मन्त्रसिद्ध्यर्थं गुरुपूजा–आज्ञा–पौरश्चर्यविधिः / Guru-Authorization, Offerings, and Puraścaraṇa for Mantra-Siddhi

Verse 1

ईश्वर उवाच । आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने । आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम् । आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम् । एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मंत्रसिद्धिर्महत्फलम्

ঈশ্বৰে ক’লে—হে বৰাননে! গুৰুৰ আজ্ঞা অবিহনে, বিধি-আচৰণ অবিহনে আৰু শ্ৰদ্ধা অবিহনে কৰা জপ—সদায় কৰা হলেও—নিষ্ফল; আৰু গুৰুৰ আজ্ঞা পূৰণৰ উদ্দেশ্যে কৰা কৰ্মো যদি দক্ষিণাবিহীন হয় তেন্তে নিষ্ফল। কিন্তু আজ্ঞা, ক্রিয়া আৰু শ্ৰদ্ধা সিদ্ধ হ’লে মন্ত্র মোৰেই স্বৰূপ হয়। এইদৰে দক্ষিণাসহিত হ’লে মন্ত্রসিদ্ধি মহাফল দান কৰে।

Verse 3

उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम् । जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम् । तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः । वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

তত্ত্ববেদী, আচার্যস্বৰূপ সিদ্ধ ব্ৰাহ্মণ গুৰুক ওচৰলৈ গৈ—যিজন জপত প্রতিষ্ঠিত, সদ্গুণসম্পন্ন আৰু ধ্যানযোগত পৰায়ণ—সেই গুৰুক শিষ্যই ভাবশুদ্ধিসহ যত্নে সন্তুষ্ট কৰিব; বাক্যে, মনে, দেহসেৱাৰে আৰু দ্ৰব্য অৰ্পণে।

Verse 5

आचार्यं पूजयेद्विप्रः सर्वदातिप्रयत्नतः । हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च । भूषणानि च वासांसि धान्यानि च धनानि च । एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या च विभवे सति

দ্বিজ ভক্তে সদায় যত্নসহ আচার্যক পূজা কৰা উচিত। সামৰ্থ্য থাকিলে ভক্তিভাৱে গুৰুক হাতী, ঘোঁৰা, ৰথ, ৰত্ন, ক্ষেত-গৃহ, অলংকাৰ-বস্ত্ৰ, ধান্য আৰু ধন আদি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 7

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः । पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम् । एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन् । आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

যি আত্মসিদ্ধি বিচাৰে, সি ধনৰ বিষয়ে ছল নকৰিব। তাৰপিছত নিজৰ আত্মাক, নিজৰ সকলো সামগ্ৰীসহ, গুৰুলৈ নিবেদন কৰি বিধিমতে পূজা কৰিব আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য গোপন নকৰিব; তাৰপিছত ক্ৰমে গুৰুৰ পৰা মন্ত্ৰ আৰু মুক্তিদায়ক জ্ঞান গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 9

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम् । शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम् । स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै । जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च

এইদৰে তুষ্ট গুৰুৱে সেই শিষ্যক—যি এক বছৰ সেৱা কৰিছিল, পূজাৰত, অহংকাৰহীন, স্নাত, শুচি আৰু উপবাসী—শুদ্ধিৰ বাবে স্নান কৰালে; পূৰ্ণকুম্ভৰ ঘৃত আৰু মন্ত্ৰশুদ্ধ জল, পুণ্যদ্ৰব্যযুক্ত জলৰ দ্বাৰা।

Verse 11

अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः । पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च । समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा । शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ

সুগন্ধ, মালা, শুচি বস্ত্ৰ আৰু ভূষণে সুশোভিত হৈ ‘পুণ্যাহ’ পাঠ কৰাই ব্রাহ্মণসকলক যথাবিধি পূজা কৰিব। তাৰপিছত সাগৰতীৰে, নদীতীৰে, গোশালাত, বা দেৱালয়ত—অথবা যিকোনো শুচি স্থানত, ঘৰতেও—সিদ্ধিকৰ সময় আৰু তিথিত (শিৱপূজা) আৰম্ভ কৰিব।

Verse 13

नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते । अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि । स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः । उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्

