सत्याः पुनस्तपश्चर्या — Satī’s Return to Austerity (Tapas) and Fearless Liṅga-Worship

Verse 1

वायुरुवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य पतिमम्बा पतिव्रता । नियम्य च वियोगार्तिं जगाम हिमवद्गिरिम्

বায়ুৱে ক’লে—তাৰপিছত পতিব্ৰতা অম্বাই স্বামীৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি; বিৰহজনিত বেদনাক সংযত কৰি হিমৱৎ পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 2

तपःकृतवती पूर्वं देशे यस्मिन्सखीजनैः । तमेव देशमवृनोत्तपसे प्रणयात्पुनः

যি ঠাইত তাই আগতে সখীসকলৰ সৈতে তপ কৰিছিল, প্ৰণয়ভক্তিৰে পুনৰ সেই ঠাইখনেই তপৰ বাবে বাছি ল’লে।

Verse 3

ततः स्वपितरं दृष्ट्वा मातरं च तयोर्गृहे । प्रणम्य वृत्तं विज्ञाप्य ताभ्यां चानुमता सती

তাৰপিছত সতীয়ে তেওঁলোকৰ ঘৰত নিজৰ পিতৃ আৰু মাতৃক দেখি প্ৰণাম কৰিলে, ঘটিত বৃত্তান্ত জনালে, আৰু দুয়োৰ অনুমতি পাই তদনুসাৰে আগবাঢ়িল।

Verse 4

पुनस्तपोवनं गत्वा भूषणानि विसृज्य च । स्नात्वा तपस्विनो वेषं कृत्वा परमपावनम्

পুনৰায় তেওঁ তপোবনলৈ গৈ সকলো অলংকাৰ ত্যাগ কৰিলে; স্নান কৰি পৰম পৱিত্ৰ তপস্বীৰ বেশ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 5

संकल्प्य च महातीव्रं तपः परमदुश्चरम् । सदा मनसि सन्धाय भर्तुश्चरणपंकजम्

অতি তীব্ৰ আৰু পৰম দুৰাচাৰ্য তপস্যা কৰাৰ সংকল্প কৰি, তেওঁ সদায় মনত নিজৰ স্বামী শিৱৰ চৰণকমল ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 6

तमेव क्षणिके लिंगे ध्यात्वा बाह्यविधानतः । त्रिसन्ध्यमभ्यर्चयन्ती वन्यैः पुष्पैः फलादिभिः

ক্ষণিক (অস্থায়ী) লিঙ্গত কেৱল তেওঁকেই ধ্যান কৰি, বাহ্য বিধি অনুসাৰে তেওঁ ত্ৰিসন্ধ্যাত বনফুল, ফল আদি দি অর্চনা কৰিছিল।

Verse 7

स एव ब्रह्मणो मूर्तिमास्थाय तपसः फलम् । प्रदास्यति ममेत्येवं नित्यं कृत्वा ऽकरोत्तपः

“সেইয়ে ব্রহ্মাৰূপ ধাৰণ কৰি মোৰ তপস্যাৰ ফল দিব” এই নিত্য সংকল্প কৰি, তেওঁ অচল নিষ্ঠাৰে তপস্যা কৰিলে।

Verse 8

तथा तपश्चरन्तीं तां काले बहुतिथे गते । दृष्टः कश्चिन्महाव्याघ्रो दुष्टभावादुपागमत्

এইদৰে তাই তপস্যা কৰি আছিল। বহু কাল পাৰ হোৱাৰ পাছত এজন মহাবাঘে তাইক দেখি দুষ্ট অভিপ্ৰায়ে ওচৰলৈ আহিল।

Verse 9

तथैवोपगतस्यापि तस्यातीवदुरात्मनः । गात्रं चित्रार्पितमिव स्तब्धं तस्यास्सकाशतः

সেই অতিশয় দুরাত্মা ওচৰলৈ আহিলেও, দেৱীৰ সান্নিধ্যত তাৰ দেহ চিত্ৰপটত আঁকা মূৰ্তিৰ দৰে স্তব্ধ হৈ পৰিল।

Verse 10

तं दृष्ट्वापि तथा व्याघ्रं दुष्टभावादुपागतम् । न पृथग्जनवद्देवी स्वभावेन विविच्यते

দুষ্ট অভিপ্ৰায়ে ওচৰলৈ অহা সেই বাঘক দেখি থাকিলেও, দেৱী সাধাৰণ লোকৰ দৰে ভেদবুদ্ধিত নপৰিল; স্বভাৱতই বিবেকী হৈ অচল ৰ’ল।

