गौरीप्रवेशः—शिवसाक्षात्कारः (Gaurī’s Entry and the Vision of Śiva)
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে বায়ুক সোধে—হিমৱানৰ কন্যা দেবীয়ে কেনেকৈ গৌৰ আৰু দীপ্তিময় ৰূপ ধৰি অলংকৃত অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰি স্বামী শিৱৰ সাক্ষাৎ পালে, দুৱাৰত থকা গণেশসকলে তেতিয়া কি কৰিলে, আৰু তেওঁলোকক দেখি শিৱে কেনেকৈ প্ৰতিক্ৰিয়া দিলে। বায়ুৱে এই ঘটনাক প্ৰণয়জাত ‘পৰম ৰস’ বুলি বৰ্ণনা কৰে, যি কোমল হৃদয়কো মোহিত কৰে। দেবী আশা-আশংকা মিশ্ৰ ভাৱে ভিতৰলৈ সোমাই নিজৰ আগমনৰ বাবে আগ্ৰহী শিৱক দৰ্শন কৰে। অন্তঃপুৰৰ গণসকলে স্নেহভৰা বাক্যৰে তেওঁক সন্মান জনায়; দেবীয়ে ত্ৰ্যম্বকক প্ৰণাম কৰে। উঠাৰ আগতেই শিৱে আনন্দেৰে আলিঙ্গন কৰি কোলাত বহুৱাব খোজে; দেবী শয্যাত বহিলে শিৱে খেলাচ্ছলে তেওঁক কোলাত তুলি লৈ হাঁহি মুখে মুখমণ্ডল চায়। তাৰ পিছত শিৱে কোমল পৰিহাসমিশ্ৰ সংলাপত তেওঁৰ পূৰ্বাৱস্থা স্মৰণ কৰাই ৰূপ, স্বইচ্ছা আৰু মিলন-সমাধানৰ দিৱ্য নিকটতাৰ ইঙ্গিত দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा । कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती
ঋষিসকলে ক’লে—দেৱী, গিৰিবৰাত্মজা সতীয়ে দিব্য গৌৰবৰ্ণ দেহ ধাৰণ কৰি, সেই সুসজ্জিত স্থানত প্ৰৱেশ কৰি নিজৰ ভৰ্তা (শিৱ)ক কেনেকৈ দৰ্শন কৰিলে?
Verse 2
प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः । गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्
তেওঁৰ প্ৰৱেশসময়ত ভৱনৰ দুৱাৰমুখত থকা গণেশসকলে কি কৰিলে? আৰু দেৱে তেওঁলোকক দেখি তেতিয়া কি কৰিলে?
Verse 3
वायुरुवाच । प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः । येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः
বায়ুৱে ক’লে—সেই পৰম ৰস এনেকুৱা যে তাক সহজে স্পষ্টকৈ ক’ব নোৱাৰি। সেই প্ৰণয়গৰ্ভ অনুভৱে ভাৱৱন্ত ভক্তসকলৰ হৃদয় হৰণ কৰে।
Verse 4
द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः । शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत
দুৱাৰস্থসকলৰ উৎকণ্ঠিত কোলাহলে প্ৰেৰিত হৈ, দেৱীৰ আগমনত উৎসুক দেৱ অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। মৃদু শংকাৰ সৈতে দেৱীয়েও ভিতৰলৈ সোমাই তাতেই তেওঁক দেখিলে।
Verse 5
तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः । गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्
অন্তঃভৱনত বাস কৰা, নানা প্ৰণয়-ভাৱে পূৰ্ণ শ্ৰেষ্ঠ গণেন্দ্ৰসকলৰ বাক্যৰে বন্দিত হৈ, তেওঁ ত্ৰ্যম্বক (ভগৱান শিৱ)ক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 6
प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः । प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा
তেওঁ প্ৰণাম কৰি এতিয়াও উঠা নাছিল, তেতিয়াই পৰমেশ্বৰে তৎক্ষণাৎ দুয়ো বাহুৰে ধৰি আলিঙ্গন কৰিলে আৰু পৰমানন্দে চাৰিওফালেৰে ওচৰলৈ টানি নিল।
Verse 7
स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत । पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्
তেওঁ তাইক কোলাত তুলিবলৈ আগবাঢ়িল যদিও, দেৱী খাটৰ ওপৰতেই বহিল। তেতিয়া তেওঁ মৃদু আগ্ৰহেৰে হাঁহিমুখী দেৱীক খাটৰ পৰা তুলি নিজৰ কোলাত বহুৱালে।