যেতিয়া নক্ষত্ৰ আৰু শুভযোগ অনুকূল হৈ সকলো দোষৰ পৰা মুক্ত হয়, তেতিয়া প্ৰথমে অনুগ্ৰহ কৰি বিধিমতে মোৰ এই জ্ঞান দান কৰিব লাগে। একান্তত, অতি প্ৰসন্ন বুদ্ধিৰে, শুদ্ধ স্বৰে সঠিক উচ্চাৰণ কৰিব; নিজে জপ কৰি আৰু শিষ্যক জপ কৰাই, গুৰু-শিষ্য উভয়ৰ সেই পৰম উত্তম মন্ত্ৰ প্ৰদান কৰিব।

Verse 15

शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति । एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम् । एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः । संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्

“শিৱময় হওক, শুভ হওক, শোভন হওক, প্ৰিয় হওক”—এনেদৰে কৈ গুৰুয়ে মন্ত্ৰ দান কৰিব আৰু তাৰ পিছত আজ্ঞাও দিব। এইদৰে গুৰুমন্ত্ৰ আৰু গুৰুআজ্ঞা লাভ কৰি সাধকে মন সমাহিত কৰি সংকল্প কৰি, পুরশ্চৰণাদি নিয়মসহ নিত্য জপ কৰিব।

Verse 17

यावज्जीवं जपेन्नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम् । अनन्यस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम् । जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् । नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः

যিমান দিন জীৱন থাকে, প্ৰতিদিন অষ্টোত্তৰ সহস্ৰ (১০০৮) বাৰ (শিৱ)মন্ত্ৰ জপ কৰা উচিত। অনন্যচিত্তে তাতেই পৰায়ণ হলে সি পৰম গতি লাভ কৰে। শ্ৰদ্ধাৰে মন্ত্ৰাক্ষৰৰ এক লক্ষ জপ চাৰিগুণ কৰি সম্পূৰ্ণ কৰিব। যি সংযমী হৈ কেৱল ৰাতি আহাৰ কৰে, তাক পুরশ্চৰণিক বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়।

Verse 19

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः । तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत् । स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम् । त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः

যি পুরশ্চৰণ সম্পন্ন কৰি পুনৰ নিত্য জপকাৰী হয়, জগতত তাৰ সমান কোনো নাই; সি সিদ্ধ হয় আৰু আনক সিদ্ধি দানকাৰীও হয়। স্নান কৰি শুচি ঠাইত বহি, মনক নির্মল আৰু স্থিৰ কৰি, প্ৰথমে হৃদয়ত মোক ধ্যান কৰ; তাৰ পিছত নিজৰ গুৰুকো ধ্যান কৰ।

Verse 21

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः । विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः । मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः । आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च

উত্তৰমুখী বা পূৰ্বমুখী হৈ, মৌন ধাৰণ কৰি একাগ্ৰমন হোৱা উচিত। দহন, প্লাৱন আদি অন্তঃশুদ্ধি পদ্ধতিয়ে পঞ্চতত্ত্ব বিশোধন কৰিব। মন্ত্ৰন্যাস আদি কৰি দেহ/বিগ্ৰহক সাধনাত সফল কৰি, উপাসক আৰু ভগৱান—উভয়ৰ দিৱ্য বিগ্ৰহ ধ্যান কৰিব আৰু প্ৰাণ-অপান নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব।

Verse 23

विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम् । बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत् । उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम् । अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः

মন্ত্ৰৰ বিদ্যাস্থান, নিজ স্বৰূপ, ঋষি, ছন্দ আৰু অধিদেৱতা—আৰু বীজ, শক্তি আৰু বাক্য—স্মৰণ কৰি পঞ্চাক্ষৰী মন্ত্ৰ জপ কৰা উচিত। জপত উত্তম মানসিক, মধ্যম উপাংশু, আৰু অধম বাচিক—এয়া আগমাৰ্থবিশাৰদসকলে কয়।

Verse 25

उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम् । अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः । यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः । मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः

ক্ৰম অনুসাৰে তেওঁলোকে কয়—উত্তম জপৰ অধিদেৱতা ৰুদ্ৰ; মধ্যমৰ অধিদেৱতা বিষ্ণু; আৰু অধমৰ অধিদেৱতা ব্ৰহ্মা। উচ্চ-নীচ-স্বরিত সুৰে, স্পষ্ট বা অস্পষ্ট পদ-অক্ষৰসহ, কণ্ঠে মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলে তাক ‘বাচিক জপ’ বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়।

