वीरभद्रक्रोधशमनं देवस्तुतिश्च (Pacification of Vīrabhadra and the Gods’ Hymn)
এই অধ্যায়ত দক্ষযজ্ঞ-সংঘাতৰ পিছৰ অৱস্থা বৰ্ণিত। বিষ্ণুপ্ৰমুখ দেৱতাসকল পৰাজিত, আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু ভীত; বীৰভদ্ৰৰ প্ৰমথগণে তেওঁলোকক লোহাৰ শৃংখলে বান্ধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এই সংকটময় মুহূৰ্তত ব্ৰহ্মা শান্তিদূত-সদৃশ মধ্যস্থ হিচাপে বীৰভদ্ৰ (বা তেওঁৰ অধীন গণপতি)ৰ ওচৰলৈ গৈ ক্ৰোধ-শমন আৰু দেৱতাসকলসহ সংশ্লিষ্ট সত্তাসকলক ক্ষমা দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। ব্ৰহ্মাৰ মৰ্যাদা আৰু নিবেদন দেখি বীৰভদ্ৰৰ ৰোষ শান্ত হয়। সুযোগ পাই দেৱতাসকলে শিৰত অঞ্জলি ধৰি শৰণাগতভাৱে শিৱৰ স্তৱ কৰে—তেওঁক শান্ত, যজ্ঞবিধ্বংসক, ত্ৰিশূলধাৰী, কালাগ্নিৰুদ্ৰ আদি নামে কীৰ্তন কৰি, তেওঁৰ ভয়ংকৰ দণ্ডৰূপকো জগতধৰ্ম-ৰক্ষাৰ ন্যায়সঙ্গত শাসন বুলি স্বীকাৰ কৰে। ভয়ৰ পৰা ভক্তিলৈ ৰূপান্তৰ, মধ্যস্থতাৰ ফলপ্ৰসূতা আৰু শিৱনামত নিহিত শক্তিৰ ইঙ্গিত এই অধ্যায়ৰ মূল বিষয়।
Shlokas
Verse 1
वायुरुवाच । इति सञ्छिन्नभिन्नांगा देवा विष्णुपुरोगमाः । क्षणात्कष्टां दशामेत्य त्रेसुः स्तोकावशेषिता
বায়ুৱে ক’লে—এইদৰে বিষ্ণুৰ নেতৃত্বত থকা দেৱসকলৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ছিন্নভিন্ন হৈ, ক্ষণতে তেওঁলোকে অতি কষ্টকৰ অৱস্থালৈ পৰিল। সামান্য শক্তি মাথোঁ অৱশিষ্ট থাকাত তেওঁলোকে ভয়তে কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 2
त्रस्तांस्तान्समरे वीरान् देवानन्यांश्च वै गणाः । प्रमथाः परमक्रुद्धा वीरभद्रप्रणोदिताः
সেই সমৰত বীৰভদ্ৰৰ প্ৰেৰণা পাই পৰম ক্ৰুদ্ধ প্ৰমথ-গণসকলে ভীত বীৰ দেৱসকলৰ ওপৰত আৰু আনসকলৰ ওপৰতও আক্ৰমণ চলালে।
Verse 3
प्रगृह्य च तथा दोषं निगडैरायसैर्दृढैः । बबन्धुः पाणिपादेषु कंधरेषूदरेषु च
তাক এনেদৰে ধৰি, সেই দোষীক দৃঢ় লোহাৰ শিকলৰে বান্ধিলে—হাত-পায়ে, আৰু গলাত আৰু উদৰতও।
Verse 4
तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा भद्रमद्रीन्द्रजानुतम् । सारथ्याल्लब्धवात्सल्यः प्रार्थयन् प्रणतो ऽब्रवीत्
সেই সময়ত ব্ৰহ্মা—সাৰথি ৰূপে সেৱা কৰি স্নেহভৰা বিশ্বাস লাভ কৰি—প্ৰণাম কৰি, পৰ্বতৰাজৰ ওপৰত জানু নত কৰি থকা সেই মঙ্গলময়জনক বিনীতভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰি ক’লে।