Verse 8
सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव । तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्
তেওঁ হাঁহি মুখে, বিস্তৃত নয়নে যেন তাইৰ মুখমণ্ডল পান কৰিছে—এনে দৃষ্টিৰে চাই, দেৱীৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ ইচ্ছা কৰি ঈশ্বৰে আগতে কোৱা বাক্য পুনৰ ক’লে।
Verse 9
देवदेव उवाच । सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि । यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते
দেৱদেৱে ক’লে—হে সৰ্বাঙ্গসুন্দৰী! তোমাৰ সেই দশা কি এতিয়া পাৰ হৈ গ’ল? যি অৱস্থাত ক্ৰোধৰ পৰা উঠা ভাবত মিলনৰ কোনো উপায়েই নাপোৱা যায়।
Verse 10
स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च । त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम
নিজ ইচ্ছাৰেও মই তোমাক কালী বুলি, নতুবা অন্য কোনো বৰ্ণৱতী বুলি ভাবিব নোৱাৰোঁ। হে সুভ্ৰু! তোমাৰ স্বভাৱেই আকৃষ্ট মোৰ চিত্ত মোৰ ভিতৰত ব্যাকুল চিন্তাৰ কাৰণ হৈছে।
Verse 11
विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः । न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः
নিজ দঢ় সংকল্পে অঙ্গযোগত যুক্ত হ’লে পৰম ভাব কেনেকৈ বিস্মৃত হ’ব? সেই অৱস্থাত চিত্তকলুষতাৰ কাৰণসমূহ একেবাৰে উদ্ভৱ নহয়।
Verse 12
पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् । आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्
সাধাৰণ লোকৰ দৰে পৰস্পৰ পৃথকতা অপ্রিয়তা আৰু বিবাদৰ কাৰণ হয়। কিন্তু যদি আমাৰ মাজতো তেনে ভেদ থাকিলেহেঁতেন, তেন্তে এই সমগ্ৰ চৰাচৰ জগতেই নাথাকিলেহেঁতেন।
Verse 13
अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता । अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्
মই অগ্নিৰ শিৰত অধিষ্ঠিত, আৰু তুমি সোমৰ শিৰত স্থিতা। অগ্নি-সোমস্বভাৱ এই সমগ্ৰ বিশ্ব আমাৰ দুয়োৰে দ্বাৰা একেলগে অধিষ্ঠিত আৰু ধাৰিত।
Verse 14
जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः । आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्
আমি দুয়ো জগতৰ হিতৰ বাবে স্বেচ্ছাই ধৰা দেহেৰে বিচৰণ কৰোঁ। আমাৰ বিচ্ছেদ হ’লে এই জগত আশ্ৰয়হীন, আধাৰবিহীন হৈ পৰিব।
Verse 15
अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् । वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्
ইয়াত শাস্ত্ৰযুক্তিৰে নিৰ্ণীত আন এটা কাৰণো আছে; যাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ স্থাবৰ-জঙ্গম জগত বাক্য আৰু অৰ্থৰ দৰে পৰস্পৰ সংযুক্ত হৈ অৱস্থিত।
Verse 16
त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् । द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते
তুমি সাক্ষাৎ বাগ্-অমৃত, আৰু মই অৰ্থৰ পৰম অমৃত। দুয়োটা অমৃত হ’লে, এই দুয়োৰ বিচ্ছেদ কেনেকৈ যুক্তিসংগত?
Verse 17
विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव । विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः
তুমি মোৰ ভিতৰত প্ৰত্যয় জগোৱা বিদ্যা, আৰু তোমাৰ প্ৰত্যয়ৰ দ্বাৰা মই জ্ঞেয় তত্ত্ব। বিদ্যা আৰু জ্ঞেয়ৰ স্বৰূপ একে হ’লে, আমাৰ মাজত বিচ্ছেদ কেনেকৈ?
