शिवतत्त्वे परापरभावविचारः (Inquiry into Śiva’s Principle and the Parā–Aparā Paradox)
অধ্যায় ৩০ত ঋষিসকলে কয় যে শিৱ‑শিৱাৰ আশ্চৰ্য লীলা ইমান গভীৰ যে দেৱতাসকলেও সহজে বুজিব নোৱাৰে, ফলত জ্ঞানগত বিভ্ৰান্তি জন্মে। তাৰ পিছত প্ৰতিপাদিত হয়—ব্ৰহ্মা আদি সৃষ্টিস্থিতিলয়ৰ কৰ্তা হ’লেও শিৱৰ অনুগ্ৰহ‑নিগ্ৰহৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকৰ কাৰ্য চলি থাকে; সেয়ে তেওঁলোক শিৱাধীন। শিৱ কাৰো অনুগ্ৰহ বা দণ্ডৰ বিষয় নহয়; তেওঁৰ ঐশ্বৰ্য সম্পূৰ্ণ অনায়ত্ত, স্বভাবসিদ্ধ স্বাতন্ত্ৰ্য। কিন্তু মূৰ্তিমত্তাই কাৰণত্ব আৰু পৰতন্ত্ৰতাৰ আভাস দিয়ে—ইয়াতেই তাত্ত্বিক টানাপোড়েন উঠে। শাস্ত্ৰত পৰ‑অপৰ দুয়ো ৰূপ কোৱা হয়; একে তত্ত্বত দুয়ো কেনেকৈ এক হয়? পৰম স্বৰূপ নিষ্ফল/নিষ্ক্ৰিয় হ’লে সেই একে সত্তা সগল/প্ৰকাশিত কেনেকৈ হয়? শিৱে যদি স্বভাব উলটাই দিব পাৰে, তেন্তে নিত্য‑অনিত্য ভেদো লুপ্ত হ’ব; সেয়ে প্ৰকাশ স্বভাবৰ অবিৰোধী নিয়ম অনুসৰেই। শেষত সিদ্ধান্তসূত্ৰ—এটা সগল মূর্তাত্ম তত্ত্ব আৰু এটা নিষ্ফল অব্যক্ত শিৱ; সগলৰ অধিষ্ঠাতা শিৱেই।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । चरितानि विचित्राणि गृह्याणि गहनानि च । दुर्विज्ञेयानि देवैश्च मोहयंति मनांसि नः
ঋষিসকলে ক’লে: এই চৰিত্ৰসমূহ বিচিত্ৰ, সূক্ষ্ম আৰু গহীন। দেৱসকলৰো দুৰ্বিজ্ঞেয়, আৰু আমাৰ মনক মোহিত কৰে।
Verse 2
शिवयोस्तत्त्वसम्बन्धे न दोष उपलभ्यते । चरितैः प्राकृतो भावस्तयोरपि विभाव्यते
শিৱ আৰু শক্তিৰ তত্ত্ব-সম্বন্ধত কোনো দোষ পোৱা নাযায়। তথাপি তেওঁলোকৰ দিব্য চৰিত্ৰৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ মাজতো লোকৱৎ ভাব (উপদেশ আৰু ভক্তিৰ বাবে) বোধগম্য কৰা হয়।
Verse 3
ब्रह्मादयो ऽपि लोकानां सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः । निग्रहानुग्रहौ प्राप्य शिवस्य वशवर्तिनः
ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলেও লোকসমূহৰ সৃষ্টি, স্থিতি আৰু প্ৰলয়ৰ নিমিত্তকাৰণ হৈ থাকিলেও, শিৱৰ নিগ্ৰহ আৰু অনুগ্ৰহ লাভ কৰি তেতিয়াহে কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হয়; সেয়ে তেওঁলোক সকলেই শিৱাধীন।
Verse 4
