शैवधर्मप्रशंसा तथा पञ्चविधसाधनविभागः / Praise of Śaiva Dharma and the Fivefold Classification of Practice

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किं तच्छ्रेष्टमनुष्ठानं मोक्षो येनपरोक्षितः । तत्तस्य साधनं चाद्य वक्तुमर्हसि मारुत

ঋষিসকলে ক’লে: কোনটো সেই শ্ৰেষ্ঠ অনুষ্ঠান, যাৰ দ্বাৰা মোক্ষ অপৰোক্ষভাৱে (প্ৰত্যক্ষ) উপলব্ধ হয়? আৰু তাৰ সাধন কি? হে মাৰুত, এতিয়া কওক।

Verse 2

वायुरुवाच । शैवो हि परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः । यत्रापरोक्षो लक्ष्येत साक्षान्मोक्षप्रदः शिवः

বায়ুৱে ক’লে: শৈৱধৰ্মেই পৰম ধৰ্ম, শ্ৰেষ্ঠ অনুষ্ঠান বুলি খ্যাত; কিয়নো তাত শিৱ অপৰোক্ষভাৱে প্ৰত্যক্ষ উপলব্ধ হয়, আৰু সেই সাক্ষাৎ শিৱেই মোক্ষ দান কৰে।

Verse 3

स तु पञ्चविधो ज्ञेयः पञ्चभिः पर्वभिः क्रमात् । क्रियातपोजपध्यानज्ञानात्मभिरनुत्तरैः

সেই সাধনা পঞ্চবিধ বুলি জানিব লাগে; ই ক্ৰমে পাঁচটা পৰ্যায়ত বিকশিত হয়—উত্তম ক্ৰিয়া, তপ, জপ, ধ্যান আৰু মোক্ষদায়ক জ্ঞান।

Verse 4

तैरेव सोत्तरैस्सिद्धो धर्मस्तु परमो मतः । परोक्षमपरोक्षं च ज्ञानं यत्र च मोक्षदम्

সেই উপদেশসমূহ আৰু সিহঁতৰ উচ্চতৰ তাত্পৰ্যসহ পৰম ধৰ্ম স্থাপিত হয়। তাত পৰোক্ষ (শাস্ত্ৰগত) আৰু অপৰোক্ষ (সাক্ষাৎ) দুয়ো জ্ঞান আছে—যি মোক্ষ প্ৰদান কৰে।

Verse 5

परमो ऽपरमश्चोभौ धर्मौ हि श्रुतिचोदितौ । धर्मशब्दाभिधेयेर्थे प्रमाणं श्रुतिरेव नः

পৰম আৰু অপৰ—দুয়ো ধৰ্মই শ্রুতি দ্বাৰা বিধিত। ‘ধৰ্ম’ শব্দৰ অভিপ্ৰেত অৰ্থৰ প্ৰমাণ আমাৰ বাবে কেৱল শ্রুতিয়েই।

Verse 6

परमो योगपर्यन्तो धर्मः श्रुतिशिरोगतः । धर्मस्त्वपरमस्तद्वदधः श्रुतिमुखोत्थितः

যোগ-পর্যন্ত পৰম ধৰ্ম শ্ৰুতিৰ শিৰোভাগত প্ৰতিষ্ঠিত। তদধঃস্থিত আন গৌণ ধৰ্মসমূহ শ্ৰুতিৰ মুখৰ পৰা উদ্ভূত বুলি কোৱা হয়।

Verse 7

अपश्वात्माधिकारत्वाद्यो धरमः परमो मतः । साधारणस्ततो ऽन्यस्तु सर्वेषामधिकारतः

যি ধৰ্ম ‘পৰম’ বুলি মানা হয়, সেয়া অপশু-স্বভাৱৰ সংযত আত্মাৰ অধিকাৰৰ বাবে পৰম। কিন্তু তাৰ পৰা ভিন্ন এক ‘সাধাৰণ’ ধৰ্ম আছে, যি অধিকাৰতঃ সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য।

