Bhāratavarṣa–Navabheda-Vyavasthā (The Nine Divisions of Bhāratavarṣa and Its Sacred Geography)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । वक्ष्येऽहं भारतं वर्षं हिमाद्रेश्चैव दक्षिणे । उत्तरे तु समुद्रस्य भारती यत्र संसृतिः

সনৎকুমাৰে ক’লে—মই ভাৰতবৰ্ষৰ বৰ্ণনা কৰিম; ই হিমাদ্ৰিৰ দক্ষিণে আৰু সমুদ্ৰৰ উত্তৰে অৱস্থিত, য’ত মানুহৰ সংসাৰগতি (সংসৃতি) প্ৰবাহিত হয়।

Verse 2

नवयोजनसाहस्रो विस्तारोऽस्य महामुने । स्वर्गापवर्गयोः कर्मभूमिरेषा स्मृता बुधैः

হে মহামুনি, ইয়াৰ বিস্তাৰ নৱ সহস্ৰ যোজন বুলি কোৱা হৈছে। জ্ঞানীসকলে ইয়াক স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ (মোক্ষ) লাভৰ কৰ্মভূমি বুলি স್ಮৰণ কৰে; শিৱভক্তিৰে অৰ্পিত কৰ্ম ফলদায়ক হয়।

Verse 3

यतस्संप्राप्यते पुंभिस्स्वर्गो नरक एव च । भारतस्यापि वर्षस्य नव भेदान्ब्रवीमि ते

এই (কৰ্ম-ধৰ্ম)ৰ দ্বাৰাই মানুহে স্বৰ্গ বা নৰক লাভ কৰে। এতিয়া মই তোমাক ভাৰতবৰ্ষৰো নৱ বিভাগ ক’ম।

Verse 4

इंद्रद्युम्नः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः

ইন্দ্ৰদ্যুম্ন, কসেৰু, তাম্ৰবৰ্ণ আৰু গভস্তিমান; তদ্ৰূপ নাগদ্বীপ আৰু সৌম্য; তাৰপিছত গন্ধৰ্ব আৰু বাৰুণ—এই নামসমূহ ক্ৰমে কোৱা হ’ল।

Verse 5

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपस्सागरसंभृतः । योजनानां सहस्रं तु द्वीपोऽयं दक्षिणोत्तरः

ইয়া তেওঁলোকৰ মাজত নৱম দ্বীপ, সাগৰেৰে পৰিবেষ্টিত। এই দ্বীপ দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰলৈ এক সহস্ৰ যোজন পৰ্যন্ত বিস্তৃত।

Verse 6

पूर्वे किराता यस्य स्युर्दक्षिणे यवनाः स्थिताः । पश्चिमे च तथा ज्ञेया उत्तरे हि तपस्विनः

ইয়াৰ পূৰ্ব দিশত কিৰাতসকল বাস কৰে, দক্ষিণ দিশত যৱনসকল অৱস্থিত। পশ্চিম দিশতো তেনেধৰণৰ লোকসকল জ্ঞেয়; আৰু উত্তৰত তপস্যাৰত তপস্বীসকল আছে।

Verse 7

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भूयशः । इज्या युद्धपणा सेवा वर्तयन्तो व्यवस्थिताः

তাত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্য আছিল, আৰু তেওঁলোকৰ মাজত শূদ্ৰ বেছি সংখ্যাত আছিল। নিজ নিজ ধৰ্মস্থানে স্থিত হৈ তেওঁলোকে পূজা-যজ্ঞ, যুদ্ধ-ৰাজকাৰ্য, বাণিজ্য-জীৱিকা আৰু সেৱা কৰিছিল।

Verse 8

महेंद्रो मलयस्सह्यः सुदामा चर्क्षपर्वतः । विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

মহেন্দ্ৰ, মলয়, সহ্য, সুদামা, চর্ক্ষ পৰ্বত, বিন্ধ্য আৰু পাৰিয়াত্ৰ—এইসকলক ইয়াত সাত কুলপৰ্বত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 9

वेदस्मृतिपुराणाद्याः पारियात्रोद्भवा मुने । सर्वपापहरा ज्ञेया दर्शनात्स्पर्शनादपि

হে মুনি, পাৰিয়াত্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বেদ, স্মৃতি, পুৰাণ আদি সকলো সৰ্বপাপহৰ; কেৱল দৰ্শনে আৰু স্পৰ্শেও পবিত্ৰ কৰে।