शिवः पुनर्न कस्यापि निग्रहानुग्रहास्पदम् । अतो ऽनायत्तमैश्वर्यं तस्यैवेति विनिश्चितम्
কিন্তু শিৱ কাৰো নিগ্ৰহ বা অনুগ্ৰহৰ বিষয় নহয়। সেয়ে নিশ্চিত যে স্বতন্ত্র, পৰাশ্ৰয়হীন ঐশ্বৰ্য একমাত্র তেওঁৰেই।
Verse 5
यद्येवमीदृशैश्वर्यं तत्तु स्वातन्त्र्यलक्षणम् । स्वभावसिद्धं चैतस्य मूर्तिमत्तास्पदं भवेत्
যদি এনে ঐশ্বৰ্য থাকে, তেন্তে তাৰ লক্ষণ পৰম স্বাতন্ত্র্য। আৰু ই স্বভাৱসিদ্ধ হোৱাৰ বাবে, ইয়ে তেওঁৰ মূর্তিমত্তা—ৰূপধাৰণ—ৰ আধাৰ হয়।
Verse 6
न मूर्तिश्च स्वतंत्रस्य घटते मूलहेतुना । मूर्तेरपि च कार्यत्वात्तत्सिद्धिः स्यादहैतुकी
স্বতন্ত্ৰ প্ৰভুৰ মূৰ্তি মূল কাৰণৰ পৰা উৎপন্ন—এয়া স্থাপন নহয়। আৰু মূৰ্তিও কাৰ্যস্বৰূপ হোৱাত তাকেই পৰম তত্ত্ব বুলি স্থিৰ কৰা অহেতুক আৰু অসংগত হ’ব।
Verse 7
सर्वत्र परमो भावो ऽपरमश्चान्य उच्यते । परमापरमौ भावौ कथमेकत्र संगतौ
সৰ্বত্ৰ পৰম তত্ত্বক ‘পৰ’ (অতীত) বুলি কোৱা হয়, আৰু তাকেই ‘অপৰ’ (সন্নিহিত) বুলিও কোৱা হয়। তেন্তে ‘পৰ’ আৰু ‘অপৰ’—এই দুয়ো ভাব একেটাত কেনেকৈ সঙ্গত হয়?
Verse 8
निष्फलो हि स्वभावो ऽस्य परमः परमात्मनः । स एव सकलः कस्मात्स्वभावो ह्यविपर्ययः
এই পৰমাত্মাৰ পৰম স্বভাৱ নিষ্ক্ৰিয় আৰু নিষ্ফল, কৰ্মফলাতীত। তেন্তে সেই একে তত্ত্বক ‘সকল’—গুণসহ প্ৰকাশিত—বুলি কিয় কোৱা হয়? কিয়নো তেওঁৰ স্বভাৱ অবিপৰ্যয়, কেতিয়াও বিপৰীত নহয়।
Verse 9
स्वभावो विपरीतश्चेत्स्वतंत्रः स्वेच्छया यदि । न करोति किमीशानो नित्यानित्यविपर्ययम्
যদি ঈশানৰ স্বভাৱ বিপৰীত হ’লহেঁতেন আৰু তেওঁ স্বেচ্ছাৰে সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰভাৱে চলিলেহেঁতেন, তেন্তে পৰমেশ্বৰ নিত্য-অনিত্যৰ ব্যৱস্থাক কিয় উলটাই নেদিলেহেঁতেন?
Verse 10
मूर्तात्मा सकलः कश्चित्स चान्यो निष्फलः शिवः । शिवेनाधिष्ठितश्चेति सर्वत्र लघु कथ्यते
সৰ্বত্ৰ সংক্ষেপে এইদৰে কোৱা হয়—এফালে মূৰ্ত, সকল (প্ৰকাশিত) তত্ত্ব আছে; আনফালে তাৰ পৰা ভিন্ন নিষ্ফল (নিৰ্বিকাৰ) শিৱ আছে। আৰু সেই মূৰ্ত তত্ত্ব শিৱে অধিষ্ঠিত কৰি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
Verse 11
मूर्त्यात्मैव तदा मूर्तिः शिवस्यास्य भवेदिति । तस्य मूर्तौ मूर्तिमतोः पारतंत्र्यं हि निश्चितम्