Verse 8

स चायं परमो धर्मः परधर्मस्य साधनम् । धर्मशास्त्रादिभिस्सम्यक्सांग एवोपबृंहितः

আৰু এই পৰম ধৰ্মেই পৰধৰ্ম (মোক্ষধৰ্ম) লাভৰ সাধন। ধৰ্মশাস্ত্ৰ আদি প্ৰমাণগ্ৰন্থে ইয়াক সকলো অংগসহ সম্যকভাৱে পুষ্ট আৰু সমৰ্থিত কৰিছে।

Verse 9

शैवो यः परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः । इतिहासपुराणाभ्यां कथंचिदुपबृंहितः

‘শ্ৰেষ্ঠ অনুষ্ঠান’ বুলি কোৱা শৈৱ পৰম ধৰ্ম ইতিহাস আৰু পুৰাণৰ দ্বাৰা কিছু পৰিমাণে বিস্তৃত আৰু সমৰ্থিত।

Verse 10

शैवागमैस्तु संपन्नः सहांगोपांविस्तरः । तत्संस्काराधिकारैश्च सम्यगेवोपबृंहितः

ই শৈৱ আগমসমূহে সম্পূৰ্ণ, অংগ-উপাংগৰ বিস্তৃত বিধানসহ। আৰু সেই পৰম্পৰাৰ সংস্কাৰ আৰু অধিকাৰ-নিয়মে ইয়াক সম্যকভাৱে পৰিশুদ্ধ আৰু পুষ্ট কৰিছে।

Verse 11

शैवागमो हि द्विविधः श्रौतो ऽश्रौतश्च संस्कृतः । श्रुतिसारमयः श्रौतस्स्वतंत्र इतरो मतः

শৈৱ আগম দ্বিবিধ—শ্ৰৌত (বৈদিক) আৰু অশ্ৰৌত। শ্ৰৌত শাখা শ্ৰুতি-সাৰময়; আনটো অধিকাৰ আৰু বিধিত স্বতন্ত্ৰ বুলি মত।

Verse 12

स्वतंत्रो दशधा पूर्वं तथाष्टादशधा पुनः । कामिकादिसमाख्याभिस्सिद्धः सिद्धान्तसंज्ञितः

এই শৈৱ উপদেশ স্বপ্ৰমাণ—আগতে দশধা, পাছত পুনৰ অষ্টাদশধা ৰূপে প্ৰতিপাদিত। কামিক আদি নামৰে সিদ্ধ হোৱাত ই ‘সিদ্ধান্ত’ বুলি পৰিচিত।

Verse 13

श्रुतिसारमयो यस्तु शतकोटिप्रविस्तरः । परं पाशुपतं यत्र व्रतं ज्ञानं च कथ्यते

যি শ্ৰুতি-সাৰময় আৰু শতকোটি বিস্তৃত—তাত পৰম পাশুপত ব্ৰত আৰু মুক্তিদায়ক জ্ঞান বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 14

युगावर्तेषु शिष्येत योगाचार्यस्वरूपिणा । तत्रतत्रावतीर्णेन शिवेनैव प्रवर्त्यते

যুগৰ সন্ধিক্ষণত তেওঁ যোগাচাৰ্য-স্বৰূপে শিষ্যসকলক শিক্ষা দিয়ে; যি যি কাল-স্থানত তেওঁ অৱতীৰ্ণ হয়, তাত স্বয়ং শিৱেই সাধনা-ধৰ্ম প্ৰৱৰ্তন কৰি ধাৰণ কৰে।

Verse 15

संक्षिप्यास्य प्रवक्तारश्चत्वारः परमर्षय । रुरुर्दधीचो ऽगस्त्यश्च उपमन्युर्महायशाः

সংক্ষেপে, এই উপদেশ-পরম্পৰাৰ প্ৰবক্তা চাৰিজন পৰমঋষি—ৰুৰু, দধীচি, অগস্ত্য আৰু মহাযশস্বী উপমনু।