Verse 10

नर्मदा सुरसाद्याश्च सप्तान्याश्च सहस्रशः । विंध्योद्भवा महानद्यस्सर्वपापहराश्शुभाः

নর্মদা, সুৰসা আদি—আৰু সাতটা, লগতে সহস্ৰশঃ—বিন্ধ্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মহানদী; সিহঁত শুভস্বৰূপা আৰু সৰ্বপাপহৰ।

Verse 11

गोदावरी भीमरथी तापीप्रमुखनिम्नगाः । गिरेर्विनिर्गता ऋक्षात्सद्यः पापभयापहाः

গোদাৱৰী, ভীমৰথী, তাপী আদি প্ৰধান নদী ঋক্ষ পৰ্বতৰ পৰা নিৰ্গত হৈ বয়; সিহঁতে তৎক্ষণাৎ পাপ আৰু পাপজন্য ভয় দূৰ কৰে।

Verse 12

सह्यपादोद्भवा नद्यः कृष्णावेण्यादिकास्तथा । कृतमाला ताम्रपर्णी प्रमुखा मलयोद्भवाः

সহ্য পৰ্বতৰ পাদদেশৰ পৰা কৃষ্ণা, বেণী আদি নদীসমূহ উৎপন্ন হয়; আৰু মালয় পৰ্বতৰ পৰা কৃতমালা আৰু তাম্ৰপৰ্ণী প্ৰধান নদীসমূহ উদ্ভৱ হয়।

Verse 13

त्रियामा चर्षिकुल्याद्या महेन्द्रप्रभवा स्मृताः । ऋषिकुल्या कुमार्य्याद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः

ত্রিয়ামা, চর্ষিকুল্যা আদি নদীসমূহ মহেন্দ্ৰ পৰ্বতৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি স্মৃত; আৰু ঋষিকুল্যা, কুমাৰ্যা আদি নদী শুক্তিমানৰ পাদদেশৰ পৰা উৎপন্ন বুলি কোৱা হয়।

Verse 14

नानाजनपदास्तेषु मंडलेषु वसन्ति वै । आसां पिबंति पानीयं सरत्सु विविधेषु च

সেই মণ্ডলসমূহত নানা জনপদৰ লোক নিশ্চয় বাস কৰে; আৰু তাত থকা বিভিন্ন সৰোবৰৰ পৰা তেওঁলোকে পানী পান কৰে।

Verse 15

चत्वारि भारते वर्षे युगान्यासन्महामुने । कृतादीनि न चान्येषु द्वीपेषु प्रभवंति हि

হে মহামুনি! ভাৰতবৰ্ষতেই কৃত আদি চাৰিওটা যুগ বিদ্যমান; অন্য দ্বীপসমূহত সিহঁতৰ উদ্ভৱ নহয়।

Verse 16

दानानि चात्र दीयंते सुकृतैश्चात्र याज्ञिकैः । तपस्तपंति यतयः परलोकार्थमादरात्

ইয়াত পুণ্যৱান যাজ্ঞিকসকলে দান দিয়ে; আৰু ইয়াত যতি-সন্ন্যাসীসকলে পৰলোকাৰ্থে শ্ৰদ্ধাৰে তপস্যা আচৰণ কৰে।

Verse 17

यतो हि कर्मभूरेषा जम्बूद्वीपे महामुने । अत्रापि भारतं श्रेष्ठमतोऽन्या भोगभूमयः

হে মহামুনি, জম্বুদ্বীপত এইয়েই কৰ্মভূমি; আৰু ইয়াতো ভাৰতেই শ্ৰেষ্ঠ, সেয়ে আন দেশসমূহ ভোগভূমি।

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डकथने सप्तदीपवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ পঞ্চম গ্ৰন্থ উমাসংহিতাত, ব্ৰহ্মাণ্ডকথনৰ অন্তৰ্গত ‘সপ্তদ্বীপবৰ্ণন’ নামৰ অষ্টাদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 19

स्वर्गापवर्गास्पदमार्गभूते धन्यास्तु ते भारतभूमिभागे । गायंति देवाः किल गीतकानि भवंति भूयः पुरुषास्सुरास्ते

ভাৰতভূমিৰ ভাগত জন্ম লোৱা সকল ধন্য; কিয়নো ইয়ে স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ (মোক্ষ) লাভৰ পথ আৰু আধাৰ। দেৱতাসকলে তেওঁলোকৰ গুণগানৰ গীত গায়; সেই মানুহসকল পুণ্য আৰু শিৱভক্তিৰে পুনঃপুনঃ দিৱ্য হয়।