তেতিয়া এই মূৰ্তিয়েই শিৱৰ মূৰ্ত্যাত্মা—স্বৰূপ—হয় বুলি ঘোষণা; আৰু সেই মূৰ্তিত মূৰ্তিমানৰ সেই ৰূপৰ প্ৰতি আশ্ৰয়তা (পাৰতন্ত্ৰ্য) নিশ্চিতভাৱে স্থিৰ।
Verse 12
अन्यथा निरपेक्षेण मूर्तिः स्वीक्रियते कथम् । मूर्तिस्वीकरणं तस्मान्मूर्तौ साध्यफलेप्सया
নচেৎ যিজন সম্পূৰ্ণ নিৰপেক্ষ, তেওঁ মূৰ্তি কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰিব? সেয়ে সাধ্য ফলসিদ্ধিৰ বাবে, সাধকসকলৰ ইষ্টপ্ৰাপ্তিৰ অৰ্থে, সেই মূৰ্তিতেই মূৰ্তি-স্বীকাৰ কৰা হয়।
Verse 13
न हि स्वेच्छाशरीरत्वं स्वातंत्र्यायोपपद्यते । स्वेच्छैव तादृशी पुंसां यस्मात्कर्मानुसारिणी
কেৱল নিজৰ ইচ্ছাৰে গঢ়া দেহধাৰণ কৰিলেই প্ৰকৃত স্বাতন্ত্ৰ্য নহয়। কিয়নো দেহধাৰীসকলৰ ‘ইচ্ছা’ স্বভাৱতে কৰ্মানুসাৰিণী।
Verse 14
स्वीकर्तुं स्वेच्छया देहं हातुं च प्रभवन्त्युत । ब्रह्मादयः पिशाचांताः किं ते कर्मातिवर्तिनः
তেওঁলোকে স্বইচ্ছাৰে দেহ গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰু ত্যাগ কৰিবলৈও সক্ষম। ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাৰ পৰা পিশাচলৈকে—তেওঁলোকে কি কৰ্ম অতিক্ৰম কৰিব পাৰে?
Verse 15
इच्छया देहनिर्माणमिन्द्रजालोपमं विदुः । अणिमादिगुणैश्वर्यवशीकारानतिक्रमात्
ইচ্ছামাত্ৰে দেহ-নিৰ্মাণক ইন্দ্ৰজাল সদৃশ বুলি জনা যায়। কিয়নো অণিমা আদি গুণ-ঐশ্বৰ্য আৰু বশীকৰণ-শক্তিৰ সামৰ্থ্যৰে সাধাৰণ সীমা অতিক্ৰম হয়।
Verse 16
विश्वरूपं दधद्विष्णुर्दधीचेन महर्षिणा । युध्यता समुपालब्धस्तद्रूपं दधता स्वयम्
যেতিয়া বিষ্ণুৱে বিশ্বৰূপ ধাৰণ কৰিলে, তেতিয়া মহর্ষি দধীচিয়ে যুদ্ধত তেওঁক সন্মুখীন কৰিলে; আৰু সেই একে ৰূপ নিজে ধৰি প্ৰতিবাদত থিয় হ’ল।
Verse 17
सर्वस्मादधिकस्यापि शिवस्य परमात्मनः । शरीरवत्तयान्यात्मसाधर्म्यं प्रतिभाति नः
আমাৰ ওচৰত এনে প্ৰতীয়মান হয় যে সৰ্বোচ্চ পৰমাত্মা শিৱৰ ক্ষেত্ৰতো, যেতিয়া তেওঁক দেহৱান বুলি কোৱা হয়, তেতিয়া দেহধাৰী জীৱসকলৰ সৈতে কিছুমান সাদৃশ্য দেখা যায়।
Verse 18
सर्वानुग्राहकं प्राहुश्शिवं परमकारणम् । स निर्गृह्णाति देवानां सर्वानुग्राहकः कथम्
তেওঁলোকে শিৱক পৰমকাৰণ আৰু সৰ্বানুগ্ৰাহক বুলি কয়; তেন্তে সেই সৰ্বকৃপালু প্ৰভুৱে দেৱতাসকলকো কেনেকৈ সংযত কৰে?