Verse 11

स तु विष्टब्धसर्वांगो बुभुक्षापरिपीडितः । ममामिषं ततो नान्यदिति मत्वा निरन्तरम्

কিন্তু সি সৰ্বাঙ্গ স্তব্ধ হৈ, ক্ষুধাৰ চাপে পীড়িত হৈ, নিৰন্তৰ এইদৰে ভাবি থাকিল—“এই মাংসেই মোৰ; ইয়াৰ বাহিৰে মোৰ বাবে আন একো নাই।”

Verse 12

निरीक्ष्यमाणः सततं देवीमेव तदा ऽनिशम् । अतिष्ठदग्रतस्तस्या उपासनमिवाचरत्

তেতিয়া সি অনিশে কেৱল দেৱীকেই চাই, তেওঁৰ সন্মুখত নিৰন্তৰ থিয় হৈ ৰ’ল আৰু যেন উপাসনা কৰি আছে—এনেদৰে আচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 13

देव्याश्च हृदये नित्यं ममैवायमुपासकः । त्राता च दुष्टसत्त्वेभ्य इति प्रववृते कृपा

তেতিয়া প্ৰভুৰ হৃদয়ত কৰুণা উদয় হ’ল—“এইজন মোৰ উপাসক; দেৱীৰ হৃদয়ত নিত্য বাস কৰে আৰু দুষ্ট সত্ত্বসমূহৰ পৰা ৰক্ষক”; এইদৰে কৃপা প্ৰবাহিত হ’ল।

Verse 14

तस्या एव कृपा योगात्सद्योनष्टमलत्रयः । बभूव सहसा व्याघ्रो देवीं च बुबुधे तदा

তেওঁৰ কৃপাশক্তিৰ যোগে ত্ৰিমল তৎক্ষণাৎ নষ্ট হ’ল; আৰু সেই ব্যাঘ্ৰ ক্ষণতে শুদ্ধ হৈ তেতিয়া দেৱীক জগন্মাতা ৰূপে চিনিলে।

Verse 15

न्यवर्तत बुभुक्षा च तस्यांगस्तम्भनं तथा । दौरात्म्यं जन्मसिद्धं च तृप्तिश्च समजायत

তাৰ আহাৰ-লালসা নিবৃত্ত হ’ল, অঙ্গৰ জড়তাও দূৰ হ’ল। জন্মসিদ্ধ দুষ্টভাবো খহি পৰিল, আৰু অন্তৰত তৃপ্তি জাগিল।

Verse 16

तदा परमभावेन ज्ञात्वा कार्तार्थ्यमात्मनः । सद्योपासक एवैष सिषेवे परमेश्वरीम्

তেতিয়া পৰম ভাবৰে নিজৰ জীৱন কৃতাৰ্থ হোৱা বুলি জানি, সি তৎক্ষণাৎ সত্য উপাসক হৈ ভক্তিভাৱে পৰমেশ্বৰীৰ সেৱা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 17

दुष्टानामपि सत्त्वानां तथान्येषान्दुरात्मनाम् । स एव द्रावको भूत्वा विचचार तपोवने

দুষ্ট সত্ত্ব আৰু আন দুৰাত্মাসকলৰ মাজতো সি তেওঁলোকক দূৰ কৰা জন হৈ তপোবনত বিচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 18

तपश्च ववृधे देव्यास्तीव्रं तीव्रतरात्मकम् । देवाश्च दैत्यनिर्बन्धाद्ब्रह्माणं शरणं गताः

দেৱীৰ তপস্যা অধিক বৃদ্ধি পালে—তীব্ৰ, আৰু তাতকৈও অধিক তীব্ৰতৰ। আৰু দৈত্যৰ নিৰ্বন্ধনত পীড়িত দেৱসকলে ব্ৰহ্মাৰ শৰণ ল’লে।

Verse 19

चक्रुर्निवेदनं देवाः स्वदुःखस्यारिपीडनात् । यथा च ददतुः शुम्भनिशुम्भौ वरसम्मदात्

শত্ৰুৰ পীড়ন আৰু নিজৰ দুখৰ ভাৰতে ক্লিষ্ট দেৱসকলে বিধিপূৰ্বক নিবেদন কৰিলে। বৰদানৰ গৰ্বত মত্ত শুম্ভ-নিশুম্ভে কেনেকৈ আচৰণ কৰিছিল, সেয়া তেওঁলোকে বিস্তাৰে ক’লে।

Verse 20

सो ऽपि श्रुत्वा विधिर्दुःखं सुराणां कृपयान्वितः । आसीद्दैत्यवधायैव स्मृत्वा हेत्वाश्रयां कथाम्