Verse 20

अवाप्य मानुष्यमयं कदाचिद्विहृत्य शंभोः परमात्मरूपे । फलानि सर्वाणि तु कर्मजानि यास्याम्यहं तत्तनुतां हि तस्य

কেতিয়াবা মানৱদেহ লাভ কৰি, শম্ভুৰ পৰমাত্মস্বৰূপত লীলা কৰি, মই কৰ্মজাত সকলো ফল অতিক্ৰম কৰিম আৰু নিশ্চয়েই তেওঁৰ তত্তনুতা (একাত্মতা) লাভ কৰিম।

Verse 21

आप्स्यंति धन्याः खलु ते मनुष्याः सुखैर्युताः कर्मणि सन्निविष्टाः । जनुर्हि येषां खलु भारतेऽस्ति ते स्वर्गमोक्षोभयलाभवन्तः

নিশ্চয় ধন্য সেই মানুহসকল, যিসকল সুখ-সমৃদ্ধিৰে যুক্ত হৈ ধৰ্মকৰ্মত দৃঢ়ভাৱে স্থিত থাকে। যিসকলৰ জন্ম ভাৰতত, তেওঁলোকে স্বৰ্গ আৰু মোক্ষ—উভয় লাভ কৰে।

Verse 22

लक्षयोजनविस्तारस्समस्तपरिमण्डलः । जम्बूद्वीपो मया ख्यातः क्षारोदधिसुसंवृतः

জম্বূদ্বীপ সমগ্ৰ বিস্তাৰত সম্পূৰ্ণ পৰিমণ্ডলাকাৰ আৰু লক্ষ যোজন প্ৰস্থ; মই একে ক্ষাৰ-সমুদ্ৰে সুপৰিবেষ্টিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছোঁ।

Verse 23

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं शतसाहस्रसम्मितम् । ततो हि द्विगुणो ब्रह्मन्प्लक्षद्वीपः प्रकीर्तितः

শত-সহস্ৰ যোজন বিস্তৃত ক্ষাৰসমুদ্ৰে পৰিবেষ্টিত; হে ব্ৰাহ্মণ, প্লক্ষদ্বীপ তাৰ দ্বিগুণ পৰিমিত বুলি প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 24

गोमंतश्चैव चन्द्रश्च नारदो दर्दुरस्तथा । सोमकस्सुमनाश्शैलो वैभ्राजश्चैव सत्तमः

গোমন্ত আৰু চন্দ্ৰ, লগতে নাৰদ আৰু দৰ্দুৰ; তদ্ৰূপ সোমক, সুমনা, শৈল আৰু বৈভ্ৰাজ—হে শ্ৰেষ্ঠ শ্ৰোতা।

Verse 25

वर्षाचलेषु रम्येषु सहितास्सततं प्रजाः । वसंति देवगंधर्वा वर्षेष्वेतेषु नित्यशः

সেই ৰম্য বৰ্ষ-পৰ্ব্বতসমূহত প্ৰজাসকল সদা একতাৰে বাস কৰে; আৰু এই অঞ্চলসমূহত দেৱ আৰু গন্ধৰ্বসকল নিত্য নিবাস কৰে।

Verse 26

नाधयो व्याधयो वापि जनानां तत्र कुत्रचित् । दश वर्षसहस्राणि तत्र जीवंति मानवाः

তাত জনসকলৰ ক’তো আদি নাই, ব্যাধিও নাই। সেই স্থানত মানুহে দহ সহস্ৰ বছৰ পৰ্যন্ত জীৱন ধাৰে।

Verse 27

अनुतप्ता शिखी चैव पापघ्नी त्रिदिवा कृपा । अमृता सुकृता चैव सप्तैवात्र च निम्नगाः

ইয়াত নিশ্চয় সাতখন পৱিত্ৰ নদী আছে—অনুতপ্তা, শিখী, পাপঘ্নী, ত্ৰিদিবা, কৃপা, অমৃতা আৰু সুকৃতা।

Verse 28

क्षुद्रनद्यस्तथा शैलास्तत्र संति सहस्रशः । ताः पिबंति सुसंहृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते

তাত অসংখ্য সৰু নদী আৰু সহস্ৰ সহস্ৰ পৰ্বত আছে। আনন্দিত চিত্তে সেই নগৰ আৰু জনপদসমূহে সেই নদীৰ জল পান কৰে।

Verse 29

न तत्रापि युगावस्था यथास्थानेषु सप्तसु । त्रेतायुगसमः कालस्सर्वदैव महामुने

হে মহামুনি, তাতো যথাস্থানস্থিত সাত লোকৰ দৰে যুগবিভাগ নাই; তাত কাল সদায় ত্ৰেতাযুগ-সমান।

