে; আৰু পূৰ্ববৎ শিষ্যক যথাযথভাৱে আসনত বহুৱালে।

Verse 41

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् । नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

দৰ্ভাৰ অগ্ৰভাগেৰে সেই (আধাৰ/আসন) স্পৰ্শ কৰি, বিদ্যাশক্তিৰে আত্মস্থ হৈ প্ৰৱেশ কৰিব; মহাদেৱক নমস্কাৰ কৰি তাৰ পাছত নাড়ী-সন্ধানৰ সাধনা কৰিব।

Verse 42

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् । शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

শিৱশাস্ত্ৰোক্ত পথৰে প্ৰাণৰ নিৰ্গমন কৰি, শিষ্যদেহত তাৰ প্ৰৱেশো স্মৰণ কৰি, তাৰ পাছত মন্ত্ৰসমূহক তৰ্পণে তৃপ্ত কৰিব।

Verse 43

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश । देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

মূল (মন্ত্ৰ/দেৱতা) সন্তৰ্পণৰ বাবে সেই একে মন্ত্ৰে দহ আহুতি দিব লাগে; আৰু অঙ্গসমূহৰ বাবে যথাক্ৰমে নিজ নিজ অঙ্গ-মন্ত্ৰে তিনিটাকৈ আহুতি দিব।

Verse 44

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः । पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

তাৰ পাছত দেশিক (আচাৰ্য) প্ৰায়শ্চিত্তাৰ্থে পূৰ্ণাহুতি দিব; পুনৰ মন্ত্ৰবিদ হৈ মূলমন্ত্ৰেৰে দহ আহুতি কৰিব।

Verse 45

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः । हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

তাৰ পিছত দেশিকে দেৱেশ্বৰক পুনৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি আৰু সম্যক্ আচমন কৰি শাস্ত্ৰবিধি মতে হোম কৰিব; আৰু নিজৰ বৰ্ণাচাৰ অনুসাৰে বৈশ্য শিষ্যক উদ্ধাৰ কৰি শিৱকৃপাৰে কল্যাণ আৰু মোক্ষপথলৈ নিবলৈ উচিত।

Verse 46

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः । कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

এইদৰে দেশিকে প্ৰথমে তাৰ ভিতৰত ক্ষাত্ৰভাব আৰু উদ্ধাৰৰ বিধি স্থাপন কৰিব; তাৰ পাছত পুনৰ সেই একে বিধিমতে কৰ্ম কৰি তাৰ ভিতৰত বিপ্ৰত্ব (ব্ৰাহ্মণভাব)ো জন্মাব।

Verse 47

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः । रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

এইদৰে ৰাজন্যক উদ্ধাৰ কৰি আৰু পুনৰ তাক আচৰণত বিপ্ৰ কৰি, সেই বিপ্ৰৰ ভিতৰত ৰুদ্ৰত্ব জাগ্ৰত কৰিব; আৰু এই সিদ্ধি ৰুদ্ৰনামেই সম্পন্ন কৰে।

Verse 48

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि । शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

প্ৰোক্ষণ আৰু তাড়ন সম্পন্ন কৰি, শিশুৰ আত্মাক নিজৰ আত্মাত ন্যাস কৰিব; তাৰ পাছত আত্মাক শিৱস্বৰূপ বুলি অনুস্মৰণ কৰি, তাক স্ফুলিঙৰ দৰে স্ফুৰিত হৈ উঠা ৰূপে ধ্যান কৰিব।

Verse 49

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः । निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

গুৰু, যথোক্ত নাড়ীৰে মন্ত্রসহ প্ৰাণবায়ু ৰেচন (বিসৰ্জন) কৰিব। আৰু সেইদৰে নাড়ীৰে নিৰ্গত হৈ, পুনৰ নাড়ী-মাৰ্গে শিষ্যৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰিব।

Verse 50

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् । स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

সেই চৈতন্যত প্ৰৱেশ কৰি, তাক নীল বিন্দুৰ দৰে স্মৰণ কৰা। নিজৰ তেজে মল দূৰ হোৱা, জ্বলন্ত সেই তত্ত্বক নিৰন্তৰ ধ্যান কৰা।

Verse 51

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया । न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

তাৰপিছত সেই নাড়ীৰে তাক তুলি, মন্ত্ৰসাধকে সংহাৰ-মুদ্ৰাৰে তাক ভিতৰত স্থাপন কৰক—পূৰকৰে নহয়, আত্মাৰ সৈতে একত্ব-লয়ৰ বাবে।

Verse 52

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा । तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