Verse 19
चिच्छेद बहुशो देवो ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः । शिवनिन्दां प्रकुर्वंतं पुत्रेति कुमतेर्हठात्
তেতিয়া দেৱ শিৱে ব্ৰহ্মাৰ পঞ্চম মূৰ বহুবার ছেদন কৰিলে; কিয়নো সেই কুমতিয়ে হঠেৰে শিৱনিন্দা কৰি নিৰ্লজ্জভাৱে ‘পুত্ৰ’ বুলি কৈছিল।
Verse 20
विष्णोरपि नृसिंहस्य रभसा शरभाकृतिः । बिभेद पद्भ्यामाक्रम्य हृदयं नखरैः खरैः
বিষ্ণুৰ উগ্ৰ নৰসিংহ ৰূপকো সেই সংঘৰ্ষৰ ৰভসত শৰভাকৃতি প্ৰকাশে দমন কৰিলে; পাৱেৰে পদদলিত কৰি তীক্ষ্ণ নখেৰে হৃদয় বিদীৰ্ণ কৰিলে।
Verse 21
देवस्त्रीषु च देवेषु दक्षस्याध्वरकारणात् । वीरेण वीरभद्रेण न हि कश्चिददण्डितः
দক্ষৰ অধ্বৰ-কাৰণত দেৱীসকল আৰু দেৱতাসকলৰ মাজত, সেই বীৰ বীৰভদ্ৰে দণ্ড নকৰা কোনো নাছিল।
Verse 22
पुरत्रयं च सस्त्रीकं सदैत्यं सह बालकैः । क्षणेनैकेन देवेन नेत्राग्नेरिंधनीकृतम्
সেই এক দেৱ (শিৱ)এ এক ক্ষণতে ত্ৰিপুৰক—স্ত্ৰীসহ, দৈত্যসহ আৰু বালকসহ—নিজ নেত্ৰাগ্নিৰ ইন্ধন কৰি দিলে।
Verse 23
प्रजानां रतिहेतुश्च कामो रतिपतिस्स्वयम् । क्रोशतामेव देवानां हुतो नेत्रहुताशने
প্ৰজাসকলৰ ৰতিৰ কাৰণ, স্বয়ং ৰতিপতি কাম—দেৱসকলৰ উচ্চ ক্ৰন্দনৰ মাজতে নেত্ৰজাত অগ্নিত দগ্ধ হৈ ভস্ম হ’ল।
Verse 24
गावश्च कश्चिद्दुग्धौघं स्रवन्त्यो मूर्ध्नि खेचराः । सरुषा प्रेक्ष्य देवेन तत्क्षणे भस्मसात्कृतः
এজন খেচৰে গাভীৰে প্ৰভুৰ মূৰ্ধ্নিত দুধৰ স্ৰোত ঢালিলে; কিন্তু দেৱে ক্ৰোধদৃষ্টিত চাওঁতেই সি তৎক্ষণাৎ ভস্ম হ’ল।
Verse 25
जलंधरासुरो दीर्णश्चक्रीकृत्य जलं पदा । बद्ध्वानंतेन यो विष्णुं चिक्षेप शतयोजनम्
অসুৰ জলন্ধৰে গৰ্বে পাৱেৰে জলক চক্ৰাকাৰে মথিলে; তাৰপিছত অনন্তেৰে বিষ্ণুক বেঁধি শত যোজন দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 26
तमेव जलसंधायी शूलेनैव जघान सः । तच्चक्रं तपसा लब्ध्वा लब्धवीर्यो हरिस्सदा
তেতিয়া জলসন্ধায়ীয়ে তাকেই কেৱল শূলৰে আঘাত কৰি নিপাত কৰিলে। আৰু হৰিয়ে তপস্যাৰে লাভ কৰা সেই চক্ৰ প্ৰাপ্ত কৰি সদা তপোবলজাত বীৰ্যৰে সমৃদ্ধ হৈ থাকিল।
Verse 27
जिघांसतां सुरारीणां कुलं निर्घृणचेतसाम् । त्रिशूलेनान्धकस्योरः शिखिनैवोपतापितम्
দেৱশত্ৰু নিৰ্ঘৃণচিত্ত হত্যাকামী অসুৰকুল বিনাশৰ বাবে, অন্ধকৰ বক্ষ ত্ৰিশূলে বিদ্ধ হৈ অগ্নিসদৃশ দগ্ধ হ’ল।
Verse 28
कण्ठात्कालांगनां सृष्ट्वा दारको ऽपि निपातितः । कौशिकीं जनयित्वा तु गौर्यास्त्वक्कोशगोचराम्
নিজ কণ্ঠৰ পৰা কালবৰ্ণা কন্যা (কালী) সৃষ্টি কৰি, দাৰক নামৰ শিশুটিও নিপাতিত হ’ল। তাৰপিছত গৌৰীৰ ত্বক-কোশৰ পৰা উদ্ভূতা কৌশিকী প্ৰকাশ পালে।