Verse 30

विप्रक्षत्रियवैश्यास्ते शूद्राश्च मुनिसत्तम । कल्पवृक्षसमानस्तु तन्मध्ये सुमहातरुः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁলোকৰ মাজত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰো আছে। তেওঁলোক সকলেই কল্পবৃক্ষসম; আৰু তেওঁলোকৰ মাজতে এক অতি-মহান, সৰ্বোত্তম বৃক্ষ স্থিত।

Verse 31

प्लक्षस्तन्नामसंज्ञो वै प्लक्षद्वीपो द्विजोत्तम । इज्यते तत्र भगवाञ्छंकरो लोकशंकरः

হে দ্বিজোত্তম! ‘প্লক্ষ’ নামেই প্ৰসিদ্ধ প্লক্ষদ্বীপ আছে। তাত লোকহিতকাৰী ভগৱান শংকৰ, লোকশংকৰ, পূজিত হয়।

Verse 32

हरिश्च भगवान्ब्रह्मा यन्त्रैर्मन्त्रैश्च वैदिकैः । संक्षेपेण तथा भूयश्शाल्मलिं त्वं निशामय

হৰি (বিষ্ণু) আৰু ভগৱান ব্ৰহ্মাই যন্ত্ৰ আৰু বৈদিক মন্ত্ৰৰ দ্বাৰা—সংক্ষেপে আৰু পুনৰ অধিক বিস্তাৰে—(এই কৰিলেহি)। এতিয়া তুমি শাল্মলী বিষয়ে শুনা।

Verse 33

सप्तवर्षाणि तत्रैव तेषां नामानि मे शृणु । श्वेतोऽथ हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा

তাতেই সাতটা বৰ্ষ (প্ৰদেশ) আছে; সিহঁতৰ নাম মোৰ পৰা শুনা—শ্বেত, হৰিত, জীমূত আৰু ৰোহিত।

Verse 34

वैकलो मानसश्चैव सुप्रभस्सप्तमो मुने । शाल्मलेन तु वृक्षेण द्वीपः शाल्मलिसंज्ञकः

হে মুনে! বৈকল, মানস আৰু সুপ্ৰভো (সিহঁতৰ মাজত) আছে। শাল্মলী গছৰ নামৰ বাবে সপ্তম দ্বীপ ‘শাল্মলী’ বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 35

द्विगुणेन समुद्रेण सततं संवृतः स्थितः । वर्षाभिव्यंजका नद्यस्तासां नामानि मे शृणु

সেয়া সদায় নিজৰ দ্বিগুণ পৰিমাণৰ সাগৰে চাৰিওফালে আৱৃত হৈ থাকে। এতিয়া বৰ্ষা প্ৰকাশ কৰা সেই নদীবোৰৰ নাম মোৰ পৰা শুনা।

Verse 36

शुक्ला रक्ता हिरण्या च चन्द्रा शुभ्रा विमोचना । निवृत्तिः सप्तमी तासां पुण्यतोया सुशीतलाः

সেই পবিত্ৰ জলধাৰাসমূহ—শুক্লা, ৰক্তা, হিৰণ্য়া, চন্দ্ৰা, শুভ্ৰা, বিমোচনা, আৰু সপ্তমী নিবৃত্তি। সিহঁতৰ জল পুণ্যদায়ক, অতিশয় শীতল, শুদ্ধি আৰু মুক্তিদায়িনী।

Verse 37

सप्तैव तानि वर्षाणि चतुर्वर्णायुतानि च । भगवन्तं सदा शंभुं यजंते विविधैर्मखैः

সেই সাত বছৰ, আৰু অযুত-অযুত বছৰলৈকে, চাৰিও বৰ্ণৰ লোকসকলে নানাবিধ যজ্ঞ-মখেৰে সদা ভগৱান শম্ভুক আৰাধনা কৰিছিল।

Verse 38

देवानां तत्र सान्निध्यमतीव सुमनोरमे । एष द्वीपस्समुद्रेण सुरोदेन समावृतः

সেই পৰম মনোৰম স্থানত দেৱতাসকলৰ সান্নিধ্য অতি স্পষ্ট আছিল। এই দ্বীপ সাগৰেৰে পৰিবেষ্টিত, দিৱ্য বিধানে ৰক্ষিত আৰু সীমাবদ্ধ।