Verse 27

जिह्वामात्रपरिस्पंदादीषदुच्चारितो ऽपि वा । अपरैरश्रुतः किंचिच्छ्रुतो वोपांशुरुच्यते । धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम् । शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः

জিহ্বাৰ সামান্য স্পন্দনে অতি অলপ উচ্চাৰিত হৈ, আনক নুশুনাই আৰু নিজেও ক্ষীণভাৱে শুনা জপক উপাংশু জপ বোলা হয়। আৰু মনত অক্ষৰশ্ৰেণীক বৰ্ণে-বৰ্ণে, পদে-পদে পুনঃপুনঃ অনুসৰণ কৰি শব্দ আৰু অৰ্থ দুয়োটাৰ চিন্তন কৰা জপক মানস জপ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 29

वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते । साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः । प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते । आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते

জপসমূহৰ ভিতৰত বাচিক জপ একেই গণ্য; উপাংশু জপ শতগুণ বোলা হৈছে; আৰু মানস জপ সহস্ৰগুণ বুলি ঘোষিত। প্ৰাণায়ামসহ কৰা জপক ‘সগর্ভ’ জপ কোৱা হয় আৰু ই শতাধিক শ্রেষ্ঠ ফলদায়ক। জপৰ আদিত আৰু অন্তত কৰা ‘অগর্ভ’ প্ৰাণায়ামো প্ৰশংসিত।

Verse 31

चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत् । मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत् । पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत् । अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते

চল্লিশ সমাবৃত্তিৰে প্ৰাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি (প্ৰভুক) স্মৰণ কৰিব লাগে। মন্ত্রাৰ্থ জনা বুদ্ধিমান সাধকে সম্পূৰ্ণ সক্ষম নোহোৱাতো নিজৰ শক্তি অনুসাৰে মন্ত্রজপ কৰিব। প্ৰাণায়াম পাঁচ, তিন বা একৰ গোটত আচৰণ কৰিব পাৰি। অগর্ভ হওক বা সগর্ভ, ইয়াত সগর্ভ সাধনাই বিশেষ শ্লাঘনীয়।

Verse 33

सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते । एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः । अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम् । रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्

সগর্ভতকৈও সহস্ৰগুণ যি জপ ধ্যানসহ কৰা হয়, তাক ‘সধ্যান জপ’ বোলা হয়। এই পাঁচবিধ জপৰ ভিতৰত নিজৰ শক্তি অনুসাৰে এটা জপ অৱশ্য কৰণীয়। জপসংখ্যা গণনাত আঙুলিৰে গণনা এক মান; ৰেখা টানি গণনা অষ্টগুণ; আৰু পুত্ৰজীৱ দানাৰে গণনা তাৰ চেয়ে দহ অধিক বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 35

शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम् । स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते । पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते । कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्

শঙ্খমণিৰ মালাৰে শতগুণ, প্ৰবালে সহস্ৰগুণ বোলা হৈছে। স্ফটিকে দশ সহস্ৰগুণ, আৰু মুক্তাৰে লক্ষগুণ কোৱা হয়। পদ্মাক্ষ (কমলবীজ)ৰে দশ লক্ষগুণ, আৰু স্বৰ্ণমালাৰে কোটিগুণ বোলা হৈছে। কিন্তু কুশ-গ্ৰন্থিৰে বাঁধা ৰুদ্ৰাক্ষমালাৰে ফল অনন্তগুণিত হয়।

Verse 37

त्रिंशदक्षैः कृता माला धनदा जपकर्मणि । सप्तविंशतिसंख्यातैरक्षैः पुष्टिप्रदा भवेत् । पञ्चविंशतिसंख्यातैः कृता मुक्तिं प्रयच्छति । अक्षैस्तु पञ्चदशभिरभिचारफलप्रदा

তিৰিশ দানাৰ মালা জপকর্মত ধন প্ৰদান কৰে। সাতাইশ দানাৰ মালা পুষ্টি আৰু সমৃদ্ধি দিয়ে। পঁচিশ দানাৰ মালা মোক্ষ দান কৰে। কিন্তু পনৰ দানাৰ মালা অভিচাৰ (বশীকৰণাদি) কৰ্মৰ ফল দিয়ে।