Verse 16

ते च पाशुपता ज्ञेयास्संहितानां प्रवर्तकाः । तत्संततीया गुरवः शतशो ऽथ सहस्रशः

তেওঁলোকক পাশুপত বুলি জানিবা—তেওঁলোকেই সংহিতাসমূহৰ প্ৰৱৰ্তক। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাৰ পৰা শত শত, আনকি সহস্ৰ সহস্ৰ গুৰু উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 17

तत्रोक्तः परमो धर्मश्चर्याद्यात्मा चतुर्विधः । तेषु पाशुपतो योगः शिवं प्रत्यक्षयेद्दृढम्

তাত পৰম ধৰ্মক চৰ্যা আদি দিয়ে আৰম্ভ হোৱা চতুৰ্বিধ বুলি কোৱা হৈছে। তাত পাশুপত যোগে দৃঢ়ভাৱে শিৱৰ প্ৰত্যক্ষ সाक्षাৎকাৰ দান কৰে।

Verse 18

तस्माच्छ्रेष्ठमनुष्ठानं योगः पाशुपतो मतः । तत्राप्युपायको युक्तो ब्रह्मणा स तु कथ्यते

সেয়ে শ্ৰেষ্ঠ অনুষ্ঠান বুলি পাশুপত যোগক মানা হৈছে। আৰু তাতো যি যুক্ত উপায়, সেয়া ব্ৰহ্মাই নিশ্চয়কৈ উপদেশ কৰিছে।

Verse 19

नामाष्टकमयो योगश्शिवेन परिकल्पितः । तेन योगेन सहसा शैवी प्रज्ञा प्रजायते

শিৱে অষ্টনামময় যোগ পৰিকল্পনা কৰিছে। সেই যোগৰ সাধনাত সহসাই শৈৱী প্ৰজ্ঞা উদয় হয়।

Verse 20

प्रज्ञया परमं ज्ञानमचिराल्लभते स्थिरम् । प्रसीदति शिवस्तस्य यस्य ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

প্ৰজ্ঞাৰ দ্বাৰা অচিৰেই পৰম আৰু স্থিৰ জ্ঞান লাভ হয়। যাৰ ভিতৰত সেই জ্ঞান দৃঢ় প্ৰতিষ্ঠিত, তাৰ প্ৰতি শিৱ প্ৰসন্ন হয়।

Verse 21

प्रसादात्परमो योगो यः शिवं चापरोक्षयेत् । शिवापरोक्षात्संसारकारणेन वियुज्यते

প্ৰসাদৰ পৰা পৰম যোগ উদ্ভৱ হয়, যাৰ দ্বাৰা শিৱৰ অপৰোক্ষ সাক্ষাৎ লাভ হয়। শিৱ-অপৰোক্ষতাৰে জীৱ সংসাৰ-কাৰণৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হয়।

Verse 22

ततः स्यान्मुक्तसंसारो मुक्तः शिवसमो भवेत् । ब्रह्मप्रोक्त इत्युपायः स एव पृथगुच्यते

তাৰ পাছত সি সংসাৰবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়; মুক্ত হৈ শিৱসম হয়। ব্ৰহ্মাই কোৱা এই উপায়টোকেই ইয়াত পৃথক পদ্ধতি হিচাপে কোৱা হৈছে।

Verse 23

शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः । संसारवैद्यः सर्वज्ञः परमात्मेति मुख्यतः

তেওঁ শিৱ, মহেশ্বৰ আৰু ৰুদ্ৰ নামে অভিহিত; তেওঁৱেই বিষ্ণু আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ও। তেওঁ সংসাৰ-ৰোগৰ বৈদ্য, সৰ্বজ্ঞ, আৰু সৰ্বোপরি পৰমাত্মা।

Verse 24

नामाष्टकमिदं मुख्यं शिवस्य प्रतिपादकम् । आद्यन्तु पञ्चकं ज्ञेयं शान्त्यतीताद्यनुक्रमात्

এইটো শিৱক প্ৰতিপাদন কৰা মুখ্য নামাষ্টক। শান্তিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অতীতলৈকে থকা ক্ৰম অনুসৰি ইয়াৰ আদ্য আৰু অন্ত্য পঞ্চক বুজি ল’ব লাগে।