Verse 29
शुंभस्सह निशुंभेन प्रापितो मरणं रणे । श्रुतं च महदाख्यानं स्कान्दे स्कन्दसमाश्रयम्
শুম্ভ নিশুম্ভসহ ৰণত মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হ’ল। আৰু স্কন্দপুৰাণত স্কন্দৰ প্ৰামাণ্যত আশ্ৰিত এই মহৎ আখ্যানো শ্ৰুত হ’ল।
Verse 30
वधार्थे तारकाख्यस्य दैत्येन्द्रस्येन्द्रविद्विषः । ब्रह्मणाभ्यर्थितो देवो मन्दरान्तःपुरं गतः
ইন্দ্ৰবৈৰী দৈত্যেন্দ্ৰ তাৰকৰ বধাৰ্থে, ব্ৰহ্মাৰ অনুৰোধত দেৱ (শিৱ) মন্দৰৰ অন্তঃপুৰলৈ গ’ল।
Verse 31
विहृत्य सुचिरं देव्या विहारा ऽतिप्रसङ्गतः । रसां रसातलं नीतामिव कृत्वाभिधां ततः
দেৱীৰ সৈতে বহুদিন ধৰি বিহাৰ কৰি তেওঁ সেই আনন্দ-ৰসত অতিমাত্ৰা আসক্ত হ’ল; তাৰ পিছত ‘ৰসা’ নাম্নী তেঁওক যেন ৰসাতললৈ নিয়া হ’ল—এনে কৰি তুলিলে।
Verse 32
देवीं च वंचयंस्तस्यां स्ववीर्यमतिदुर्वहम् । अविसृज्य विसृज्याग्नौ हविः पूतमिवामृतम्
সেই বিষয়ত দেৱীক প্ৰবঞ্চনা কৰি তেওঁ নিজৰ অতিদুৰ্ধৰ্ষ বীৰ্য তাত নাছাড়িলে; বৰং অগ্নিত হৱিষৰ দৰে পৱিত্ৰ কৰি, অমৃতসম অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 33
गंगादिष्वपि निक्षिप्य वह्निद्वारा तदंशतः । तत्समाहृत्य शनकैस्तोकंस्तोकमितस्ततः
তাৰ অংশ গঙ্গা আদি পৱিত্ৰ জলত নিক্ষেপ কৰি আৰু অগ্নিৰ মাধ্যমেৰেো অৰ্পণ কৰি, পাছত তেওঁলোকে তাক ধীৰে ধীৰে—ইয়াৰ পৰা তিয়াৰ পৰা—অল্প অল্পকৈ সমাহাৰ কৰিলে।
Verse 34
स्वाहया कृत्तिकारूपात्स्वभर्त्रा रममाणया । सुवर्णीभूतया न्यस्तं मेरौ शरवणे क्वचित्
এবাৰ স্বাহাই কৃত্তিকাসকলৰ ৰূপ ধৰি নিজৰ স্বামীৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰি স্বৰ্ণপ্ৰভাময়ী হ’ল; আৰু কোনো এক সময়ত মেরুত শৰৱণত (নল-শয্যাত) তাক ন্যস্ত কৰিলে।
Verse 35
संदीपयित्वा कालेन तस्य भासा दिशो दश । रञ्जयित्वा गिरीन्सर्वान्कांचनीकृत्य मेरुणा
কালক্ৰমে তাৰ জ্যোতি প্ৰদীপ্ত হৈ দহো দিশ উজ্জ্বল কৰিলে; সি সকলো পৰ্বতক তেজেৰে ৰঞ্জিত কৰিলে, আৰু মেরুও যেন স্বৰ্ণময় হৈ উঠিল।
Verse 36
ततश्चिरेण कालेन संजाते तत्र तेजसि । कुमारे सुकुमारांगे कुमाराणां निदर्शने
তাৰপিছত বহুদিনৰ পাছত তাত সেই দিব্য তেজ সম্পূৰ্ণকৈ প্ৰকাশ পালে; তেতিয়া সুকুমাৰ অঙ্গবিশিষ্ট এজন দিব্য কুমাৰ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—সকলো কুমাৰৰ মাজত আদৰ্শ আৰু দৃষ্ট নিদৰ্শনস্বৰূপ।
Verse 37
तच्छैशवं स्वरूपं च तस्य दृष्ट्वा मनोहरम् । सह देवसुरैर्लोकैर्विस्मिते च विमोहिते
তেওঁৰ সেই মনোহৰ শিশুৰূপ দেখি, দেৱ-অসুৰসহ সকলো লোক বিস্মিত আৰু সম্পূৰ্ণ বিমোহিত হ’ল।