Verse 39

अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम् । मध्यमां धनदां शांतिं करोत्येषा ह्यनामिका । अष्टोत्तरशतं माला तत्र स्यादुत्तमोत्तमा । शतसंख्योत्तमा माला पञ्चाशद्भिस्तु मध्यमा

বুঢ়া আঙুলক মোক্ষদাতা আৰু তর্জনীক শত্রুনাশিনী বুলি জানিবা। মধ্যমা আঙুল ধনদায়িনী; অনামিকা নিশ্চিতভাৱে শান্তি আনে। এই সাধনাত ১০৮ দানাৰ মালা সৰ্বোত্তম; ১০০ দানাৰ মালা উত্তম, আৰু ৫০ দানাৰ মালা মধ্যম বুলি কোৱা হয়।

Verse 41

चतुः पञ्चाशदक्षैस्तु हृच्छ्रेष्ठा हि प्रकीर्तिता । इत्येवं मालया कुर्याज्जपं कस्मै न दर्शयेत् । कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि शोभना । अंगुष्ठेन जपेज्जप्यमन्यैरंगुलिभिस्सह

চুয়ান্ন দানাৰ মালা হৃদয়প্ৰিয় আৰু শ্ৰেষ্ঠ বুলি কীৰ্তিত। এনে মালাৰে জপ কৰিবা আৰু তাক যাকে-তাকে দেখুৱাবা নালাগে। কনিষ্ঠা আঙুলক ‘ক্ষৰিণী’ বুলি কোৱা হয়; জপকর্মত সি শোভন নহয়। সেয়ে বুঢ়া আঙুলেৰে, অন্য আঙুলসমূহৰ সৈতে (কনিষ্ঠা বাদ দি) মন্ত্র গণনা কৰিবা।

Verse 43

अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं यतः । गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः । पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते । अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम्

অঙ্গুষ্ঠ নোহোৱাকৈ কৰা জপ ফলহীন হয়। ঘৰত কৰা জপ সাধাৰণ ফল দিয়ে; গোশালাত সি শতগুণ বুলি কোৱা হয়। পুণ্য অৰণ্যত আৰু পবিত্ৰ উদ্যানত সি সহস্ৰগুণ। পুণ্য পৰ্বতত অযুতগুণ, আৰু নদীতীৰে বা নদীৰ জলত লক্ষগুণ ফল ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 45

कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ । सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिंदोर्दीपस्य च जलस्य च । विप्राणां च गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः । तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम्

দেৱালয়ত জপৰ ফল কোটি গুণ বুলি কোৱা হয়, আৰু মোৰ সন্নিধিত অনন্ত। সূৰ্য, অগ্নি, গুৰু, চন্দ্ৰ, দীপ আৰু জলৰ সন্নিধিত, লগতে ব্ৰাহ্মণ আৰু গাইৰ সন্নিধিত কৰা জপ প্ৰশংসিত। (নিম্ন উদ্দেশ্যত) পূৰ্বমুখে জপক বশীকৰণৰ, আৰু দক্ষিণমুখে জপক অভিচাৰৰ বাবে কোৱা হয়।

Verse 47

पश्चिमं धनदं विद्यादौत्तरं शातिदं भवेत् । सूर्याग्निविप्रदेवानां गुरूणामपि सन्निधौ । अन्येषां च प्रसक्तानां मन्त्रं न विमुखो जपेत् । उष्णीषी कुंचुकी नम्रो मुक्तकेशो गलावृतः

পশ্চিম দিশা ধনদায়িনী আৰু উত্তৰ দিশা শান্তিদায়িনী বুলি জানিব লাগে। সূৰ্য, অগ্নি, ব্ৰাহ্মণ, দেৱগণ আৰু গুৰুৰ সন্নিধিত, আৰু আন লোক ওচৰত থাকিলেও, মুখ ঘুৰাই মন্ত্রজপ ত্যাগ নকৰিব। মূৰ ঢাকি, ওপৰ বস্ত্ৰ পিন্ধি, বিনয়ে, কেশ মুকলি ৰাখি আৰু গলা ঢাকি জপ কৰিব।