Verse 5
अलं क्रोधेन भगवन्नष्टाश्चैते दिवौकसः । प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैस्सह सुव्रत
হে ভগৱান, ক্ৰোধ যথেষ্ট; এই স্বৰ্গবাসীসকল ইতিমধ্যে নষ্ট হৈছে। প্ৰসন্ন হওক; হে সুৱ্ৰত, ৰোমজসকলৰ সৈতে সকলো ক্ষমা কৰক।
Verse 6
एवं विज्ञापितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना । शमं जगाम संप्रीतो गणपस्तस्य गौरवात्
পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই এইদৰে নিবেদন কৰাত গণপ (গণেশ) প্ৰসন্ন হ’ল; ব্ৰহ্মাৰ গৌৰৱ মানি তেওঁ শান্ত হৈ নিজকে সংযম কৰিলে।
Verse 7
देवाश्च लब्धावसरा देवदेवस्य मंत्रिणः । धारयन्तो ऽञ्जलीन्मूर्ध्नि तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः
তাৰ পিছত দেৱসকলে—উপযুক্ত অৱসৰ পাই—দেৱদেৱৰ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে, শিৰত অঞ্জলি ধৰি, নানা স্তৱেৰে তেওঁৰ স্তৱনা কৰিলে।
Verse 8
देवा ऊचुः । नमः शिवाय शान्ताय यज्ञहन्त्रे त्रिशूलिने । रुद्रभद्राय रुद्राणां पतये रुद्रभूतये
দেৱসকলে ক’লে—শান্ত স্বৰূপ শিৱক নমস্কাৰ; অধৰ্ম যজ্ঞ-সংহাৰক ত্ৰিশূলধাৰীক; শুভ ৰুদ্ৰক, ৰুদ্ৰসকলৰ পতিকে, আৰু যাঁৰ স্বৰূপেই ৰুদ্ৰ—তাঁক নমঃ।
Verse 9
कालाग्निरुद्ररूपाय कालकामांगहारिणे । देवतानां शिरोहन्त्रे दक्षस्य च दुरात्मनः
কালাগ্নিৰুদ্ৰ-ৰূপধাৰী, কাল আৰু কামৰ অঙ্গচ্ছেদকাৰী, দেৱতাসকলৰ শিৰোহন্তা আৰু দুষ্টাত্মা দক্ষক দমনকাৰী প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ।
Verse 10
संसर्गादस्य पापस्य दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः । शासिताः समरे वीर त्वया वयमनिन्दिता
হে বীৰ! অক্লান্ত কৰ্মশীল হলেও এই পাপী দক্ষৰ সংৰ্গৰ বাবে আমি—নিন্দাহীন হৈও—যুদ্ধত তোমাৰ দ্বাৰা শাসিত আৰু দণ্ডিত হ’লোঁ।
Verse 11
दग्धाश्चामी वयं सर्वे त्वत्तो भीताश्च भो प्रभो । त्वमेव गतिरस्माकं त्राहि नश्शरणागतान्
হে প্ৰভো! আমি সকলোৱে দগ্ধ হৈছোঁ আৰু তোমাৰ পৰা ভীত। তুমিয়েই আমাৰ একমাত্ৰ গতি; শৰণাগত আমাক ৰক্ষা কৰা।
Verse 12
वायुरुवाच । तुष्टस्त्वेवं स्तुतो देवान् विसृज्य निगडात्प्रभुः । आनयद्देवदेवस्य समीपममरानिह
বায়ুৱে ক’লে: এইদৰে স্তৱিত হোৱাত প্ৰভু প্ৰসন্ন হ’ল; তেওঁ দেৱতাসকলক শৃংখলৰ পৰা মুক্ত কৰি, ইয়াতেই সেই অমৰসকলক দেৱদেৱ মহাদেৱৰ সান্নিধ্যলৈ নিলে।
Verse 13