Verse 39

द्विगुणेन कुशद्वीपः समंताद्बाह्यतः स्थितः । वसंति तत्र दैतेया मनुजैस्सह दानवाः

বাহিৰফালে চাৰিওফালে তাৰ দ্বিগুণ বিস্তৃত কুশদ্বীপ অৱস্থিত। তাত মানুহৰ সৈতে দৈত্য আৰু দানৱসকল বাস কৰে।

Verse 40

तथैव देवगन्धर्वा यक्षाः किंपुरुषादयः । वर्णास्तत्रैव चत्वारो निजानुष्ठानतत्पराः

সেইদৰে তাত দেৱ আৰু গন্ধৰ্ব, যক্ষ আৰু কিম্পুৰুষ আদিো আছিল। তাত চাৰিও বৰ্ণ আছিল, প্ৰত্যেকে নিজ নিজ স্বধৰ্ম-অনুষ্ঠানত তৎপৰ আছিল।

Verse 41

तत्रैव च कुशद्वीपे ब्रह्माणं च जनार्द्दनम् । यजंति च तथेशानं सर्वकामफलप्रदम्

সেই ঠাইতে কুশদ্বীপত তেওঁলোকে ব্ৰহ্মা আৰু জনাৰ্দনক পূজা কৰে; আৰু তদ্ৰূপে সকলো কামনাৰ ফল দানকাৰী ঈশান (শিৱ)কো আৰাধনা কৰে।

Verse 42

कुशेशयो हरिश्चैव द्युतिमान्पुष्पवांस्तथा । मणिद्रुमो हेमशैलस्सप्तमो मन्दराचलः

সিহঁতৰ নাম—কুশেশয়, হৰি, দ্যুতিমান, পুষ্পবান, মণিদ্ৰুম, হেমশৈল; আৰু সপ্তমটো মন্দৰাচল।

Verse 43

नद्यश्च सप्त तासां तु नामानि शृणु तत्त्वतः । धूतपापा शिवा चैव पवित्रा संमितिस्तथा

তাত সাতখন নদী আছে; এতিয়া সিহঁতৰ নাম তত্ত্বতঃ শুনা—ধূতপাপা, শিৱা, পবিত্ৰা আৰু সংমিতি।

Verse 44

विद्या दंभा मही चान्या सर्वपापहरास्त्विमाः । अन्यास्सहस्रशस्संति शुभापो हेमवालुकाः

বিদ্যা, সংযম, পৃথিৱী আৰু আন পবিত্ৰ আশ্ৰয়—এইবোৰে সকলো পাপ হৰণ কৰে। আৰু সহস্ৰ সহস্ৰ শুভ-শুদ্ধিকাৰক উপায় আছে—পবিত্ৰ জল আৰু সোণালী বালুকাৰ দৰে।

Verse 45

कुशद्वीपे कुशस्तम्बो घृतोदेन समावृतः । क्रौञ्चद्वीपो महाभाग श्रूयतां चापरो महान्

কুশদ্বীপত কুশঘাঁহৰ স্তম্ভসদৃশ গুচ্ছ আছে, যি ঘৃতসমুদ্ৰেৰে আৱৃত। হে মহাভাগ, এতিয়া আন এক মহান অঞ্চল—বলবান ক্রৌঞ্চদ্বীপ—শুনা।

Verse 46

द्विगुणेन समुद्रेण दधिमंडेन चावृतः । वर्षाचला महाबुद्धे तेषां नामानि मे शृणु

হে মহাবুদ্ধিমান! বৰ্ষাচলসমূহ দ্বিগুণ সমুদ্ৰে আৰু দধিমণ্ড-সমুদ্ৰেৰে আৱৃত। এতিয়া সিহঁতৰ নাম মোৰ পৰা শুনা।

Verse 47

क्रौञ्चश्च वामनश्चैव तृतीयश्चांधकारकः । दिवावृतिर्मनश्चैव पुण्डरीकश्च दुन्दुभिः

ক্রৌঞ্চ, বামন, তৃতীয় অন্ধকাৰক; আৰু দিবাৱৃতি, মন, পুণ্ডৰীক, দুন্দুভি—(এইবোৰেই নাম)।

Verse 48

निवसंति निरातंका वर्षशैलेषु तेषु वै । सर्वसौवर्णरम्येषु सुहृद्देवगणैः प्रजाः

সেই বৰ্ষশৈলসমূহত প্ৰজাসকল সঁচাকৈয়ে ভয় আৰু আপদাবিহীন হৈ বাস কৰে—সৰ্বতোভাবে স্বৰ্ণময় মনোৰম দেশত, সুহৃদ দেৱগণৰ সঙ্গত।