Verse 49

अपवित्रकरो ऽशुद्धो विलपन्न जपेत्क्वचित् । क्रोधं मदं क्षुतं त्रीणि निष्ठीवनविजृंभणे । दर्शनं च श्वनीचानां वर्जयेज्जपकर्मणि । आचमेत्संभवे तेषां स्मरेद्वा मां त्वया सह

যি দেহ আৰু আচৰণত অশুদ্ধ, সি বিলাপ কৰি কেতিয়াও জপ নকৰিব। জপৰ সময়ত ক্ৰোধ, মদ/মত্ততা আৰু হাঁচি—এই তিনিটা বর্জন কৰিব; লগতে থু পেলোৱা আৰু জঁভাই লোৱাও ত্যাগ কৰিব। জপকর্মত কুকুৰ আৰু নীচ লোকৰ দৰ্শন/সঙ্গো বর্জনীয়। এইবোৰ ঘটিলে আচমন কৰি, তোমাৰ সহিত (মোৰ শক্তিসহ) মোক স্মৰি পুনৰ জপ কৰিব।

Verse 51

ज्योतींषि च प्रपश्येद्वा कुर्याद्वा प्राणसंयमम् । अनासनः शयाने वा गच्छन्नुत्थित एव वा । रथ्यायामशिवे स्थाने न जपेत्तिमिरान्तरे । प्रसार्य न जपेत्पादौ कुक्कुटासन एव वा

পবিত্ৰ জ্যোতি (দীপ আদি) দৰ্শন কৰিব বা প্ৰাণসংযম কৰিব। উপযুক্ত আসন নোহোৱাকৈ, শুই, খোজ কাঢ়ি বা কেৱল থিয় হৈ জপ নকৰিব। ৰাস্তাত, অশুভ স্থানত বা অন্ধকাৰৰ মাজত জপ নকৰিব। ভৰি মেলি বা কুক্কুটাসনত বহিও জপ নকৰিব।

Verse 53

यानशय्याधिरूढो वा चिंताव्याकुलितो ऽथ वा । शक्तश्चेत्सर्वमेवैतदशक्तः शक्तितो जपेत् । किमत्र बहुनोक्तेन समासेन वचः शृणु । सदाचारो जपञ्छुद्धं ध्यायन्भद्रं समश्नुते

যানত বহি থাকক বা শয্যাত শুই থাকক, অথবা চিন্তাত ব্যাকুল হওক—সামৰ্থ্য থাকিলে এই সকলো আচাৰ সম্পূৰ্ণকৈ পালন কৰিব; আৰু অসামৰ্থ্য হ’লে নিজৰ শক্তি অনুসাৰে জপ কৰিব। বেছি কথা কিয়? সংক্ষেপে শুনা—সদাচাৰ মানি শুদ্ধ জপ আৰু ধ্যান কৰা জনে মঙ্গল লাভ কৰে।

Verse 55

आचारः परमो धर्म आचारः परमं धनं । आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः । आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निंदितः । परत्र च सुखी न स्यात्तस्मादाचारवान्भवेत्

আচাৰেই পৰম ধৰ্ম, আচাৰেই পৰম ধন। আচাৰেই পৰম বিদ্যা, আচাৰেই পৰম গতি। আচাৰহীন পুৰুষ এই লোকত নিন্দিত হয়, আৰু পৰলোকতো সুখী নহয়; সেয়ে আচাৰবান হোৱা উচিত।

Verse 57

यस्य यद्विहितं कर्म वेदे शास्त्रे च वैदिकैः । तस्य तेन समाचारः सदाचारो न चेतरः । सद्भिराचरितत्वाच्च सदाचारः स उच्यते । सदाचारस्य तस्याहुरास्तिक्यं मूलकारणम्

বেদত আৰু বৈদিক ঋষিসকলে বোধোৱা শাস্ত্ৰত যাৰ বাবে যি কৰ্ম বিধান আছে, সেই অনুসাৰে আচৰণ কৰাটোৱেই সদাচাৰ; আন নহয়। সৎপুৰুষসকলে আচৰণ কৰাৰ বাবেই তাক ‘সদাচাৰ’ বুলি কোৱা হয়। আৰু সেই সদাচাৰৰ মূল কাৰণ ‘আস্তিক্য’—বেদ-শাস্ত্ৰৰ প্ৰামাণ্যতা আৰু সিহঁতৰ অন্তৰাৰ্থস্বৰূপ পৰমেশ্বৰ শিৱ (পতি) ত বিশ্বাস—বুলি কোৱা হয়।