देवोपि तत्र भगवानन्तरिक्षे स्थितः प्रभुः । सगणः सर्वगः शर्वस्सर्वलोकमहेश्वरः
সেই ঠাইতো ভগৱান প্ৰভু অন্তৰীক্ষত অৱস্থিত আছিল—গণসহ; সৰ্বব্যাপী শৰ্ব, সকলো লোকৰ মহেশ্বৰ।
Verse 14
तं दृष्ट्वा परमेशानं देवा विष्णुपुरोगमाः । प्रीता अपि च भीताश्च नमश्चक्रुर्महेश्वरम्
পৰমেশানক দেখি বিষ্ণু-অগ্ৰগণ্য দেৱসকল আনন্দিতো হ’ল, লগতে ভক্তিভয়ে আপ্লুতো হ’ল; আৰু তেওঁলোকে মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 15
दृष्ट्वा तानमरान्भीतान्प्रणतार्तिहरो हरः । इदमाह महादेवः प्रहसन् प्रेक्ष्य पार्वतीम्
ভীত দেৱসকলক দেখি, শৰণাগতসকলৰ দুখ হৰণ কৰা হৰে মৃদু হাঁহিলে; পাৰ্বতীৰ ফালে চাই মহাদেৱে এই বাক্য ক’লে।
Verse 16
महादेव उवाच । माभैष्ट त्रिदशास्सर्वे यूयं वै मामिकाः प्रजाः । अनुग्रहार्थमेवेह धृतो दंडः कृपालुना
মহাদেৱে ক’লে—হে সকলো দেৱগণ, ভয় নকৰিবা; তোমালোক নিশ্চয় মোৰেই প্ৰজা। অনুগ্ৰহ দানৰ বাবেই কৃপাময় মই ইয়াত দণ্ড ধাৰণ কৰিছোঁ।
Verse 17
भवतां निर्जराणां हि क्षान्तो ऽस्माभिर्व्यतिक्रमः । क्रुद्धेष्वस्मासु युष्माकं न स्थितिर्न च जीवितम्
হে অমৰ দেৱগণ, তোমালোকৰ প্ৰতি হোৱা অতিকে্ৰম আমি সহি ক্ষমা কৰিছোঁ। কিন্তু তোমালোক যদি আমাৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হওঁ, তেন্তে তোমালোকৰ ন থাকিব স্থিতি, ন থাকিব জীৱন।
Verse 18
वायुरुवाच । इत्युक्तास्त्रिदशास्सर्वे शर्वेणामिततेजसा । सद्यो विगतसन्देहा ननृतुर्विबुधा मुदा
বায়ুৱে ক’লে—অমিত তেজস্বী শৰ্ব (শিৱ) এইদৰে কোৱাত সকলো দেৱতা তৎক্ষণাৎ সন্দেহমুক্ত হ’ল আৰু আনন্দত নৃত্য কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 19
प्रसन्नमनसो भूत्वानन्दविह्वलमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्तुं शंकरस्य दिवौकसः
মন প্ৰসন্ন হৈ আৰু আনন্দত বিহ্বল চিত্তে স্বৰ্গবাসী দেৱসকলে শংকৰৰ স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 20
देवा ऊचुः । त्वमेव देवाखिललोककर्ता पाता च हर्ता परमेश्वरो ऽसि । कविष्णुरुद्राख्यस्वरूपभेदै रजस्तमस्सत्त्वधृतात्ममूर्ते
দেৱসকলে ক’লে—আপুনিয়েই সকলো লোকৰ স্ৰষ্টা, পালনকৰ্তা আৰু সংহাৰকৰ্তা; আপুনি পৰমেশ্বৰ। হে ক (ব্ৰহ্মা), বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ নামে পৰিচিত ৰূপভেদে প্ৰকাশিত, আৰু ৰজঃ-তমঃ-সত্ত্ব গুণ ধাৰণ কৰা আত্মমূর্তে!