Verse 38
देवो ऽपि स्वयमायातः पुत्रदर्शनलालसः । सह देव्यांकमारोप्य ततो ऽस्य स्मेरमाननम्
তেতিয়া প্ৰভু স্বয়ং পুত্ৰদৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তাত আহিল। দেৱীৰ সৈতে শিশুটিক তেওঁৰ কোলাত বহুৱাই, পাছত তাৰ মৃদু হাঁহিমুখলৈ চাই থাকিল।
Verse 39
पीतामृतमिव स्नेहविवशेनान्तरात्मना । देवेष्वपि च पश्यत्सु वीतरागैस्तपस्विभिः
যেন অমৃত পান কৰিছে—স্নেহে বশ হোৱা তেওঁৰ অন্তৰাত্মা সেই আনন্দত লীন হ’ল; দেৱসকল চাই থাকিল আৰু আসক্তিহীন তপস্বীসকলেও সাক্ষী ৰ’ল।
Verse 40
स्वस्य वक्षःस्थले स्वैरं नर्तयित्वा कुमारकम् । अनुभूय च तत्क्रीडां संभाव्य च परस्परम्
নিজ বক্ষস্থলত কুমাৰকক স্বচ্ছন্দে নচাই, সেই ক্ৰীড়াৰ আনন্দ অনুভৱ কৰি, তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ প্ৰতি স্নেহ আৰু গৌৰৱেৰে একে অন্যক চালে।
Verse 41
स्तन्यमाज्ञापयन्देव्याः पाययित्वामृतोपमम् । तवावतारो जगतां हितायेत्यनुशास्य च
তেওঁ দেৱীক স্তন্য দান কৰিবলৈ আজ্ঞা দিলে; তোমাক অমৃতসম দুধ পান কৰাই পুনৰ উপদেশ দিলে—“তোমাৰ এই অৱতাৰ জগতৰ হিতৰ বাবে।”
Verse 42
स्वयन्देवश्च देवी च न तृप्तिमुपजग्मतुः । ततः शक्रेण संधाय बिभ्यता तारकासुरात्
তথাপিও স্বয়ম্ভূ দেৱ আৰু দেৱী তৃপ্ত নহ’ল। তাৰ পিছত তাৰকাসুৰৰ ভয়ত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) সন্ধি কৰি (চুক্তি কৰি) আগবাঢ়িল।
Verse 43
कारयित्वाभिषेकं च सेनापत्ये दिवौकसाम् । पुत्रमन्तरतः कृत्वा देवेन त्रिपुरद्विषा
দেৱসকলৰ সেনাপতি-পদৰ অভিষেক কৰাই ত্ৰিপুৰদ্বেষী ভগৱান শিৱে নিজৰ পুত্ৰক তেওঁলোকৰ মাজত স্থাপন কৰিলে (দেৱসেনাৰ অগ্ৰভাগত ৰাখিলে)।
Verse 44
स्वयमंतर्हितेनैव स्कन्दमिन्द्रादिरक्षितम् । तच्छक्त्या क्रौञ्चभेदिन्या युधि कालाग्निकल्पया
নিজে অন্তৰ্হিত হোৱাত স্কন্দক ইন্দ্ৰ আদি দেৱসকলে ৰক্ষা কৰিলে; আৰু যুঁজত সেই ক্রৌঞ্চভেদিনী, যুগান্ত-অগ্নিসদৃশ শক্তিৰ বলেই তেওঁ বিজয়ী হ’ল।
Verse 45
छेदितं तारकस्यापि शिरश्शक्रभिया सह । स्तुतिं चक्रुर्विशेषेण हरिधातृमुखाः सुराः
তাৰকৰ মূৰ ছিন্ন হোৱাত শক্র (ইন্দ্ৰ)ৰ ভয়ো ছিন্ন হ’ল; তাৰ পিছত হৰি আৰু ধাতৃ (ব্ৰহ্মা) প্ৰমুখ দেৱসকলে বিশেষভাৱে মহাস্তৱ কৰিলে।
Verse 46
तथा रक्षोधिपः साक्षाद्रावणो बलगर्वितः । उद्धरन्स्वभुजैर्दीर्घैः कैलासं गिरिमात्मनः
তদ্ৰূপ ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণ বলগৰ্বত মত্ত হৈ, নিজৰ দীঘল বাহুৰে নিজৰেই পৰ্বত কৈলাসক উঠাই তুলিবলৈ ধৰিলে।
Verse 47