Verse 59

आस्तिकश्चेत्प्रमादाद्यैः सदाचारादविच्युतः । न दुष्यति नरो नित्यं तस्मादास्तिकतां व्रजेत् । यथेहास्ति सुखं दुःखं सुकृतैर्दुष्कृतैरपि । तथा परत्र चास्तीति मतिरास्तिक्यमुच्यते

যদি মানুহ আস্তিক হয় আৰু প্ৰমাদ আদি কাৰণেও সদাচাৰৰ পৰা বিচ্যুত নহয়, তেন্তে সি সদায় দোষী নহয়; সেয়ে আস্তিকতা গ্ৰহণ কৰা উচিত। যেনেকৈ এই লোকত পুণ্য-পাপৰ ফলত সুখ-দুখ হয়, তেনেকৈ পৰলোকতো নিশ্চয় আছে—এই স্থিৰ বুদ্ধিকেই ‘আস্তিক্য’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 61

रहस्यमन्यद्वक्ष्यामि गोपनीयमिदं प्रिये । न वाच्यं यस्य कस्यापि नास्तिकस्याथ वा पशोः । सदाचारविहीनस्य पतितस्यान्त्यजस्य च । पञ्चाक्षरात्परं नास्ति परित्राणं कलौ युगे

প্ৰিয়ে, মই আন এটা গোপন ৰহস্য কওঁ—এই উপদেশ অতি গোপনীয়। যাকে-তাকে ক’ব নালাগে—নাস্তিকক নহয়, পশুবৎ আচৰণকাৰীক নহয়; সদাচাৰহীন, পতিত আৰু অন্ত্যজকো নহয়। কলিযুগত পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্রতকৈ উচ্চ শৰণ আৰু পৰিত্ৰাণ নাই।

Verse 63

गच्छतस्तिष्ठतो वापि स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । अशुचेर्वा शुचेर्वापि मन्त्रो ऽयन्न च निष्फलः । अनाचारवतां पुंसामविशुद्धषडध्वनाम् । अनादिष्टो ऽपि गुरुणा मन्त्रो ऽयं न च निष्फलः

চলতে বা থিয় হৈ, স্বইচ্ছাৰে কৰ্ম কৰি থাকিলেও—অশুচি হওক বা শুচি—এই মন্ত্র নিষ্ফল নহয়। অনাচাৰী লোকৰ, যাৰ ষড়ধ্ব এতিয়াও অশুদ্ধ, গুৰুৱে আনুষ্ঠানিকভাৱে উপদেশ নকৰিলেও এই মন্ত্র নিষ্ফল নহয়।

Verse 65

अन्त्यजस्यापि मूर्खस्य मूढस्य पतितस्य च । निर्मर्यादस्य नीचस्य मंत्रो ऽयं न च निष्फलः । सर्वावस्थां गतस्यापि मयि भक्तिमतः परम् । सिध्यत्येव न संदेहो नापरस्य तु कस्यचित्

অন্ত্যজ হওক, মূৰ্খ হওক, মোহিত হওক, পতিত হওক—হয়, মৰ্যাদাহীন আৰু নীচ হলেও—এই মন্ত্র কেতিয়াও নিষ্ফল নহয়। যি কোনো অৱস্থাত থাকিও মোৰ প্ৰতি পৰম ভক্তি ধাৰে, তাৰেই ই নিশ্চিত সিদ্ধ হয়—সন্দেহ নাই; আন কাৰো নহয়।

Verse 67

न लग्नतिथिनक्षत्रवारयोगादयः प्रिये । अस्यात्यंतमवेक्ष्याः स्युर्नैष सप्तस्सदोदितः । न कदाचिन्न कस्यापि रिपुरेष महामनुः । सुसिद्धो वापि सिद्धो वा साध्यो वापि भविष्यति

প্ৰিয়ে, এই বিষয়ত লগ্ন, তিথি, নক্ষত্ৰ, বাৰ, যোগ আদি অতিশয় বিচাৰ্য নহয়; এই মহামন্ত্ৰ সদায় সেই সাত বিবেচনাত আবদ্ধ নহয়। ই কেতিয়াও কাৰো শত্রু নহয়। সুসিদ্ধ হওক, সিদ্ধ হওক বা সাধ্য হওক—নিশ্চয় সিদ্ধি দিয়ে।