Verse 49

ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याश्शूद्राश्चानुक्रमोदिताः । संति तत्र महानद्यस्सप्तान्यास्तु सहस्रशः

তাত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ—এইসকলক ক্ৰম অনুসাৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। সেই দেশত মহা নদীও আছে—সাতটা মুখ্য, আৰু তাৰ উপৰিও সহস্ৰাধিক অন্য নদী।

Verse 50

गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा । शांतिश्च पुंडरीका च याः पिबन्ति पयश्शुभम्

গৌৰী, কুমুদ্বতী, সন্ধ্যা, ৰাত্ৰি, মনোজবা, শান্তি আৰু পুণ্ডৰীকা—এইসকলেই শుభ পয়ঃ পান কৰে।

Verse 51

भगवान्पूज्यते तत्र योगरुद्रस्वरूपवान् । दधिमण्डोदकश्चापि शाकद्वीपेन संवृतः

তাত ভগৱান যোগৰুদ্ৰ-স্বৰূপে পূজিত হয়। সেই পুণ্যভূমি দধিমণ্ডোদকৰ জল আৰু শাকদ্বীপেৰে পৰিবেষ্টিত।

Verse 52

द्विगुणेनाद्रयस्सप्त तेषां नामानि मे शृणु । पूर्वे तत्रोदयगिरिर्जलधारः परे यतः

তাৰ দ্বিগুণকৈ সাতটা পৰ্বত আছে; সিহঁতৰ নাম মোৰ পৰা শুনা। পূবে উদয়গিৰি, আৰু পশ্চিমে—য’ৰ পৰা জল নামি যায়—জলধাৰ (পৰ্বত)।

Verse 53

पृष्ठतोऽस्तगिरिश्चैव ह्यविकेशश्च केसरी । शाकस्तत्र महावृक्षस्सिद्धगंधर्वसेवितः

পিছফালে অস্তগিৰি আছিল আৰু অবিকেশ নামৰ সিংহো আছিল। তাত সিদ্ধ আৰু গন্ধৰ্বে সেৱা কৰা এক মহাশাক গছ আছিল।

Verse 54

तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः । नद्यश्चात्र महापुण्यास्सर्वपापभयापहाः

তাত থকা জনপদসমূহ পবিত্ৰ আৰু চাতুৰ্বৰ্ণ্য-ব্যৱস্থাৰে সুসংগঠিত। তাতৰ নদীবিলাকো মহাপুণ্যময়; সৰ্ব পাপ হৰণ কৰি পাপজনিত ভয় দূৰ কৰে।

Verse 55

सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका तथा । इक्षुश्च रेणुका चैव गभस्तिस्सप्तमी तथा

তেওঁ সুকুমাৰী, কুমাৰী, নলিনী আৰু বেণুকা নামে খ্যাত। তেওঁ ইক্ষু, ৰেণুকা আৰু গভস্তি—এইটো তেওঁৰ সপ্তম নাম বুলিও কোৱা হয়।

Verse 56

अन्यास्सहस्रशस्तत्र क्षुद्रनद्यो महामुने । महीधरास्तथा संति शतशोऽथ सहस्रशः

হে মহামুনে! তাত আনহাতে সহস্ৰ সহস্ৰ সৰু নদী আছে; তেনেদৰে পৰ্বতো আছে—শতশত আৰু পুনৰ সহস্ৰ সহস্ৰ।

Verse 57

धर्महानिर्न तेष्वस्ति स्वर्गादागत्य मानवाः । वर्षेषु तेषु पृथिवीं विहरन्ति परस्परम्

তেওঁলোকৰ মাজত ধৰ্মহানি নাই। স্বৰ্গৰ পৰা নামি অহা সেই মানৱসকল সেই সেই বৰ্ষসমূহত পৃথিৱীত পৰস্পৰ সৌহাৰ্দ্যে বিচৰণ কৰে।

Verse 58

शाकद्वीपे तु वै सूर्य्यः प्रीत्या जनपदैस्सदा । यथोक्तैरिज्यते सम्यक्कर्मभिर्नियतात्मभिः

শাকদ্বীপত সেই দেশৰ লোকসকলে সদায় প্ৰীতি-ভক্তিৰে, শাস্ত্ৰোক্ত বিধি অনুসাৰে, নিয়তচিত্ত লোকসকলে সম্পন্ন কৰা যথোক্ত কৰ্মে সূৰ্যদেৱক সম্যক পূজা কৰে।