तदागो ऽसहमानस्य देवदेवस्य शूलिनः । पदांगुष्ठपरिस्पन्दान्ममज्ज मृदितो भुवि
সেই অপৰাধ সহ্য কৰিব নোৱাৰি দেৱদেৱ ত্ৰিশূলধাৰী শিৱে নিজৰ পাদাঙ্গুষ্ঠ সামান্য কঁপালে; অপৰাধী চূর্ণ হৈ পৃথিৱীত ধঁসি গ’ল।
Verse 48
बटोः केनचिदर्थेन स्वाश्रितस्य गतायुषः । त्वरयागत्य देवेन पादांतं गमितोन्तकः
নিজ আশ্ৰিত সেই বটুৰ কোনো কাৰণত—যাৰ আয়ু শেষ হৈছিল—যম ত্বৰিতে তাত আহিল; কিন্তু প্ৰভুৱে তাক নিজৰ চৰণান্তত পেলাই নিস্তেজ কৰি দিলে।
Verse 49
स्ववाहनमविज्ञाय वृषेन्द्रं वडवानलः । सगलग्रहमानीतस्ततो ऽस्त्येकोदकं जगत्
নিজ বাহন বৃষেন্দ্ৰক চিনিব নোৱাৰি বডবানলে সমগ্ৰ লোকমণ্ডল গিলি ভিতৰলৈ টানি নিলে; সেয়ে জগত একমাত্ৰ জলবিস্তাৰ হৈ পৰিল।
Verse 50
अलोकविदितैस्तैस्तैर्वृत्तैरानन्दसुन्दरैः । अंगहारस्वसेनेदमसकृच्चालितं जगत्
সাধাৰণ লোকৰ অজানা, কিন্তু আনন্দসুন্দৰ সেই সেই গতি-ভংগীৰে প্ৰভুৰ অঙ্গহাৰ-স্বসেনাই এই জগতক বাৰে বাৰে চলাই তুলিলে।
Verse 51
शान्त एव सदा सर्वमनुगृह्णाति चेच्छिवः । सर्वाणि पूरयेदेव कथं शक्तेन मोचयेत्
যদি সদা শান্ত শিৱে সকলোকে নিৰন্তৰ অনুগ্ৰহ কৰে আৰু সকলো পূৰ্ণ কৰে, তেন্তে তেওঁক কোন শক্তিয়ে কেনেকৈ ৰোধ কৰিব? আৰু আন কোনে মোক্ষ দিব বুলি দাবী কৰিব পাৰে?
Verse 52
अनादिकर्म वैचित्र्यमपि नात्र नियामकम् । कारणं खलु कर्मापि भवेदीश्वरकारितम्
ইয়াত অনাদি কৰ্মৰ বৈচিত্ৰ্যই পৰম নিয়ামক নহয়। কৰ্মো কাৰণ হয়, কিন্তু ই ঈশ্বৰৰ প্ৰেৰণা আৰু নিয়ন্ত্ৰণত থাকিলেহে।
Verse 53
किमत्र बहुनोक्तेन नास्तिक्यं हेतुकारकम् । यथा ह्याशु निवर्तेत तथा कथय मारुत
ইয়াত বেছি কোৱাৰ কি প্ৰয়োজন? কেৱল তৰ্কজাত নাস্তিক্যই কাৰণ হয়। হে মাৰুত, ই কেনেকৈ শীঘ্ৰে নিবৃত্ত হ’ব কোৱা।
Frequently Asked Questions
In the sampled opening, the chapter is framed less as a discrete mythic episode and more as a philosophical inquiry prompted by the sages’ confusion over Śiva–Śivā’s extraordinary deeds and their implications.
They function as theological markers of hierarchy: cosmic rulers like Brahmā operate through Śiva’s capacity to restrain and to bestow favor, whereas Śiva himself is not subject to any higher agent’s nigraha/anugraha.
The chapter foregrounds the niṣphala (actionless/transcendent) Śiva alongside a sakala/mūrta (manifest, embodied) principle, insisting that manifestation is upheld by Śiva without negating his intrinsic svātantrya.