Verse 21
सर्वमूर्ते नमस्ते ऽस्तु विश्वभावन पावन । अमूर्ते भक्तहेतोर्हि गृहीताकृतिसौख्यद
হে সৰ্বমূর্তে, আপোনাক নমস্কাৰ; হে বিশ্বভাবন পাৱন, আপোনাক নমস্কাৰ। হে অমূর্তে, ভক্তৰ হিতাৰ্থে আপুনি ৰূপ গ্ৰহণ কৰি সেই সাকাৰ সান্নিধ্যৰ সুখ দান কৰে।
Verse 22
चंद्रो ऽगदो हि देवेश कृपातस्तव शंकर । निमज्जनान्मृतः प्राप सुखं मिहिरजाजलिः
হে দেৱেশ শংকৰ! আপোনাৰ কৃপাৰে চন্দ্ৰ ৰোগমুক্ত হ’ল। আৰু মিহিৰজাজলিও ডুবি মৃত্যুবৰণ কৰিলেও আপোনাৰ অনুগ্ৰহে সুখময় অৱস্থা লাভ কৰিলে।
Verse 23
सीमन्तिनी हतधवा तव पूजनतः प्रभो । सौभाग्यमतुलं प्राप सोमवारव्रतात्सुतान्
হে প্ৰভু! স্বামীহৰা সীমন্তিনীয়ে তোমাৰ পূজাৰ দ্বাৰা অতুল সৌভাগ্য লাভ কৰিলে, আৰু সোমবাৰ ব্ৰতত পুত্ৰসন্তান পালে।
Verse 24
श्रीकराय ददौ देवः स्वीयं पदमनुत्तमम् । सुदर्शनमरक्षस्त्वं नृपमंडलभीतितः
দেৱে শ্ৰীকৰক নিজৰ অনুত্তম পদ দান কৰিলে; আৰু হে সুদৰ্শন, ৰাজমণ্ডলৰ ভয়ৰ পৰা তুমি তাক (সেই লোকক) ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 25
मेदुरं तारयामास सदारं च घृणानिधिः । शारदां विधवां चक्रे सधवां क्रियया भवान्
কৰুণানিধিয়ে মেদুৰক তেওঁৰ পত্নীসহ উদ্ধাৰ কৰিলে; আৰু হে ভব (শিৱ), তোমাৰ পবিত্ৰ ক্ৰিয়াবলে বিধবা শাৰদা পুনৰ সধবা হ’ল।
Verse 26
भद्रायुषो विपत्तिं च विच्छिद्य त्वमदाः सुखम् । सौमिनी भवबन्धाद्वै मुक्ता ऽभूत्तव सेवनात्
ভদ্ৰায়ুষৰ ওপৰত অহা বিপদ ছিন্ন কৰি তুমি তাক সুখ দিলে; আৰু সৌমিনী তোমাৰ সেৱাৰ দ্বাৰা নিশ্চয়েই ভববন্ধনৰ পৰা মুক্ত হ’ল।
Verse 27
विष्णुरुवाच । त्वं शंभो कहरीशाश्च रजस्सत्त्वतमोगुणैः । कर्ता पाता तथा हर्ता जनानुग्रहकांक्षया
বিষ্ণুৱে ক’লে—হে শম্ভো! তুমিয়েই ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ। ৰজঃ-সত্ত্ব-তমঃ গুণৰ দ্বাৰা জীৱসমূহক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি তুমি সৃষ্টিকৰ্তা, পালনকৰ্তা আৰু সংহাৰকৰ্তা হওঁ।
Verse 28
सर्वगर्वापहारी च सर्वतेजोविलासकः । सर्वविद्यादिगूढश्च सर्वानुग्रहकारकः
তেওঁ সকলো গৰ্ব অপহৰণ কৰে, সকলো তেজৰ লীলা-প্ৰকাশ তেওঁ। সকলো বিদ্যা আৰু তাৰ ৰহস্যত গূঢ় হৈ, তেওঁ সকলোকে অনুগ্ৰহ দান কৰে।
Verse 29
त्वत्तः सर्वं च त्वं सर्वं त्वयि सर्वं गिरीश्वर । त्राहि त्राहि पुनस्त्राहि कृपां कुरु ममोपरि
হে গিৰীশ্বৰ! তোমাৰ পৰাই সকলো উদ্ভৱ হয়, তুমিয়েই সকলো; তোমাতেই সকলো স্থিত। ৰক্ষা কৰা—ৰক্ষা কৰা—পুনৰ ৰক্ষা কৰা; মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা।
Verse 30
अथास्मिन्नन्तरे ब्रह्मा प्रणिपत्य कृतांजलिः । एवं त्ववसरं प्राप्य व्यज्ञापयत शूलिने
তেতিয়া সেই অন্তৰত ব্ৰহ্মাই হাত জোৰি প্ৰণাম কৰি নত হ’ল; আৰু উপযুক্ত অৱসৰ পাই ত্ৰিশূলধাৰী শিৱক নিজৰ নিবেদন জনালে।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । जय देव महादेव प्रणतार्तिविभंजन । ईदृशेष्वपराधेषु को ऽन्यस्त्वत्तः प्रसीदति
ব্ৰহ্মাই ক’লে—জয় হওক, হে দেৱ! হে মহাদেৱ! প্ৰণতজনৰ আৰ্হতি ভঞ্জনকাৰী! এনেধৰণৰ অপৰাধত তোমাৰ বাহিৰে আন কোনে প্ৰসন্ন হৈ ক্ষমা কৰিব পাৰে?