দেৱসকলৰ দুখ শুনি বিধাতা ব্ৰহ্মা কৰুণাৰে অনুপ্ৰাণিত হ’ল। কাৰণ-আধাৰিত উপায় আৰু যুক্তি স্মৰণ কৰি তেওঁ দানৱবধৰ সংকল্প কৰিলে।

Verse 21

सामरः प्रार्थितो ब्रह्मा ययौ देव्यास्तपोवनम् । संस्मरन्मनसा देवदुःखमोक्षं स्वयत्नतः

এইদৰে দেৱসকলৰ আন্তৰিক প্ৰাৰ্থনাত ব্ৰহ্মা দেৱীৰ তপোবনলৈ গ’ল। তেওঁ মনতে ভাবি থাকিল—নিজ প্ৰচেষ্টাৰে দেৱদুখ কেনেকৈ মোচন হ’ব।

Verse 22

ददर्श च सुरश्रेष्ठः श्रेष्ठे तपसि निष्ठिताम् । प्रतिष्ठामिव विश्वस्य भवानीं परमेश्वरीम्

তেতিয়া দেৱশ্ৰেষ্ঠে শ্ৰেষ্ঠ তপস্যাত অচল পৰমেশ্বৰী ভবানীক দৰ্শন কৰিলে—যেন তেওঁ সমগ্ৰ বিশ্বৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু আধাৰ।

Verse 23

ननाम चास्य जगतो मातरं स्वस्य वै हरेः । रुद्रस्य च पितुर्भार्यामार्यामद्रीश्वरात्मजाम्

তাৰ পাছত সি তেওঁক প্ৰণাম কৰিলে—যি এই জগতৰ মাতৃ, নিজৰ পিতৃ হৰিৰ আৰ্যা পত্নী, আৰু ৰুদ্ৰৰ পিতাৰো পূজ্য ভার্যা—অদ্ৰীশ্বৰৰ কন্যা আৰ্যা।

Verse 24

ब्रह्माणमागतं दृष्ट्वा देवी देवगणैः सह । अर्घ्यं तदर्हं दत्त्वा ऽस्मै स्वागताद्यैरुपाचरत्

ব্ৰহ্মা আহি পোৱা দেখি দেৱীয়ে দেৱগণসহ তেওঁক যথোচিত অৰ্ঘ্য দান কৰি স্বাগতমন্ত্ৰ-বচন আৰু অন্যান্য উপচাৰে সন্মান কৰিলে।

Verse 25

तां च प्रत्युपचारोक्तिं पुरस्कृत्याभिनंद्य च । पप्रच्छ तपसो हेतुमजानन्निव पद्मजः

তেওঁৰ স্বাগত-উপচাৰৰ বাক্যসমূহ সন্মান কৰি আৰু প্ৰশংসা কৰি, পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) তপস্যাৰ কাৰণ জানো নাজানে যেন কৈ সুধিলে।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तीव्रेण तपसानेन देव्या किमिह साध्यते । तपःफलानां सर्वेषां त्वदधीना हि सिद्धयः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দেৱী, এই তীব্ৰ তপস্যাৰে ইয়াত কি সাধ্য হ’ব? কিয়নো তপফলসমূহৰ সকলো সিদ্ধি নিশ্চয় তোমাৰ অধীন।

Verse 27

यश्चैव जगतां भर्ता तमेव परमेश्वरम् । भर्तारमात्मना प्राप्य प्राप्तञ्च तपसः फलम्

যিজন সকলো জগতৰ ধাৰক, সেই পৰমেশ্বৰ—অন্তৰ্যামী নাথ—ক আত্মাত প্ৰাপ্ত কৰিলেই তপস্যাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 28

अथवा सर्वमेवैतत्क्रीडाविलसितं तव । इदन्तु चित्रं देवस्य विरहं सहसे कथम्

নহ’লে এই সকলো তোমাৰ ক্ৰীড়া-লীলা মাত্ৰ। কিন্তু ই আশ্চৰ্য—দেৱাধিদেৱ শ্ৰীশিৱৰ বিৰহ তুমি কেনেকৈ সহ্য কৰা?