পূৰ্বৰ দৰে—কুম্ভকে, নাড়ীৰে নীয়াই, আৰু ৰেচকে—এদৰে তাক উলিয়াই আনি গুৰুৱে শিষ্যৰ হৃদয়ত সেই শক্তি স্থাপন কৰাওক।

Verse 53

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

ভগৱান শিৱৰ পৰা লাভ কৰা সেই (উপবীত) লৈ, তাক উপবীত ধাৰণ কৰাওক। তাৰপিছত অগ্নিত তিনিটা আহুতি দি, শেষত পূৰ্ণাহুতি অৰ্পণ কৰক।

Verse 54

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने । कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

দেৱৰ দক্ষিণ পাশে কুশা আৰু ফুলে পাতা উৎকৃষ্ট আসনত শিষ্যক বহুৱাই, তেওঁক কৰজোড়ে উত্তৰমুখ কৰি বহুৱালে।

Verse 55

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् । वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

পূৰ্বমুখ হৈ তেওঁ নিজে স্বস্তিকাসন স্থাপন কৰি, তাৰ পিছত শ্ৰেষ্ঠ আসনত উপবিষ্ট হ’ল; মহামঙ্গল ধ্বনিত প্ৰতিধ্বনিত মন্ত্রোচ্চাৰ চলি থাকিল।

Verse 56

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् । ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

সম্পূৰ্ণ ভৰা আৰু সম্পূৰ্ণভাবে পবিত্ৰ কৰা ঘট লৈ, শিৱক ধ্যান কৰি দেশিক আচার্যই শিষ্যক অভিষেক (দীক্ষা-স্নান) কৰাব লাগে।

Verse 57

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् । आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

তাৰ পিছত স্নানজল মুছি শুচি শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি; আচমন কৰি আৰু অলংকৃত হৈ শিষ্যই কৰযোৰে মণ্ডপলৈ যাব।

Verse 58

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे । संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

পূৰ্ববৎ শিষ্যক দৰ্ভবিষ্টৰত বহুৱাই, গুৰুৱে দেৱ-মণ্ডলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি তাৰ পিছত কৰন্যাস সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 59

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः । समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

তাৰপিছত দেশিক ভস্মসহ মনত দেৱক ধ্যান কৰি, দুয়ো হাতে শিশুটিক কোমলভাৱে স্পৰ্শ কৰি ‘শিৱ’ নাম উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 60

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् । सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

তাৰ পাছত তেওঁৰ শৈৱ আচার্যই মাতৃকা-ন্যাসৰ বিধি অনুসৰি দহন-শুদ্ধি, জল-প্ৰোক্ষণ আদি ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি পূজাৰ সকলীকৰণ সম্পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 61

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः । तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

তাৰ পাছত দেশিকে শিৱাসনৰ ধ্যান কৰি তাক শিষ্যৰ মূৰ্ধাত (মানসে) স্থাপন কৰিব; তাৰপিছত বিধিমতে তাত শিৱক আহ্বান কৰি মনতে শম্ভুক পূজা কৰিব।

Verse 62

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव । इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

প্ৰাঞ্জলি হৈ দেৱক প্ৰাৰ্থনা কৰিব—“আপুনি নিত্যই ইয়াত স্থিত হওক।” এইদৰে নিবেদন কৰি শম্ভুৰ দিব্য তেজে দীপ্ত ৰূপ ধ্যান কৰিব।

Verse 63

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् । कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

তাৰ পাছত শিৱক যথাবিধি সম্পূজ্য কৰি, শিৱাত্মিকা শৈৱ আজ্ঞা লাভ কৰি, শিষ্যৰ কাণত লাহে লাহে শিৱমন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 64

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः । शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

মন্ত্ৰ শুনি শিষ্যই হাত জোৰ কৰি, মন তাতেই নিবিষ্ট কৰি, শিৱাচাৰ্যৰ আদেশ অনুসাৰে ধীৰে ধীৰে মৃদুস্বৰে তাক উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 65

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः । उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

তাৰ পাছত মন্ত্ৰবিদ্যাত নিপুণ আচার্যই শাক্ত মন্ত্ৰটো তাক উপদেশ দিব; আৰু সেয়া মৃদু আৰু সহজভাৱে উচ্চাৰণ কৰি তাৰ প্ৰতি মঙ্গল আশীৰ্বাদ প্ৰদান কৰিব।

Verse 66

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः । समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