Verse 59

क्षीरोदेनावृतस्सोऽपि द्विगुणेन समंततः । क्षीराब्धिस्सर्वतो व्यास पुष्कराख्येन संवृतः

হে ব্যাস! সেই অঞ্চলটোও চাৰিওফালে দ্বিগুণ বিস্তৃত ক্ষীৰোদ (দুধৰ সাগৰ)েৰে আৱৃত; আৰু সেই ক্ষীৰাব্ধিও সকলো দিশে ‘পুষ্কৰ’ নামে পৰিচিত বিস্তাৰে পৰিবেষ্টিত।

Verse 60

द्विगुणेन महावर्षस्तत्र ख्यातोऽत्र मानसः । योजनानां सहस्राणि पंचैवोर्ध्वसमुच्छ्रितः

তাত ‘মানস’ নামে খ্যাত মহাবৃষ্টি দ্বিগুণ প্ৰাচুৰ্যৰে প্ৰসিদ্ধ; ই ঊৰ্ধ্বদিশে পাঁচ সহস্ৰ যোজন উচ্চতালৈ উঠি যায়।

Verse 61

तानि चैव तु लक्षाणि सर्वतो वलयाकृति । पुष्करद्वीपवलयो मध्येन विभजंति च

সেই অঞ্চলসমূহ প্ৰতিটো এক এক লক্ষ (যোজন) পৰিমিত আৰু সকলোফালে বলয়াকৃতি। পুষ্কৰদ্বীপৰ বলয়ে সিহঁতক মধ্যভাগত বিভাজিত কৰে।

Verse 62

तेनैव वलया कारा द्वीपवर्षसमाकृतिः । दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवंति मानवाः

সেই একে বলয়াকাৰ গঠনৰ ফলতেই ই দ্বীপ-খণ্ড হৈ, তাৰ বৰ্ষসমূহসহ বলয়ৰূপ ধাৰণ কৰে। তাত মানুহ দহ হাজাৰ বছৰ জীৱিত থাকে।

Verse 63

निरामया वीतशोका रागद्वेषविवर्जिताः । अधर्मो न मतस्तेषां न बंधवधकौ मुने

তেওঁলোক নিৰাময়, শোকাতীত আৰু ৰাগ-দ্বেষবর্জিত। হে মুনি, তেওঁলোকৰ বাবে অধৰ্মৰ ধাৰণা নাই; ন বন্ধন, ন মৃত্যুয়ে অধিকাৰ কৰে।

Verse 64

सत्यानृते न तस्यास्तां सदैव वसतिस्सदा । तुल्यवेषास्तु मनुजा हेमवर्णैकरूपिणः

সেই লোকত সত্য-অসত্যৰ ভেদ নাই; তাত সদায় নিত্য নিবাসেই আছে। তাতৰ মানুহবোৰ একে বেছ-ভূষাত, সোণালী বৰ্ণৰ একৰূপ দীপ্ত।

Verse 65

वर्षश्चायं तु कालेय भौम स्वर्गोपमो मतः । सर्वस्य सुखदः काले जरारोगविवर्जितः

হে কালেয়, পৃথিৱীৰ এই বছৰ স্বৰ্গসম বুলি ধৰা হয়। সময়মতে ই সকলোকে সুখ দান কৰে, জৰা আৰু ৰোগবর্জিত।

Verse 66

पुष्करे धातकीखण्डे महावीते महामुने । न्यग्रोधं पुष्करद्वीपे ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्

হে মহামুনে! ধাতকীখণ্ডস্থিত পুষ্কৰত, মহাবীট নামৰ পবিত্ৰ প্ৰদেশত, পুষ্কৰদ্বীপত ন্যগ্ৰোধ (বটগছ) আছে—সেয়াই ব্ৰহ্মাৰ সৰ্বোত্তম পুণ্যস্থান।

Verse 67

तस्मिन्निवसते ब्रह्मा पूज्यमानस्सुरासुरैः । स्वादूदकेनांबुधिना पुष्करः परिवेष्टितः

সেই ঠাইত ব্ৰহ্মা বাস কৰে, দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ে তেওঁক পূজা কৰে; আৰু পুষ্কৰ চাৰিওফালে মিঠা পানীৰ সাগৰেৰে পৰিবেষ্টিত।

Verse 68

एवं द्वीपास्समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः । द्वीपाश्चैव समुद्राश्च समाना द्विगुणैः परैः