Verse 32
लब्धमानो भविष्यंति ये पुरा निहिता मृधे । प्रत्यापत्तिर्न कस्य स्यात्प्रसन्ने परमेश्वरे
যিসকল পূৰ্বে যুদ্ধত নিপতিত হৈছিল, তেওঁলোকে পুনৰ মান আৰু সিদ্ধি লাভ কৰিব। পৰমেশ্বৰ প্ৰসন্ন হলে কাৰ বিপৰ্যয় বা দুৰ্ভাগ্য হ’ব?
Verse 33
यदिदं देवदेवानां कृतमन्तुषु दूषणम् । तदिदं भूषणं मन्येत अंगीकारगौरवात्
দেৱদেৱসকলে এই লোকসকলৰ ওপৰত যি দোষাৰোপ বা নিন্দা কৰিছে, বিনয়েৰে গ্ৰহণ কৰাৰ গৌৰৱৰ বাবে সেই নিন্দাকেই ভূষণ বুলি মানিব লাগে।
Verse 34
इति विज्ञाप्यमानस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । विलोक्य वदनं देव्या देवदेवस्स्मयन्निव
পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই এইদৰে নিবেদন কৰোঁতে, দেৱদেৱ মহাদেৱে দেৱীৰ মুখলৈ চাই, যেন মৃদু হাঁহি লৈ, উত্তৰ দিলে।
Verse 35
पुत्रभूतस्य वात्सल्याद्ब्रह्मणः पद्मजन्मनः । देवादीनां यथापूर्वमंगानि प्रददौ प्रभुः
পদ্মজন্মা ব্ৰহ্মা যি তেওঁৰ বাবে পুত্ৰসম আছিল, সেই ব্ৰহ্মাৰ প্ৰতি পিতৃস্নেহে প্ৰভুৱে দেৱতাসকল আদি সকলৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ পূৰ্বৰ দৰে ঘূৰাই দিলে।
Verse 36
प्रथमाद्यैश्च या देव्यो दंडिता देवमातरः । तासामपि यथापूर्वाण्यंगानि गिरिशो ददौ
প্ৰথমা আদি সকলে দণ্ডিত কৰা দেৱমাতৃসকলকো গিৰীশে তেওঁলোকৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ পূৰ্বৰ দৰে পুনৰ দান কৰিলে।
Verse 37
दक्षस्य भगवानेव स्वयं ब्रह्मा पितामहः । तत्पापानुगुणं चक्रे जरच्छागमुखं मुखम्
তেতিয়া পিতামহ ভগৱান ব্ৰহ্মাই স্বয়ং দক্ষৰ পাপৰ অনুৰূপ জীৰ্ণ ছাগল-মুখ সদৃশ মুখ গঢ়ি দিলে।
Verse 38
सो ऽपि संज्ञां ततो लब्ध्वा स दृष्ट्वा जीवितः सुधी । भीतः कृताञ्जलिः शंभुं तुष्टाव प्रलपन्बहु
তাৰ পিছত সি চেতনা ঘূৰাই পালে; নিজকে জীৱিত দেখি সেই সুধী ভয়ত কৃতাঞ্জলি হৈ শম্ভুক বহু বিনয়বচনেৰে স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 39
दक्ष उवाच । जय देव जगन्नाथ लोकानुग्रहकारक । कृपां कुरु महेशानापराधं मे क्षमस्व ह
দক্ষ ক’লে—জয় হে দেৱ! হে জগন্নাথ, লোকানুগ্ৰহকাৰক। হে মহেশান, কৃপা কৰা; মোৰ অপৰাধ ক্ষমা কৰা।
Verse 40
कर्ता भर्ता च हर्ता च त्वमेव जगतां प्रभो । मया ज्ञातं विशेषेण विष्ण्वादिसकलेश्वरः
হে জগত্প্ৰভু, কৰ্তা ভৰ্তা আৰু হৰ্তা তুমি একাই। মই বিশেষকৈ নিশ্চিত হৈ জানিলোঁ—বিষ্ণু আদি সকলো ঈশ্বৰাধিপতিৰো পৰমেশ্বৰ তুমি।
Verse 41
त्वयैव विततं सर्वं व्याप्तं सृष्टं न नाशितम् । न हि त्वदधिकाः केचिदीशास्ते ऽच्युतकादयः
এই সমগ্ৰ বিশ্ব তোমাৰ দ্বাৰাই বিস্তৃত, ব্যাপ্ত আৰু সৃষ্ট; তোমাক বাদ দি ইয়াৰ নাশ নাই। তোমাতকৈ অধিক কোনো নাই—অচ্যুত আদি ঈশ্বৰো নহয়।