Verse 29

देव्युवाच । सर्गादौ भवतो देवादुत्पत्तिः श्रूयते यदा । तदा प्रजानां प्रथमस्त्वं मे प्रथमजः सुतः

দেৱী ক’লে—সৃষ্টিৰ আদিতে যেতিয়া শুনা যায় যে তোমাৰ দিব্য উৎপত্তি সেই দেৱৰ পৰা, তেতিয়া তুমি প্ৰজাসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য; তুমি মোৰ প্ৰথমজাত পুত্ৰ।

Verse 30

५

“পাঁচ”—ই পাণ্ডুলিপিত শ্লোক-ক্রম সূচোৱা সংখ্যা-চিহ্ন মাত্ৰ; ইয়াৰ স্বতন্ত্ৰ বাক্যাৰ্থ নাই।

Verse 31

यदा भवद्गिरीन्द्रस्ते पुत्रो मम पिता स्वयम् । तदा पितामहस्त्वं मे जातो लोकपितामह

হে গিৰীন্দ্ৰ! যেতিয়া তোমাৰ পুত্ৰেই মোৰ পিতা স্বয়ং হ’ল, তেতিয়া তুমি মোৰ পিতামহ হ’লা—হে লোকপিতামহ!

Verse 32

तदीदृशस्य भवतो लोकयात्राविधायिनः । वृत्तवन्तःपुरे भर्ता कथयिष्ये कथं पुनः

হে দেহ-নগৰৰ অন্তঃপুৰৰ অধিপতি, যিয়ে জগতৰ গতি-স্থিতি বিধান কৰে—আপোনাৰ এনে স্বৰূপ মই পুনৰ কেনেকৈ বৰ্ণনা কৰোঁ?

Verse 33

किमत्र बहुना देहे यश्चायं मम कालिमा । त्यक्त्वा सत्त्वविधानेन गौरी भवितुमुत्सहे

এই দেহৰ বিষয়ে বেছি ক’বলৈ কি আছে? মোৰ এই কালিমা ত্যাগ কৰি সত্ত্ব-অনুশাসনে মই গৌৰী হ’বলৈ দৃঢ় সংকল্প কৰিছোঁ।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । एतावता किमर्थेन तीव्रं देवि तपः कृतम् । स्वेच्छैव किमपर्याप्ता क्रीडेयं हि तवेदृशी

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দেবী, ইমানলৈকে তুমি কিয় এনে তীব্ৰ তপস্যা কৰিলা? তোমাৰ স্বেচ্ছাই কি যথেষ্ট নহয়? এনে ক্ৰীড়া তুমিয়েই শোভা পোৱা।

Verse 35

क्रीडा ऽपि च जगन्मातस्तव लोकहिताय वै । अतो ममेष्टमनया फलं किमपि साध्यताम्

হে জগন্মাতা, আপোনাৰ ক্ৰীড়াও লোকহিতৰ বাবেই। সেয়ে এই কৰ্মৰ দ্বাৰা মোৰো কোনো ইষ্টফল সিদ্ধ হওক।

Verse 36

निशुंभशुंभनामानौ दैत्यौ दत्तवरौ मया । दृप्तौ देवान्प्रबाधेते त्वत्तो लब्धस्तयोर्वधः

নিশুম্ভ আৰু শুম্ভ নামৰ দুজন দানৱ—মোৰ দিয়া বৰ পাই—দৰ্পিত হৈ দেৱতাসকলক পীড়া দিছে। কিন্তু তেওঁলোকৰ বধ তোমাৰ পৰাই নিৰ্ধাৰিত; তোমাৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকৰ বিনাশ হ’ব।

Verse 37

अलं विलंबनेनात्र त्वं क्षणेन स्थिरा भव । शक्तिर्विसृज्यमाना ऽद्य तयोर्मृत्युर्भविष्यति

আৰু পলম নকৰিবা—এই মুহূৰ্ততে স্থিৰ হোৱা। আজি যি শক্তি বিসৰ্জন দিয়া হৈছে, সেয়া সেই দুজনৰ মৃত্যুৰ কাৰণ হ’ব।

Verse 38

ब्राह्मणाभ्यर्थिता चैव देवी गिरिवरात्मजा । त्वक्कोशं सहसोत्सृज्य गौरी सा समजायत

ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা প্ৰাৰ্থিতা হৈ গিৰিৰাজপুত্ৰী দেৱীয়ে তৎক্ষণাত নিজৰ ছালৰ কোষ ত্যাগ কৰিলে আৰু গৌৰী হ’ল।

Verse 39

सा त्वक्कोशात्मनोत्सृष्टा कौशिकी नाम नामतः । काली कालाम्बुदप्रख्या कन्यका समपद्यत

তেওঁৰ ছালৰ কোষৰ পৰা নিৰ্গত সেই কন্যা কৌশিকী নামেৰে পৰিচিত হ’ল; তেওঁ ক’লা মেঘৰ দৰে কালী ৰূপে আৱিৰ্ভূত হ’ল।