Verse 25

संज्ञा सदाशिवादीनां पञ्चोपाधिपरिग्रहात् । उपाधिविनिवृत्तौ तु यथास्वं विनिवर्तते

‘সদাশিৱ’ আদি সংজ্ঞা পাঁচ উপাধি গ্ৰহণৰ ফলত জন্মে। কিন্তু উপাধি নিবৃত্ত হ’লে প্ৰত্যেকে নিজৰ স্বস্বৰূপলৈ উভতি যায়।

Verse 26

पदमेव हि तन्नित्यमनित्याः पदिनः स्मृताः । पदानां प्रतिकृत्तौ तु मुच्यन्ते पदिनो यतः

সেই পৰম পদেই নিত্য; পথিক (পদিন) অনিত্য বুলি স্মৃত। কিন্তু ‘পদ’—সীমিত অৱস্থা আৰু আশ্ৰয়—ইয়াৰ আসক্তি ছেদন কৰিলে পথিকসকল মুক্ত হয়, কিয়নো পদ অতিক্ৰম কৰিলেই সেই পদপ্ৰাপ্তি।

Verse 27

परिवृत्त्यन्तरे भूयस्तत्पदप्राप्तिरुच्यते । आत्मान्तराभिधानं स्याद्यदाद्यं नाम पञ्चकम्

আকৌ, মধ্যৱৰ্তী পৰিৱর্তনৰ পাছত সেই পৰম পদপ্ৰাপ্তি কোৱা হয়। আৰু অন্তৰাত্মাৰ যি অভিধান, সেয়া আদি ‘পাঁচ নাম’ৰ পঞ্চক।

Verse 28

अन्यत्तु त्रितयं नाम्नामुपादानादियोगतः । त्रिविधोपाधिवचनाच्छिव एवानुवर्तते

কিন্তু আন তিনিটা নাম উপাদান-কাৰণ আদি সংযোগৰ যোগত উদ্ভৱ হয়। আৰু ত্ৰিবিধ উপাধিৰে বৰ্ণিত হলেও, অন্তৰ্নিহিত সত্যৰূপে অনুবর্তী হৈ থাকে কেৱল শিৱেই।

Verse 29

अनादिमलसंश्लेषः प्रागभावात्स्वभावतः । अत्यंतं परिशुद्धात्मेत्यतो ऽयं शिव उच्यते

স্বভাৱতঃ তেওঁৰ মাজত অনাদি মলৰ কোনো সংযোগ নাই; আদিৰ পৰা কলুষৰ অভাৱ। তেওঁৰ আত্মা পৰম পৱিত্ৰ; সেয়ে তেওঁ “শিৱ” বুলি কোৱা হয়।

Verse 30

अथवाशेषकल्याणगुणैकधन ईश्वरः । शिव इत्युच्यते सद्भिश्शिवतत्त्वार्थवादिभिः

অথবা, যি পৰমেশ্বৰ সকলো মঙ্গলগুণৰ একমাত্ৰ ভঁৰাল, তেওঁক সজ্জনসকলে—শিৱতত্ত্বৰ সত্য অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা লোকসকলে—“শিৱ” বুলি কীৰ্তন কৰে।

Verse 31

त्रयोविंशतितत्त्वेभ्यः प्रकृतिर्हि परा मता । प्रकृतेस्तु परं प्राहुः पुरुषं पञ्चविंशकम्

তেইশ তত্ত্বৰ ওপৰত প্ৰকৃতিকেই পৰম বুলি মানা হয়। আৰু প্ৰকৃতিৰো ওপৰত পঁচিশতম তত্ত্ব ‘পুৰুষ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 32

यं वेदादौ स्वरं प्राहुर्वाच्यवाचकभावतः । वेदैकवेद्ययाथात्म्याद्वेदान्ते च प्रतिष्ठितः

যাক বেদৰ আদিত বাচ্য-বাচক ভাবত ‘ওঁ’ স্বৰ বুলি ঘোষণা কৰা হয়, যাৰ যথাৰ্থ স্বৰূপ কেৱল বেদেৰে জ্ঞেয়, সেয়াই বেদান্তত চূড়ান্ত তাত্পৰ্যৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 33

तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परस्स महेश्वरः । तदधीनप्रवृत्तित्वात्प्रकृतेः पुरुषस्य च

যি তত্ত্ব প্ৰকৃতিত লীন হয়, তাৰো ওপৰত যি পৰ, সেয়াই মহেশ্বৰ; কিয়নো প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষ—দুয়োৰে প্ৰবৃত্তি তেওঁৰ অধীনতে চলে।

Verse 34

अथवा त्रिगुणं तत्त्वमुपेयमिदमव्ययम् । मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्

অথবা, এই অব্যয় উপেয় তত্ত্বক ত্ৰিগুণময় বুলি জানিবা; মায়াক প্ৰকৃতি বুলি বুজিবা, আৰু মায়াৰ অধিপতিক মহেশ্বৰ বুলি জানিবা।

Verse 35

मायाविक्षोभको ऽनंतो महेश्वरसमन्वयात् । कालात्मा परमात्मादिः स्थूलः सूक्ष्मः प्रकीर्तितः

মহেশ্বৰৰ সৈতে সমন্বয়ত অনন্তই মায়াৰ বিক্ষোভক হয়। সেয়াই কালৰ আত্মা, পৰমাত্মা আদি, আৰু স্থূল-সূক্ষ্ম দুয়ো ৰূপে কীৰ্তিত।

Verse 36

रुद्दुःखं दुःखहेतुर्वा तद्रावयति नः प्रभुः । रुद्र इत्युच्यते सद्भिः शिवः परमकारणम्

দুখ নিজেই হওক বা দুখৰ কাৰণ হওক, আমাৰ প্ৰভুৱে তাক কন্দাই দূৰ কৰি দিয়ে। সেয়ে সৎলোকসকলে তেওঁক “ৰুদ্ৰ” বুলি কয়; সেই শিৱেই পৰম কাৰণ।

Verse 37

तत्त्वादिभूतपर्यन्तं शरीरादिष्वतन्द्रितः । व्याप्याधितिष्ठति शिवस्ततो रुद्र इतस्ततः

তত্ত্বাদি পৰা স্থূল ভূতলৈকে, আৰু দেহাদি সকলো ৰূপত, শিৱ—অক্লান্ত—সৰ্বত্ৰ ব্যাপি অধিষ্ঠান কৰে। সেয়ে এক দিশে “শিৱ” আৰু আন দিশে “ৰুদ্ৰ” বুলি কোৱা হয়।

Verse 38

जगतः पितृभूतानां शिवो मूर्त्यात्मनामपि । पितृभावेन सर्वेषां पितामह उदीरितः

জগতৰ পিতা শিৱ—মূৰ্তিধাৰী জীৱসকলৰো তেওঁ পিতা। সকলোলৈ পিতৃভাবত থাকি সেয়ে তেওঁক ‘পিতামহ’ বুলিও ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 39

निदानज्ञो यथा वैद्यो रोगस्य विनिवर्तकः । उपायैर्भेषजैस्तद्वल्लयभोगाधिकारतः

যেনে ৰোগৰ কাৰণ জনা বৈদ্যই যথাযথ উপায় আৰু ঔষধে ৰোগ আঁতৰায়, তেনে লয় আৰু ভোগৰ অধিকাৰ অনুসৰি উপযুক্ত সাধনাৰে বন্ধন অপসাৰিত হয়।

Verse 40

संसारस्येश्वरो नित्यं समूलस्य निवर्तकः । संसारवैद्य इत्युक्तः सर्वतत्त्वार्थवेदिभिः

তেওঁ নিত্য সংসাৰৰ ঈশ্বৰ আৰু মূলসহ সংসাৰ নিবৃত্ত কৰোঁতা। সেয়ে সকলো তত্ত্বাৰ্থ-বিদগ্ধই তেওঁক “সংসাৰ-বৈদ্য” বুলি কয়।

Verse 41

दशार्थज्ञानसिद्ध्यर्थमिन्द्रियेष्वेषु सत्स्वपि । त्रिकालभाविनो भावान्स्थूलान्सूक्ष्मानशेषतः