এইদৰে প্ৰতিটো দ্বীপ সাতটা কৰি সাগৰে আৱৃত। দ্বীপ আৰু সাগৰ পৰস্পৰ সমান পৰিমিতিৰ, আৰু পৰৱৰ্তীটো পূৰ্বৱৰ্তীৰ দ্বিগুণ বিস্তৃত।

Verse 69

उक्तातिरिक्तता तेषां समुद्रेषु समानि वै । पयांसि सर्वदाऽल्पत्वं जायते न कदाचन

তেওঁলোকৰ যি অতিৰিক্ত বৃদ্ধি কোৱা হৈছে, সাগৰসমূহতো তেনেকুৱাই। তাত থকা পানী সদায় থাকে; কেতিয়াও কমি নাযায়।

Verse 70

स्थालीस्थमग्निसंयोगादधःस्थं मुनिसत्तमः । तथेन्दुवृद्धौ सलिलमूर्द्ध्वगं भवति ध्रुवम्

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! অগ্নিৰ সংযোগত পাত্ৰস্থিত বস্তু তললৈ ধাৱিত হয়; তেনেদৰে চন্দ্ৰবৃদ্ধি (শুক্লপক্ষ)ত জল নিশ্চয়েই ওপৰলৈ উঠে।

Verse 71

उदयास्तमनेत्विंदोर्वर्द्धंत्यापो ह्रसन्ति च । अतो न्यूनातिरिक्ताश्च पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

চন্দ্ৰৰ উদয়-অস্তৰ ফলত পানীৰ বৃদ্ধি আৰু হ্ৰাস হয়; সেয়ে শুক্ল আৰু কৃষ্ণ পক্ষ কেতিয়াবা সৰু, কেতিয়াবা ডাঙৰ দেখা যায়।

Verse 72

अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ शतशस्तु दशोत्तरम् । समुद्राणां मुनिश्रेष्ठो सर्वेषां कथितं तव

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই পানীৰ বৃদ্ধি আৰু ক্ষয় পুনঃপুনঃ, শতবাৰৰো অধিক দেখিছোঁ; আৰু সকলো সাগৰৰ কথা তোমাক কৈছোঁ।

Verse 73

भोजनं पुष्करद्वीपे प्रजास्सर्वाः सदैव हि । खंडस्य कुर्वते विप्र तत्र स्वयमुपस्थितम्

হে বিপ্ৰ! পুষ্কৰদ্বীপত সকলো প্ৰজা সদায় আহাৰ কৰে; কিয়নো তাত তেওঁলোকৰ নিৰ্ধাৰিত অংশ স্বয়ং উপস্থিত হয়।

Verse 74

स्वांगदो यस्य पुरतो नास्ति लोकस्य संस्थितिः । द्विगुणा हिरण्मयी भूमिस्सर्वजंतुविवर्जिता

যাঁৰ সন্মুখত লোক-ব্যৱস্থা স্থিৰ থাকিব নোৱাৰে, তেওঁৰ আগত পৃথিৱী দ্বিগুণ দীপ্তিময়, স্বৰ্ণময় আৰু সকলো জীৱশূন্য হয়।

Verse 75

लोकालोकस्ततश्शैलस्सहस्राण्यचलो हि सः । उच्छ्रयेण हि तावंति योजनायुतविस्तृतः

তাৰ পাছত লোকালোক নামৰ পৰ্বত—সঁচাকৈ অচল পৰ্বতশ্ৰেণী—সহস্ৰ যোজনলৈ বিস্তৃত। উচ্চতাতো তেনেই, আৰু প্ৰস্থত দহ সহস্ৰ যোজনলৈ প্ৰসাৰিত।

Verse 76

तमश्चांडकटाहेन सेयमुर्वी महामुने । पंचाशत्कोटिविस्तारा सद्वीपा समहीधरा

হে মহামুনি, এই পৃথিৱী তমস নামৰ বিশাল অন্ধকাৰ-কটাহেৰে আৱৃত। ইয়াৰ বিস্তাৰ পঞ্চাশ কোটি (যোজন); ই দ্বীপসমেত আৰু পৰ্বতধাৰী।

Verse 77

आधारभूता सर्वेषां सर्वभूतगुणाधिका । सेयं धात्री च कालेय सर्वेषां जगतामिला

সেই সকলোৰে আধাৰ, আৰু সকলো ভূতৰ গুণতকৈও অধিক মঙ্গলগুণে সমৃদ্ধ। সেইয়েই ধাত্রী, কালেয়া আৰু ইলা—সকলো জগত ধাৰণ কৰা পৃথিৱী।