তাৰ পাছত বাচ্য-ৱাচকৰ যোগসূত্ৰে মন্ত্ৰাৰ্থ সংক্ষেপে বুজাই, ঈশ্বৰৰ ৰূপ স্পষ্টকৈ দেখুৱাই, ধ্যানৰ বাবে যোগাসন নিৰ্দেশ কৰিব।

Verse 67

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ । भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

তাৰ পাছত গুৰুৰ আজ্ঞামতে শিষ্য—শিৱ, দীক্ষিত অগ্নি আৰু গুৰুৰ সন্নিধানত—ভক্তিৰে তেনে সংকল্প কৰি দীক্ষাৱাক্য গম্ভীৰভাৱে উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 68

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा । न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

প্ৰাণত্যাগ—অথবা শিৰচ্ছেদো—শ্ৰেয়; কিন্তু ত্ৰিনয়ন ভগৱান শিৱক পূজা নকৰাকৈ মই অন্ন গ্ৰহণ নকৰোঁ।

Verse 69

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः । तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

যিমান সময় মোহজাত বিপৰ্যয় থাকে, সিমান সময় সি নিয়ত বিধি-অনুষ্ঠান চলাই ৰাখক। সেয়া নোহোৱা পৰ্যন্ত সেই দেৱৰ আৰাধনা কৰক—তাঁতেই নিষ্ঠা ৰাখি, তাঁকেই পৰম আশ্ৰয় মানি।

Verse 70

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे । लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

তাৰ পাছত শিৱ-আশ্ৰমত ‘সময়’ নামৰ এক অৱস্থা উদয় হ’ব। যথোচিত অধিকাৰ লাভ কৰি সি গুৰুৰ আজ্ঞা পালনকাৰী হৈ সেই শাসনৰ অধীন থাকিব।

Verse 71

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः । दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

তাৰ পাছত হাত দুটা বিধিপূৰ্বক স্থিৰ কৰি, নিজৰ হাতে পবিত্ৰ ভস্ম ল’ব। তাৰ পিছত মূল-মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত ৰুদ্ৰাক্ষ শিষ্যক দান কৰিব।

Verse 72

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा । पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

দেৱতাৰ প্ৰতিমা হওক বা তেওঁৰ সূক্ষ্ম গূঢ়দেহৰূপ সান্নিধ্য হওক—হে শম্ভু, পূজা, হোম, জপ আৰু ধ্যান—এই সকলোয়ে সাধনাৰ উপায়।

Verse 73

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः । आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

সেই শিষ্যেও শিৱাচাৰ্যৰ পৰা যি কিছু গভীৰ সন্মানে লাভ কৰে, সেয়া কেৱল সেই দেশিক (গুৰু)ৰ আজ্ঞা অনুসাৰেই গ্ৰহণ কৰিব—অন্যথা নহয়।

Verse 74

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः । रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

আচাৰ্যৰ পৰা লাভ কৰা সকলো ভক্তিভাৱে শিৰত ধাৰণ কৰিব লাগে। আৰু শম্ভু প্ৰভুক ৰক্ষা কৰি পূজা কৰিব লাগে—মঠত হওক বা নিজৰ ঘৰত।

Verse 75

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः । भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

তাৰ পিছত দেশিক (গুৰু) তাক শিৱাচাৰ উপদেশ দিব লাগে—তাৰ ভক্তি-শ্ৰদ্ধা অনুসাৰে, আৰু তাৰ প্ৰজ্ঞাৰ পৰিমাণ অনুসাৰে।

Verse 76

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् । शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत्

যি কোৱা হৈছে, যি বিধিপূৰ্বক আজ্ঞাপিত হৈছে আৰু যি অন্যভাৱেো প্ৰকীৰ্তিত হৈছে—যথাসময়ত শিৱাচাৰ্যৰ আজ্ঞা বুলি জানি, সেই সকলোকে শিৰোধাৰ্য কৰা উচিত।

Verse 77

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा । देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः

শিৱাগম গ্ৰহণ, পাঠ আৰু শ্ৰৱণ—এই সকলো অধিকৃত দেশিক গুৰুৰ পৰা, যথাযথ দেশ-পরম্পৰা আৰু স্থানতহে কৰিব লাগে; নিজৰ ইচ্ছামতে নহয়, আৰু যিকোনো অনিয়মিত উৎসৰ পৰাও নহয়।

Verse 78

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः । साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम्

এইদৰে সংক্ষেপে ‘সময়’ নামে সংস্কাৰ কোৱা হ’ল। মানুহৰ বাবে শিৱপুৰ সাক্ষাৎ প্ৰাপ্তিৰ ই পৰম সাধন।