এই ইন্দ্ৰিয়সমূহ উপস্থিত থাকিলেও, দশ তত্ত্বৰ সিদ্ধ জ্ঞান লাভৰ বাবে অতীত‑বৰ্তমান‑ভৱিষ্যৎ—ত্রিকালত উদ্ভৱ হোৱা স্থূল আৰু সূক্ষ্ম ভাবসমূহ অবশিষ্ট নৰাখি সম্যক বুজিব লাগে।

Verse 42

अणवो नैव जानन्ति माययैव मलावृताः । असत्स्वपि च सर्वेषु सर्वार्थज्ञानहेतुषु

অণু (বন্ধ জীৱ) মায়াৰ দ্বাৰা মলৰে আৱৃত থাকি যথাৰ্থ নাজানে; আৰু সৰ্বাৰ্থ‑জ্ঞানৰ হেতু বুলি ধৰা সকলো উপায় উপস্থিত থাকিলেও সিহঁতে সত্যক তেনেদৰে জানিব নোৱাৰে।

Verse 43

यद्यथावस्थितं वस्तु तत्तथैव सदाशिवः । अयत्नेनैव जानाति तस्मात्सर्वज्ञ उच्यते

বস্তু যিদৰে যথাস্থিত, সদাশিৱে তাক তেনেদৰেই অযত্নে জানে; সেয়েহে তেওঁ ‘সৰ্বজ্ঞ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 44

सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात् । स्वस्मात्परात्मविरहात्परमात्मा शिवः स्वयम्

পৰম গুণসমূহৰ সৈতে নিত্য সমন্বয় থকাৰ বাবে, সকলোৰে অন্তৰাত্মা হোৱাৰ বাবে, আৰু পৰাত্মা নিজৰ স্বৰূপৰ পৰা কেতিয়াও বিচ্ছিন্ন নহোৱাৰ বাবে—শিৱ স্বয়ং পৰমাত্মা।

Verse 45

नामाष्टकमिदं चैव लब्ध्वाचार्यप्रसादतः । निवृत्त्यादिकलाग्रन्थिं शिवाद्यैः पञ्चनामभिः

আচাৰ্যপ্ৰসাদে এই নামাষ্টক লাভ কৰি, ‘শিৱ’ৰে আৰম্ভ হোৱা পঞ্চনামৰ দ্বাৰা নিবৃত্তি আদি কলাসমূহৰ গ্ৰন্থি (গাঁঠ) ছেদন কৰিব লাগে।

Verse 46

यथास्वं क्रमशश्छित्वा शोधयित्वा यथागुणम् । गुणितैरेव सोद्धातैरनिरुद्धैरथापि वा

নিজ নিজ পৰিমাপ অনুসাৰে ক্ৰমে ছেদন কৰি, যথাযথ গুণ অনুসাৰে শোধন কৰি, তাৰপিছত উপযুক্ত গুণক আৰু সম্যক ভাগকৰ দ্বাৰা—নিয়ত হওক বা প্ৰয়োজন অনুসাৰে অনিয়ত—সাৰ উদ্‌ধাৰ কৰিব লাগে।

Verse 47

हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमन्विताम् । छित्त्वा पर्यष्टकाकारं स्वात्मानं च सुषुम्णया

হৃদয়, কণ্ঠ, তালু, ভ্ৰূমধ্য আৰু ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰৰ সৈতে চেতনাক একত্ৰ কৰি, তাৰপিছত অষ্টাৱৰণ ভেদ কৰি, সুষুম্ণা পথেদি স্ব-আত্মতত্ত্বক ঊৰ্ধ্বলৈ নিবলৈ লাগে।

Verse 48

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोर्नीत्वोपरि शिवौजसि । संहृत्यं वदनं पश्चाद्यथासंस्करणं लयात्