Verse 42
वायुरुवाच । तं तथा व्याकुलं भीतं प्रलपंतं कृतागसम् । स्मयन्निवावदत्प्रेक्ष्य मा भैरिति १ घृणानिधिः
বায়ুৱে ক’লে—তাক এইদৰে ব্যাকুল, ভীত, নিজৰ অপৰাধৰ ভাৰে বিলাপ কৰা দেখি, কৰুণানিধিয়ে যেন হাঁহি ক’লে—“ভয় নকৰিবা।”
Verse 43
तथोक्त्वा ब्रह्मणस्तस्य पितुः प्रियचिकीर्षया । गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्षयमीश्वरः
এইদৰে কৈ, পিতা ব্ৰহ্মাক প্ৰীত কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, ঈশ্বৰে দক্ষক অক্ষয় গাণপত্য পদ দান কৰিলে।
Verse 44
ततो ब्रह्मादयो देवा अभिवंद्य कृत २ ंजलिः । तुष्टुवुः प्रश्रया वाचा शंकरं गिरिजाधिपम्
তাৰ পিছত ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলে অঞ্জলি বেঁধি অভিবন্দন কৰি, বিনয়ভৰা বাক্যৰে গিৰিজাধিপ শংকৰক স্তৱনা কৰিলে।
Verse 45
ब्रह्मादय ऊचुः । जय शंकर देवेश दीनानाथ महाप्रभो । कृपां कुरु महेशानापराधं नो क्षमस्व वै
ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলে ক’লে— জয় শংকৰ, দেৱেশ, দীনজনৰ নাথ, মহাপ্ৰভু। হে মহেশান, কৃপা কৰি আমাৰ অপৰাধ নিশ্চয় ক্ষমা কৰা।
Verse 46
मखपाल मखाधीश मखविध्वंसकारक । कृपां कुरु मशानापराधं नः क्षमस्व वै
হে মখপাল, হে মখাধীশ, হে মখবিধ্বংসকাৰক! হে মহেশান, কৃপা কৰা; শ্মশান-সম্পৰ্কীয় আমাৰ অপৰাধ নিশ্চয় ক্ষমা কৰা।
Verse 47
देवदेव परेशान भक्तप्राणप्रपोषक । दुष्टदण्डप्रद स्वामिन्कृपां कुरु नमो ऽस्तु ते
হে দেৱদেৱ, হে পৰমেশ্বৰ! তুমি ভক্তসকলৰ প্ৰাণশ্বাস পোষণ কৰা আৰু দুষ্টক দণ্ড দিয়া। হে স্বামী, মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা; তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 48
त्वं प्रभो गर्वहर्ता वै दुष्टानां त्वामजानताम् । रक्षको हि विशेषेण सतां त्वत्सक्तचेतसाम्
হে প্ৰভু, যিসকল দুষ্টে তোমাক নাজানে, সিহঁতৰ গৰ্ব তুমি হৰণ কৰা; আৰু যিসকল সৎলোকৰ চিত্ত তোমাত আসক্ত, তেওঁলোকৰ তুমি বিশেষ ৰক্ষক।
Verse 49
अद्भुतं चरितं ते हि निश्चितं कृपया तव । सर्वापराधः क्षंतव्यो विभवो दीनवत्सलाः
তোমাৰ চৰিত্ৰ নিশ্চয়েই অদ্ভুত—ই তোমাৰ কৃপাৰ শক্তিৰ ফল। হে মহিমাময় দীনৱৎসল, মোৰ সকলো অপৰাধ ক্ষমা কৰিবলগীয়া; ক্ষমা কৰা।
Verse 50
वायुरुवाच । इति स्तुतो महादेवो ब्रह्माद्यैरमरैः प्रभुः । स भक्तवत्सलस्स्वामी तुतोष करुणोदधिः
বায়ুৱে ক’লে—ব্ৰহ্মা আদি অমৰসকলে এইদৰে স্তৱ কৰিলে প্ৰভু মহাদেৱ প্ৰসন্ন হ’ল। ভক্তৱৎসল সেই স্বামী, কৰুণাসাগৰ, সম্পূৰ্ণ তুষ্ট হ’ল।
Verse 51