Verse 69

सिद्धेन गुरुणादिष्टस्सुसिद्ध इति कथ्यते । असिद्धेनापि वा दत्तस्सिद्धसाध्यस्तु केवलः । असाधितस्साधितो वा सिध्यत्वेन न संशयः । श्रद्धातिशययुक्तस्य मयि मंत्रे तथा गुरौ

সিদ্ধ গুৰুৱে উপদেশ দিয়া মন্ত্ৰক ‘সুসিদ্ধ’ বোলা হয়। অসিদ্ধে দিয়া হলেও ই স্বভাৱতঃ সিদ্ধি-সাধ্য। সাধিত নহওক বা সাধিত হওক—সিদ্ধি হয়, সন্দেহ নাই; বিশেষকৈ যাৰ মোৰ প্ৰতি, মন্ত্ৰৰ প্ৰতি আৰু গুৰুৰ প্ৰতি অতিশয় শ্ৰদ্ধা আছে।

Verse 71

तस्मान्मंत्रान्तरांस्त्यक्त्वा सापायान् १ धिकारतः । आश्रमेत्परमां विद्यां साक्षात्पञ्चाक्षरीं बुधः । मंत्रान्तरेषु सिद्धेषु मंत्र एष न सिध्यति । सिद्धे त्वस्मिन्महामंत्रे ते च सिद्धा भवंत्युत

সেয়ে বুদ্ধিমান সাধকে নিজৰ অধিকাৰ অনুসাৰে দোষযুক্ত বা অনুপযুক্ত অন্য মন্ত্ৰ ত্যাগ কৰি পৰম বিদ্যা—সাক্ষাৎ পঞ্চাক্ষৰী—ৰ আশ্ৰয় ল’ব লাগে। অন্য মন্ত্ৰ সিদ্ধ হলেও এই মন্ত্ৰ সিহঁতৰ দ্বাৰা সিদ্ধ নহয়; কিন্তু এই মহামন্ত্ৰ সিদ্ধ হলে সিহঁতেও সিদ্ধ হয়।

Verse 73

यथा देवेष्वलब्धो ऽस्मि लब्धेष्वपि महेश्वरि । मयि लब्धे तु ते लब्धा मंत्रेष्वेषु समो विधिः । ये दोषास्सर्वमंत्राणां न ते ऽस्मिन्संभवंत्यपि । अस्य मंत्रस्य जात्यादीननपेक्ष्य प्रवर्तनात्

হে মহেশ্বৰী, দেৱতাসকল লাভ হলেও মই লাভ নহওঁ; কিন্তু মই লাভ হলে তেওঁলোক সকলো লাভ হয়—এই মন্ত্ৰসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো বিধি একেই। অন্য মন্ত্ৰৰ যি দোষসমূহ, সেয়া এই মন্ত্ৰত নঘটে; কিয়নো এই মন্ত্ৰ জাতি আদি বিবেচনা নকৰাকৈ প্ৰৱৰ্তিত হয়।

Verse 75

तथापि नैव क्षुद्रेषु फलेषु प्रति योगिषु । सहसा विनियुंजीत तस्मादेष महाबलः । उपमन्युरुवाच । एवं साक्षान्महादेव्यै महादेवेन शूलिना । हिता य जगतामुक्तः पञ्चाक्षरविधिर्यथा

তথাপি যোগীয়ে ক্ষুদ্ৰ ফলৰ বাবে ইয়াক সহসা প্ৰয়োগ নকৰিব; সেয়ে ই মহাবলৱান। উপমন্যুৱে ক’লে—জগতৰ হিতাৰ্থে শূলধাৰী মহাদেৱে সাক্ষাৎ মহাদেৱীক পঞ্চাক্ষৰী মন্ত্ৰৰ যথাবিধি বিধান উপদেশ দিলে।

Verse 77

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमां गतिम्

যিয়ে ভক্তিৰে ইয়াক কীৰ্তন কৰে বা একাগ্ৰচিত্তে শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰম গতি—শিৱসায়ুজ্য—প্ৰাপ্ত কৰে।