Verse 18
न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च । सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी
মই কোনো বন্ধনকাৰী কৰ্মেৰে এই জগত সৃষ্টি নকৰোঁ, ন কৰ্মেৰে পুনঃসৃষ্টি কৰোঁ। সকলো বস্তু কেৱল মোৰ আজ্ঞাৰে লাভ্য; সেয়ে প্ৰভুৰ আজ্ঞাধিকারেই পৰম ঐশ্বৰ্য।
Verse 19
आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् । आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्
মোৰ ঐশ্বৰ্যৰ সাৰেই আজ্ঞা, কিয়নো স্বাতন্ত্র্যই প্ৰভুত্বৰ লক্ষণ। যদি মই আজ্ঞাশক্তিৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হওঁ, তেন্তে মোৰ ঐশ্বৰ্য কেনেকৈ থাকিব?
Verse 20
न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः । देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्
আমাৰ (প্ৰতীয়মান) বিচ্ছেদতো কেতিয়াও বাস্তৱিক কোনো ব্যৱধান বা পৃথক অৱস্থা নাই। দেৱতাসকলৰ কাৰ্য মনত ৰাখি মই সেই বাক্য কেৱল লীলাৰূপে কৈছিলোঁ।
Verse 21
त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि । ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः
তোমাৰ অজানা একো নাই—তেন্তে তুমি কেনেকৈ ক্ৰুদ্ধ হ’লা? সেয়ে ত্ৰিলোক ৰক্ষাৰ্থে সেই ক্ৰোধ মোৰ প্ৰতিও তুমি প্ৰয়োগ কৰিলা।
Verse 22
यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि । इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे
হে প্ৰিয়বচনীয়া, সাক্ষাৎ ঈশ্বৰ—পৰমেশ্বৰ ৰূপে প্ৰকাশিত তোমাৰ ভিতৰত জীৱসকলৰ অনৰ্থ বা অমঙ্গলৰ কোনো কাৰণ সঁচাকৈ নাই।
Verse 23
शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा । स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम्
সেইগৰাকী যেন শৃঙ্গাৰ-ভাবসাৰৰ স্বাভাৱিক জন্মভূমি; নিজৰ স্বামীৰ ললিত কিন্তু সত্য বাক্য বুজি, মৃদু হাঁহিৰে উত্তৰ দিলে।
Verse 24
लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम् । तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम्
লজ্জাৰ বাবে কৌশিকীৰ বৰ্ণনাৰ বাহিৰে মই একো কোৱা নাছিলোঁ; কিন্তু আজি সেই কথাই ক’ম—দেৱীৰ বৰ্ণনা শুনা।
Verse 25
देव्युवाच । किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया । तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति
দেৱীয়ে ক’লে: ‘দেৱে তাইক দেখা নাই নেকি—মই নিজে সৃষ্টি কৰা কৌশিকীক? তেনে কন্যা জগতত আগতে কেতিয়াও নাছিল, ভবিষ্যতেও নহ’ব।’
Verse 26
तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा । शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः
তাইৰ বীৰ্য আৰু বল, বিন্ধ্য পৰ্বতত তাইৰ নিবাস, আৰু তাইৰ নিশ্চিত বিজয়—এই সকলো শুম্ভ আৰু নিশুম্ভক বধ কৰিবলৈ, আৰু ৰণত তেওঁলোকৰ ওপৰত জয় লাভ কৰিবলৈ আছিল।
Verse 27
प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा । लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति
তেওঁ প্ৰত্যক্ষ ফল দান কৰি সদায় লোককল্যাণ সাধন কৰে। সকলো লোকৰ শাশ্বত ৰক্ষাৰ কথা ব্ৰহ্মাই নিৰন্তৰ ঘোষণা কৰিব।
Verse 28
इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा । व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा
দেৱী এইদৰে কথা কৈ থাকোঁতেই, তেতিয়াই তেওঁৰ নিজ আজ্ঞাৰে সখীয়ে এটা বাঘিনী আনি তেওঁৰ সন্মুখত থিয় কৰালে।
Verse 29
तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम् । व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः
তাক দেখি দেৱীয়ে পুনৰ ক’লে—দেৱতাই আনি ওচৰলৈ অনা এই বাঘটোক চোৱা; মোৰ উপাসকসকলৰ মাজত ইয়াৰ সমান কোনো নাই।
Verse 30
अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् । अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात्
তেওঁৰ দ্বাৰা দুষ্টদলৰ পৰা মোৰ তপোবন ৰক্ষিত হৈছে। আৰু নিজৰ সতৰ্ক স্বৰক্ষাৰ ফলত তেওঁ মোৰ প্ৰতি অতিশয় ভক্ত আৰু নিৰ্ভয়ে নিশ্চিন্ত থাকে।
Verse 31
स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः । यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे
নিজ দেশো ত্যাগ কৰি তুমি মোৰ প্ৰসাদ লাভৰ বাবে আহিছা। যদি মোৰ প্ৰতি তোমাৰ সঁচা প্ৰীতি থাকে, তেন্তে মোৰ বাবে পৰম প্ৰীতি—সম্পূৰ্ণ ভক্তি—প্ৰকাশ কৰা।
Verse 32
नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम् । रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर
আজ্ঞা অনুসাৰে নন্দী স্বয়ং নিত্য অন্তঃপুৰৰ দুৱাৰত থাকক, আৰু তেওঁৰ চিহ্নধাৰী ৰক্ষীৰ সৈতে তাত অৱস্থান কৰক—এইদৰে এই ঈশ্বৰ-গৃহ সম্যকভাৱে ৰক্ষিত আৰু সুসংগঠিত হ’ব।
Verse 33
वायुरुवाच । मधुरं प्रणयोदर्कं श्रुत्वा देव्याः शुभं वचः । प्रीतो ऽस्मीत्याह तं देवस्स चादृश्यत तत्क्षणात्
বায়ুৱে ক’লে—দেৱীৰ মধুৰ, প্ৰণয়-ভক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ শুভ বাক্য শুনি প্ৰভুৱে ক’লে, “মই প্ৰসন্ন,” আৰু সেই ক্ষণতেই তেওঁ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল।
Verse 34
बिभ्रद्वेत्रलतां हैमीं रत्नचित्रं च कंचुकम् । छुरिकामुरगप्रख्यां गणेशो रक्षवेषधृक्
ৰক্ষকৰ বেশ ধৰি গণেশে সোণালী বেত্ৰলতা, ৰত্নখচিত কঞ্চুক আৰু সাপৰ দৰে দীপ্ত ছুৰিকা ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 35
यस्मात्सोमो महादेवो नन्दी चानेन नन्दितः । सोमनन्दीति विख्यातस्तस्मादेष समाख्यया
যিহেতু মহাদেৱ ‘সোম’ আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা নন্দী আনন্দিত হয়, সেয়ে তেওঁ ‘সোমনন্দী’ নামে প্ৰখ্যাত; এই কাৰণেই এই নামটো তেওঁৰ সুপ্ৰতিষ্ঠিত উপাধি।
Verse 36
इत्थं देव्याः प्रियं कृत्वा देवश्चर्धेन्दुभूषणः । भूषयामास तन्दिव्यैर्भूषणै रत्नभूषितैः
এইদৰে দেৱীৰ প্ৰিয় কাৰ্য সম্পন্ন কৰি, অৰ্ধচন্দ্ৰভূষিত দেৱে তেখেতক দিব্য, ৰত্নখচিত অলংকাৰৰে ভূষিত কৰিলে।
Verse 37
ततस्स गौरीं गिरिशो गिरीन्द्रजां सगौरवां सर्वमनोहरां हरः । पर्यंकमारोप्य वरांगभूषणैर्विभूषयामास शशांकभूषणः
তাৰ পাছত শশাঙ্কভূষণ হৰ—গিৰীশে—গিৰীন্দ্ৰৰ কন্যা, সৰ্বমনোহৰা গৌৰীক গৌৰৱসহ সন্মান কৰি, তেখেতক পৰ্য্যংকত আৰোপ কৰি উত্তম অঙ্গাভৰণেৰে ভূষিত কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Devī (Satī/Gaurī), having assumed a radiant fair form, enters Śiva’s inner residence; she is welcomed by the gaṇas, bows to Śiva, and Śiva embraces her and begins a personal dialogue recalling her earlier condition.
The chapter encodes ‘darśana’ as a liminal passage: the doorway, gaṇas, and inner chamber symbolize graded access to the divine, while ‘rasa’ and ‘praṇaya’ present emotion as a disciplined spiritual medium rather than mere sentiment.
Devī’s gaura (radiant) manifestation and Śiva as Tryambaka/Parameśvara/Devadeva; additionally, the gaṇas function as Śiva’s embodied retinue mediating sacred hospitality and threshold-guardianship.