चकारानुग्रहं तेषां ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् । ददौ नरांश्च सुप्रीत्या शंकरो दीनवत्सलः
দীনৱৎসল শংকৰে ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰিলে; আৰু অতিশয় প্ৰসন্ন হৈ তেওঁলোকক যোগ্য মানুহো (সহায়ক/পৰিচৰ ৰূপে) দান কৰিলে।
Verse 52
स च ततस्त्रिदशाञ्छरणागतान् परमकारुणिकः परमेश्वरः । अनुगतस्मितलक्षणया गिरा शमितसर्वभयः समभाषत
তেতিয়া পৰম কৰুণাময় পৰমেশ্বৰে শৰণাগত দেৱসকলক স্নিগ্ধ হাস্যচিহ্নিত বাক্যৰে সম্বোধন কৰি, তেওঁলোকৰ সকলো ভয় শান্ত কৰি ক’লে।
Verse 53
शिव उवाच । यदिदमाग इहाचरितं सुरैर्विधिनियोगवशादिव यन्त्रितैः । शरणमेव गतानवलोक्य वस्तदखिलं किल विस्मृतमेव नः
শিৱে ক’লে—বিধিৰ নিয়োগবশে যেন বাধ্য হৈ দেৱসকলে ইয়াত যি অপৰাধ কৰিলে, তোমালোক কেৱল শৰণলৈ আহিছা বুলি দেখি, আমি সেয়া সম্পূৰ্ণৰূপে পাহৰি গ’লোঁ।
Verse 54
तदिह यूयमपि प्रकृतं मनस्यविगणय्य विमर्दमपत्रपाः । हरिविरिंचिसुरेन्द्रमुखास्सुखं व्रजत देवपुरं प्रति संप्रति
সেয়ে তুমি সকলেও—লজ্জাহীন হৈ—মনত যথোচিত কথা অৱজ্ঞা কৰি সংঘৰ্ষৰ বাবে ইয়ালৈ আহিছা। এতিয়া হৰি, বিৰিঞ্চি, সুৰেন্দ্ৰ আদি দেৱনেতাসকলৰ সৈতে শান্তিতে তৎক্ষণাৎ দেৱপুৰলৈ যোৱা।
Verse 55
इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः । सगिरिजानुचरस्सपरिच्छदः स्थित इवाम्बरतोन्तरधाद्धरः
এইদৰে দেৱসকলক কৈ, যজ্ঞাতীত (অক্ৰতু) হয়েও দক্ষৰ যজ্ঞ বিধ্বস্ত কৰা সুৰেশ্বৰে গিৰিজাৰ অনুচৰ আৰু নিজৰ পৰিজনসহ আকাশত ক্ষণমাত্ৰ স্থিত হৈ অন্তৰ্ধান কৰিলে।
Verse 56
अथ सुरा अपि ते विगतव्यथाः कथितभद्रसुभद्रपराक्रमाः । सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखाः मघवन्मुखाः
তাৰ পিছত সেই দেৱসকলেও ব্যথামুক্ত হৈ, ভদ্ৰ-সুভদ্ৰৰ মঙ্গলময় পৰাক্ৰমৰ কথা শুনি, মঘবান (ইন্দ্ৰ)ৰ নেতৃত্বত, তৎক্ষণাৎ আকাশপথে আনন্দে নিজ নিজ অভীষ্ট ধামলৈ গ’ল।
Frequently Asked Questions
The aftermath of the Dakṣa-yajña conflict: the devas are subdued by Vīrabhadra’s forces, Brahmā intercedes, and the devas respond with submission and a formal hymn to Śiva/Rudra.
It models a Purāṇic soteriology where divine wrath functions as dharmic correction, and restoration occurs through śaraṇāgati and stuti—transforming fear into recognition of Śiva’s supreme governance.
Śiva is praised as Śānta (peaceful) and simultaneously as Yajñahantṛ (destroyer of the sacrifice), Triśūlin (trident-bearer), Rudrabhadra, lord of the Rudras, and as Kālāgni-Rudra who consumes/overcomes time-bound desire and punishes Dakṣa’s wrongdoing.