দ্বাদশান্তত অৱস্থিত চন্দ্ৰধাৰাক ওপৰলৈ শিৱৌজসত নি, তাৰপিছত বদন (বাহিৰমুখ প্ৰবাহ) সংহৃত কৰিব লাগে; তাৰপিছত লয়ৰ দ্বাৰা বিধিমতে অন্তঃসংস্কাৰ-শুদ্ধিৰ ক্ৰমে তাত লীন হ’ব লাগে।

Verse 49

शाक्तेनामृतवर्षेण संसिक्तायां तनौ पुनः । अवतार्य स्वमात्मानममृतात्माकृतिं हृदि

শক্তিজাত অমৃতবৃষ্টিয়ে দেহ পুনৰায় সিঞ্চিত হ’লে, তেওঁ নিজৰ আত্মাক অৱতাৰী কৰি হৃদয়ত অমৃতাত্মাৰ ৰূপ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 50

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोः परस्ताच्छ्वेतपंकजे । समासीनं महादेवं शंकरम्भक्तवत्सलम्

দ্বাদশান্তত স্থিত চন্দ্ৰৰ পৰে, শ্বেত পদ্মত আসীন মহাদেৱ শংকৰ—ভক্তবৎসল—তেওঁক সি দর্শন কৰিলে।

Verse 51

अर्धनारीश्वरं देवं निर्मलं मधुराकृतिम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

তেওঁ দেৱ অর্ধনাৰীশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে—নিৰ্মল, মধুৰ আকৃতিসম্পন্ন; শুদ্ধ স্ফটিকৰ দৰে দীপ্ত, প্ৰসন্ন মুখমণ্ডল, আৰু শীতল জ্যোতিত উজ্জ্বল।

Verse 52

ध्यात्वा हि मानसे देवं स्वस्थचित्तो ऽथ मानवः । शिवनामाष्टकेनैव भावपुष्पैस्समर्चयेत्

প্ৰথমে মনতে দেৱৰ ধ্যান কৰি, তাৰপিছত স্থিৰ-শান্তচিত্ত মানুহে শিৱনামাষ্টকৰে সৈতে ভাৱৰূপ পুষ্প অৰ্পণ কৰি সম্যক পূজা কৰিব।

Verse 53

अभ्यर्चनान्ते तु पुनः प्राणानायम्य मानवः । सम्यक्चित्तं समाधाय शार्वं नामाष्टकं जपेत्

পূজাৰ অন্তত ভক্তে পুনৰ প্ৰাণায়াম কৰি, চিত্তক সঠিকভাৱে সমাধিত স্থিৰ কৰি, শাৰ্ব নামাষ্টক—প্ৰভু শৰ্ব (শিৱ)ৰ অষ্টনাম—জপ কৰিব।

Verse 54

नाभौ चाष्टाहुतीर्हुत्वा पूर्णाहुत्या नमस्ततः । अष्टपुष्पप्रदानेन कृत्वाभ्यर्चनमंतिमम्

নাভি-ৰূপ অন্তৰ্বেদীত আঠটা আহুতি দান কৰি, তাৰ পাছত পূৰ্ণাহুতিৰ সৈতে প্ৰণাম নিবেদন কৰি, আঠটা পুষ্প অৰ্পণ কৰি অন্তিম অৰ্চনা সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগে—এইদৰে শিৱপূজা সমাপ্ত হয়।

Verse 55

निवेदयेत्स्वमात्मानं चुलुकोदकवर्त्मना । एवं कृत्वा चिरादेव ज्ञानं पाशुपतं शुभम्

চুলুকভৰা পানী অৰ্পণৰ বিধিৰে নিজৰ আত্মাক নিবেদন (সমৰ্পণ) কৰিব লাগে। এইদৰে কৰিলে কালক্ৰমে নিশ্চিতভাৱে শুভ পাশুপত জ্ঞান লাভ হয়।

Verse 56

लभते तत्प्रतिष्ठां च वृत्तं चानुत्तमं तथा । योगं च परमं लब्ध्वा मुच्यते नात्र संशयः

সেয়া সেই তত্ত্বত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে আৰু তদ্ৰূপ অনুত্তম আচৰণো পায়। পৰম যোগ লাভ কৰি সি মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।