Verse 40

सा तु मायात्मिका शक्तिर्योगनिद्रा च वैष्णवी । शंखचक्रत्रिशूलादिसायुधाष्टमहाभुजा

তেওঁ মায়াস্বৰূপিণী শক্তি; বৈষ্ণৱী যোগনিদ্ৰাও বটে। অষ্টমহাভুজা হৈ শঙ্খ, চক্ৰ, ত্ৰিশূল আদি অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰে।

Verse 41

सौम्या घोरा च मिश्रा च त्रिनेत्रा चन्द्रशेखरा । अजातपुंस्पर्शरतिरधृष्या चातिसुन्दरी

তেওঁ সৌম্যা, ঘোৰা আৰু মিশ্ৰস্বৰূপিণী; ত্ৰিনেত্ৰী আৰু চন্দ্ৰশেখৰা। কেৱল শিৱ-স্পৰ্শত ৰত, অজেয় আৰু অতিসুন্দৰী।

Verse 42

दत्ता च ब्रह्मणे देव्या शक्तिरेषा सनातनी । निशुंभस्य च शुंभस्य निहंत्री दैत्यसिंहयोः

দেৱীৰ এই সনাতনী শক্তি ব্ৰহ্মাক দিয়া হৈছিল; তেওঁয়েই দানৱ-সিংহ নিশুম্ভ আৰু শুম্ভৰ নাশকাৰিণী।

Verse 43

ब्रह्मणापि प्रहृष्टेन तस्यै परमशक्तये । प्रबलः केसरी दत्तो वाहनत्वे समागतः

অতি প্ৰহৃষ্ট ব্ৰহ্মায়ো সেই পৰমশক্তিক এক প্ৰবল কেশৰী (সিংহ) দান কৰিলে; সি তেওঁৰ বাহন হৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 44

विन्ध्ये च वसतिं तस्याः पूजामासवपूर्वकैः । मांसैर्मत्स्यैरपूपैश्च निर्वर्त्यासौ समादिशत्

বিন্ধ্য দেশত সি তাইৰ বাসস্থানৰ ব্যৱস্থা কৰিলে আৰু আসৱ-আদি নৈবেদ্যৰ সৈতে মাংস, মাছ আৰু অপূপ অৰ্পণ কৰি পূজা সম্পন্ন কৰি পাছত সি আদেশ দিলে।

Verse 45

सा चैव संमता शक्तिर्ब्रह्मणो विश्वकर्मणः । प्रणम्य मातरं गौरीं ब्रह्माणं चानुपूर्वशः

সেইগৰাকী ব্রহ্মা—বিশ্বকৰ্মা—ৰ স্বীকৃত শক্তি আছিল। তেওঁ ক্ৰমে প্ৰথমে মাতা গৌৰীক প্ৰণাম কৰি, তাৰ পাছত ব্রহ্মাকো নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 46

शक्तिभिश्चापि तुल्याभिः स्वात्मजाभिरनेकशः । परीता प्रययौ विन्ध्यं दैत्येन्द्रौ हन्तुमुद्यता

নিজৰেই বহু আত্মজা—নিজৰ সমান শক্তিসম্পন্ন শক্তিসকল—দ্বাৰা চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত হৈ, তেওঁ দুজন দৈত্যেন্দ্ৰক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ বিন্ধ্য পৰ্বতৰ ফালে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 47

निहतौ च तया तत्र समरे दैत्यपुंगवौ । तद्बाणैः कामबाणैश्च च्छिन्नभिन्नांगमानसौ

সেই সমৰত তাইৰ দ্বাৰাই দানৱসকলৰ মাজৰ অগ্ৰগণ্য সেই দুজন নিহত হ’ল। তাইৰ বাণ—কামদেৱৰ বাণৰ দৰে—তেওঁলোকৰ অঙ্গ ছিন্নভিন্ন কৰিলে আৰু মনো ভাঙি পেলালে।

Verse 48

तद्युद्धविस्तरश्चात्र न कृतो ऽन्यत्र वर्णनात् । ऊहनीयं परस्माच्च प्रस्तुतं वर्णयामि वः

এই যুদ্ধৰ বিস্তাৰ ইয়াত কৰা নহ’ল, কিয়নো অন্যত্ৰ ইয়াৰ বৰ্ণনা আছে। তথাপি তাতৰ পৰা যি উপযুক্ত, সেয়া গ্ৰহণ কৰি, বর্তমান প্ৰসঙ্গৰ কথা মই তোমালোকক ক’ম।